İçeriğe geç

TCK Madde 2 Suçta ve cezada kanunîlik ilkesi

Özet 3 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 2, Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 2 - Suçta ve cezada kanunîlik ilkesi

Resmi Metin

Suçta ve cezada kanunîlik ilkesi

Madde 2- (1) Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz.

(2) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz.

(3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.2, suçta ve cezada kanunilik ilkesini düzenler ve ceza hukukunun sınırını çizen temel bir güvence getirir. Maddeye göre kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz; aynı şekilde kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza veya güvenlik tedbirine hükmolunamaz. Böylece hem hangi fiilin suç oluşturduğu hem de bu fiile bağlanacak yaptırımın türü ve sınırı yalnızca kanunla belirlenir. Kural, kişiye önceden hangi davranışın cezayı gerektirdiğini bilme imkânı tanıyarak keyfî cezalandırmayı engeller ve yaptırımı kanunda yazılı olanla sınırlar.

Madde, kanunilik güvencesini iki yönden pekiştirir. İlk olarak idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz; suç ve cezayı belirleme yetkisi yalnızca kanuna aittir, düzenleyici işlem bu alanı dolduramaz. İkinci olarak kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz ve bu hükümler kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz. Bu iki yasak, kanunda öngörülmeyen bir fiilin benzerlik kurularak suç sayılmasının veya yaptırım kapsamının kaynak metnin sınırını aşacak şekilde genişletilmesinin önüne geçer. Hüküm, uygulamayı kanunun açık lafzıyla bağlı tutar ve ceza sorumluluğunun kanunun çizdiği çerçevede kalmasını sağlar.

Gerekçe

Kanunun amacına ilişkin maddesinde ifade edilen kişi hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınabilmesi için, hangi fiillerin suç teşkil ettiğinin kanunda açık bir şekilde belirlenmesi gerekir. Aynı şekilde, suç işlenmesi dolayısıyla verilecek ceza ve tedbirlerle, cezaya mahkûmiyetin hukukî sonuçlan ve bu yaptınmlann süre ve miktarlannın da kanunla düzenlenmesi zorunludur. Anayasamızda da ifade edilen ve evrensel nitelikteki “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesinin gereği olarak suçların tanımlanması ve ceza hukuku yaptınmlan koyma yetkisine sadece sahiptir. Yine Anayasamıza göre yasama görevi, devredilmesi mümkün olmayan bir yetkidir. Bireyin maddî ve manevî varlığı üzerinde derin etkiler doğuran suç ve cezaların, ancak ulusal iradeyi temsil eden organ tarafından yapılacak kanunla düzenlenebilmesi, kişi hak ve özgürlüklerine sağlanan en önemli anayasal garantilerden birini oluşturmaktadır. Anayasada temel hak ve özgürlükler alanının, kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceğinin öngörülmesi de, bu garantinin bir ifadesidir. Kişi hak ve özgürlükleri konusunda kanun hükmünde kararname çıkanlmaması bakımından anayasal normla getirilen bu yasağın, idarenin diğer düzenleyici işlemleri için de geçerli olduğu kuşkusuzdur. İşte maddenin ikinci fıkrasındaki düzenlemeyle, Anayasada yer alan emredici normların gereği yerine getirilerek, idarenin düzenleyici işlemleriyle bir suç tanımının kapsamının belirlenemeyeceği ve ceza konulamayacağı açıkça düzenlenmiş olmaktadır. Yine suçta ve cezada kanunilik ilkesinin doğal bir sonucu olan evrensel ilke niteliğindeki ceza kanunlarının uygulanmasında kıyasa başvurulamayacağı, maddenin üçüncü fıkrasında açıkça düzenlenmiştir. Böylece ceza kanunlarının bireye güvence sağlama işlevinin bir gereği daha yerine getirilmiş olmaktadır. Yeni tarihli ceza kanunlannda da kıyas yasağına ilişkin olarak açık hükümlere yer verilmektedir. Örneğin yeni Fransız Ceza Kanununda bu husus “ceza kanunları dar yorumlanır” biçiminde ifade edilmiştir. Kıyas yasağıyla getirilen güvencenin tam anlamıyla uygulanabilmesini mümkün kılmak amacıyla, kıyasa yol açacak şekilde yapılacak geniş yoruma da başvurulamayacağı açıkça ifade edilmiştir. Ancak bu hükümle ceza hukukunda genişletici yorum tümüyle yasaklanmamakta, sadece bu yorum biçiminin kıyasa yol açacak şekilde uygulanmasının önüne geçilmek istenmektedir. Suçlar arasında cürüm ve kabahat ayırımı kaldırıldığı için, Tasarının “Suçlar, cürüm ve kabahattir.” şeklindeki ikinci fıkrası metinden çıkarılmıştır.

TCK m.2 ile İlgili Yargıtay Kararları

1 karar gösteriliyor.

CGK E.2024/517 K.2025/198 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK'nın 2. maddesi, suç ve ceza öngören kanun hükümlerinde kıyası ve kıyasa yol açacak nitelikte genişletici yorumu yasaklar. Müşterek fail olarak işlenen her suçta zincirleme suç hükümlerinin zorunlu biçimde uygulanmasına götüren yorum bu yasağa aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, zincirleme suç hükmünün sınırını iştirak kurumunun yapısı üzerinden çizmektedir. Aynı suç işleme kararı çerçevesinde aynı zaman ve mekânda tek bir mağdura yönelen, doğal anlamda birden çok hareketten oluşan nitelikli cinsel saldırı hukuken tek fiil sayılmakta; böylece TCK m.43'ün aradığı hukuki fiil çokluğu ve farklı zamana ilişkin koşul gerçekleşmemektedir. İştirak yönünden, suçun birden çok kişi tarafından müşterek faillikle işlenmesi zaten nitelikli hâl olarak yaptırıma bağlanmışken, her failin diğerinin fiiline etkili katkısının iştirakin zorunlu unsuru olması, müşterek faillikle işlenen her suçta zincirleme suç hükümlerinin kaçınılmaz biçimde uygulanması sonucunu doğuracaktır. Kurul bunu kıyas ve genişletici yorum yasağıyla bağdaşmaz görmüş; m.43'ün uygulanmayacağını, eylemlerin gerçekleştirilme biçiminin TCK m.61/1 ölçütleri içinde temel cezaya yansıtılması gerektiğini belirterek direnme hükümlerini oy birliğiyle bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.