İçeriğe geç

TCK Madde 292 Hükümlü veya tutuklunun kaçması

Özet 6 fıkra (1 mülga) · ~3 dk okuma

TCK 292, Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 292 - Hükümlü veya tutuklunun kaçması

Resmi Metin

Hükümlü veya tutuklunun kaçması

Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.

(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

  1. Mülga 5377 s.K. m.33

Önceki metinler

  1. Yürürlükten kaldırılan metin 6. fıkra Yürürlükte: -
    6. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005)
    Yürürlükten kaldırılan metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005 Kısa süreli hapis cezasının özel infaz şekillerinin gereklerine uymayan hükümlü hakkında bir aydan iki aya kadar hapis cezasına hükmolunur; geriye kalan ceza da ayrıca çektirilir. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 8 Temmuz 2005'te 5377 s.K. m.33 ile yürürlükten kaldırıldı (RG 8/7/2005, S.25869). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.292, tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlüyü altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; böylece ceza infaz ve tutukluluk düzeninin korunması amaçlanır. Kaçmanın cebir veya tehdit kullanılarak gerçekleştirilmesi hâlinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse yükselir. Fiilin silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi durumunda ise yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Suçun faili yalnızca hukuka uygun biçimde özgürlüğü kısıtlanmış tutuklu veya hükümlü olabilir.

Kaçma sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin veya kasten öldürmenin gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, fail ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezalandırılır. Madde hükümleri, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır. Kaçan tutuklu veya hükümlü sonradan etkin pişmanlık göstererek kendiliğinden teslim olursa, TCK m.293 uyarınca kaçtığı günden teslim tarihine kadar geçen süre gözetilerek cezasında indirim yapılır; ancak kaçma süresinin altı ayı geçmesi hâlinde bu indirimden yararlanılamaz. Suç, kamu düzenine yönelik olduğundan soruşturma ve kovuşturması re’sen yürütülür.

Gerekçe

Bu maddenin bir fıkra veya cümlesi 5377/2005 ile yürürlükten kaldırılmıştır (mülga). Aşağıdaki 2004 gerekçesi kaldırılan hükmü de içeren ilk metne aittir; sonraki düzenlemeleri açıklamaz.

Madde, kanun dairesinde gözaltına alındıktan veya tutuklandıktan sonra kaçan kimseleri cezalandırmaktadır. Kanunen gözaltına alındıktan sonra kaçan kimseler de maddenin kapsamına alınmış, böylece, örneğin, karakol nezarethanesinden kaçan kimse hakkında da maddenin uygulanması sağlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, suçun kişilere karşı cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi, daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Üçüncü fıkrada ise, bu suçun silahlı olarak ya da gözaltına alınan veya tutuklu bulunan birden çok kimse tarafından birlikte işlenmesi, bir ve ikinci fıkralara göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Dördüncü fıkraya göre; kaçma suçunun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunacaktır.

Madde metninde, bir suçtan dolayı mahkûm olduğu hapis cezasının infazına başlandıktan veya bu maksatla yakalandıktan sonra kaçan hükümlünün ne suretle cezalandırılacağı belirlenmiştir. Bu maddeye göre, hükümlünün hapis cezasının infazı sürecinde veya infazı amacıyla yakalandıktan sonra kaçması, suç oluşturmaktadır. Böylece, yakalandıktan sonra ceza infaz kurumuna konulmak üzere götürülürken kaçan hükümlü de aynı yaptırımlara tâbi tutulacaktır. Birinci fıkranın bentlerinde, kaçan hükümlü hakkında cezanın ne suretle tertip edileceği gösterilmiştir. İkinci ve üçüncü fıkralarda ise, bu suçun daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren nitelikli unsurları belirlenmiştir. Bu unsurlara ilişkin açıklama için yukarıdaki maddenin gerekçesine bakılmalıdır. Dördüncü fıkra hükmüne ilişkin açıklama için de, yukarıdaki maddenin gerekçesine bakılmalıdır. Beşinci fıkrada, bu madde hükümlerinin, ceza infaz kurumları dışında çalıştırılırken kaçan hükümlüler ile adli para cezasının infazına ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması dolayısıyla çevrilen hapis cezasının infazı sürecinde kaçan hükümlüler hakkında da uygulanacağı açıklanmıştır. Aslında bu hüküm, uygulamadaki duraksamaları gidermek amacıyla madde metnine konulmuştur. Maddenin son fıkrasında, kısa süreli hapis cezasının özel infaz şekillerinin gereklerine uymayan hükümlü hakkında, ayrıca hükmolunacak ceza gösterilmiştir.

TCK m.292 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

CGK E.2013/467 K.2014/89 İtirazın Kabulü

TCK m.292/3'teki suçun birden çok kişiyle birlikte işlenmesi nitelikli hâlinin uygulanabilmesi için sanıkların icra hareketlerini müşterek fail olarak beraber gerçekleştirmeleri ve eylem birlikteliği içinde davranmaları gerekir.

Detaylı özeti gör

Birlikte işlenme hâli hükmün gerekçesinde tanımlanmadığından Kurul, aynı Kanun'da bu nitelikli hâle yer veren diğer düzenlemelerin gerekçelerine başvurmuştur. Cinsel saldırı, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ve nitelikli yağma suçlarına ilişkin bu gerekçelerde, birden fazla kişiyle birlikte işlemenin icra hareketlerini müşterek fail sorumluluğunu gerektirecek biçimde gerçekleştirmek anlamına geldiği açıkça belirtilmiştir. Somut olayda hükümlüler sosyal faaliyet çerçevesinde kurum dışına götürülürken sanıklardan biri koşarak uzaklaşmış, diğeri de bunu görünce ani bir kararla ayrılmıştır. Kurul, icra hareketlerinin birlikte yapıldığını ve eylem birlikteliği bulunduğunu gösteren yeterli delilin dosyada olmadığını saptamıştır. Şartları gerçekleşmeden nitelikli hâlin uygulanmasını fazla ceza tayini sayan Kurul, yerel mahkeme hükmünün bozulması gerektiği sonucuna varmıştır. Sekiz üye, itirazın reddi gerektiği düşüncesiyle karara katılmamıştır.

CGK E.2023/506 K.2025/195 Direnme Hükmünün Bozulması

Kaçma fiilinin TCK m.292'deki özgü suçu oluşturması için fail, eylem anında tutuklu veya hükümlü statüsünde olmalıdır; beşinci fıkra, fail bakımından istisna getiren ve kapsamı sınırlayan bir hüküm değildir. Bu değerlendirmeyle kararda, İİK m.340 gereğince tazyik hapsi infaz edilirken kaçan kişinin de hükümlü sayıldığı ve suçun yasal unsurlarının gerçekleştiği kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlığın çıkış noktası, ödeme şartını ihlal nedeniyle İİK m.340 uyarınca tazyik hapsine karar verilen kişinin, infaz sırasında bulunduğu açık ceza infaz kurumundan özel izinle çıkıp belirlenen günde dönmemesidir. Kurulun dayanağı, izinden dönmeyen ya da iki günden fazla gecikerek dönen hükümlüler hakkında TCK m.292 ve izleyen maddelerin uygulanmasını öngören infaz mevzuatıdır. Gerekçe zincirinde hükmün tarihçesi belirleyici olmuştur: 765 sayılı Kanun'daki karşılığında ve tasarı metninde suçun yasal unsuru olarak gösterilen bir suçtan dolayı ibaresi, Genel Kurula verilen değişiklik önergesi üzerine metinden çıkarılmıştır. Kurul ayrıca adli para cezasından çevrilen hapsin tazyik hapsi niteliğinde olduğunu, ilgili mevzuatta tazyik hapsine tabi tutulanların da hükümlü olarak anıldığını saptamıştır. Gerekçede, 15.12.2020 tarihli kararda da aynı sonuca ulaşıldığı belirtilmiştir. Dava zamanaşımının mahkemesince gözetilmesi gerektiği eklenerek direnme hükmü oy çokluğuyla bozulmuştur.

CGK E.2017/1121 K.2020/519 İtirazın Kabulü

Hükümlü veya tutuklunun kaçması, faili yönünden özgü bir suç olup kişinin fiil anında tutuklu ya da hükümlü statüsünde bulunmasını gerektirir. Kararda, beşinci fıkranın faili sınırlayan bir hüküm olmayıp uygulamadaki duraksamaları gidermek için getirildiği gözetilerek, kabahat niteliğindeki fiili nedeniyle tazyik hapsine karar verilen ve infaz sırasında ceza infaz kurumundan kaçan kişinin TCK m.292/1 bakımından hükümlü olduğu kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Kurul, suçun temel biçimi ile hareket unsurunu ayrıntılı biçimde açıklamıştır. Kaçma, kişinin bulunduğu kurumun sınırlarını terk etmesi ya da gözetimi altında olduğu görevlinin fiili egemenlik alanından kurtulması anlamına gelir; bu durum görevlilerce tutulan tutanaklar ve resmî kurum yazılarıyla ispatlanabilir. Tutuklama kararının infazı için kesinleşmesi veya kanun yoluna başvurulması aranmadığından kişi, kararın verilmesiyle tutuklu statüsüne girer. Kurul, düzenlemeyle korunan yararın devletin adli yargı işlevlerini yerine getirebilmesi ve infaz sisteminin etkin işlemesi olduğunu, Anayasa Mahkemesi kararında da aynı amacın vurgulandığını belirtmiştir. Somut olayda İİK m.340 uyarınca verilen tazyik hapsi itiraz edilmeksizin kesinleşmiş; kişi, açık ceza infaz kurumuna girdikten bir gün sonra kurumdan ayrılmıştır. Sonuç olarak Başsavcılık itirazı kabul edilmiş, Özel Dairenin bozma ilamı kaldırılarak dosya Özel Daireye gönderilmiş; bir üye karşı oy kullanmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Ceza Dairesi E. 2019/3117 K. 2020/1244 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Bu olayda BAM, aynı sayımda iki hükümlünün daha bulunamaması ve sanığın kaçarken yanında iki kişi olduğunu kabul etmesi karşısında eylemi TCK m.292/3 kapsamında birden çok hükümlüyle birlikte kaçma saymış, sevk maddesinde olmayan bu artırımı ek savunma hakkı tanıdıktan sonra uygulamıştır.

Detaylı özeti gör

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Ceza Dairesi, açık ceza infaz kurumundaki akşam sayımında bulunamayan ve sonra kolluğa kendiliğinden teslim olan hükümlü hakkındaki mahkumiyeti incelemiştir. Aynı sayımda başka odalarda kalan iki hükümlü de bulunamamış, sanık kaçarken yanında iki kişinin daha olduğunu kabul etmiştir. İlk derece mahkemesi sevk maddelerinde bulunmayan m.292/3 artırımını ek savunma hakkı vermeden uygulamış, kendiliğinden teslime rağmen etkin pişmanlık indirimi yapmamıştır. Daire bu nedenlerle duruşma açmış ve CMK m.226 uyarınca m.292/3 ile m.293 yönünden ek savunma hakkı tanımıştır. Ardından eylemi birden çok hükümlü tarafından birlikte işlenmiş kaçma sayarak cezayı artırmış, kaçma ile teslim arasındaki süreyi gözeterek m.293 uyarınca indirim yapmıştır. Takdiri indirim, seçenek yaptırım, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşullarını bulmamıştır. 19 Mart 2020 tarihli kararda ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden mahkumiyet hükmü kurmuştur.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.