Hazırlayan: Av. Saim İncekaş · Adana Barosu · Güncelleme: 15.11.2026
Özet5 fıkra · ~3 dk okuma
TCK 181, İlgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
İçindekiler
Sayfa içeriğiTCK Madde 181 - Çevrenin kasten kirletilmesi
Madde 181-(1) İlgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza iki katı kadar artırılır.
(4) Bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan fiillerin, insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip olan atık veya artıklarla ilgili olarak işlenmesi halinde, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezasına ve bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Bu maddenin iki, üç ve dördüncü fıkrasındaki fiillerden dolayı tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Çevrenin kasten kirletilmesi suçunu düzenleyen TCK m.181, ilk fıkrasında ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişiyi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. İkinci fıkra, atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi bakımından bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür. Üçüncü fıkraya göre, atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi hâlinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza iki katı kadar artırılır. Korunan hukuki değer çevre ve kamu sağlığı olup, suç ancak kasten işlenebilir.
Maddenin dördüncü fıkrası nitelikli bir hâl getirir: birinci ve ikinci fıkrada tanımlanan fiillerin, insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip atık veya artıklarla işlenmesi hâlinde, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezasına ve bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, bu maddenin iki, üç ve dördüncü fıkrasındaki fiillerden dolayı tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunmasıdır. Bu nedenle savunma yapılırken hem atık veya artıkların niteliği hem de fiilin hangi fıkra kapsamında kaldığı ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir.
Gerekçe
Madde metninde çevrenin kasten kirletilmesi fiilleri suç olarak tanımlanmıştır. Böylece, kişilerin sağlıklı bir çevrede yaşama hakları korunmuş olmaktadır. Maddenin birinci fıkrasına göre, bu suç, atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten verilmesiyle oluşur. Ancak, atık ve artıkların ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere uygun olarak doğal ortama bırakılması hâlinde, hukuka aykırı bir davranışın varlığından ve dolayısıyla bu suçun oluştuğundan söz edilemez. Bu teknik usuller, çevreyi korumaya yönelik kanunlarla belirlenmelidir. Ayrıca, kirletme dolayısıyla ceza yaptırımı uygulanabilmesi için, bunun çevreye zarar verecek boyutta olması gerekir. Maddenin ikinci fıkrasında, atık veya artıkların izinsiz olarak ülkeye sokulması, suç olarak tanımlanmıştır. Üçüncü fıkraya göre; bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların konusunu oluşturan atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi, verilecek cezanın artırılması sebebini oluşturmaktadır. Atık veya artıkların niteliği bu suçlar açısından daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâl olarak kabul edilmiştir. Dördüncü fıkrada ise, bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların konusunu oluşturan atık veya artıkların diğer birtakım özellikleri, bu suçlar açısından daha ağır cezayı gerektiren ayrı bir nitelikli hâl olarak kabul edilmiştir. Bu hükmün uygulanabilmesi için, suç konusu atık ve artıkların insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip olması gerekir. Beşinci fıkrada, iki, üç ve dördüncü fıkralarda tanımlanan suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmoluna-cağı kabul edilmiştir.
TCK m.181 ile İlgili Yargıtay Kararları
20 karar gösteriliyor.
4.CDE.2024/2550K.2025/11132Bozma
TCK m.181/1'deki tehlike suçu, atık veya artığın teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde toprak, su ya da havaya bir kez bırakılmasıyla tamamlanır; somut zarar aranmaz ve cezalandırma şartı değildir. Atık veya artığın bu ortamlarda kalıcılık göstermesi m.181/3'te, insan ya da hayvanda tedavisi zor hastalık veya üreme yeteneğinin körelmesi yahut hayvan ve bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesi sonucunu doğurabilecek etki taşıması m.181/4'te cezayı artıran hâl olarak düzenlenmiştir.
Detaylı özeti gör
Karar, çevreyi kirletme suçunun kavramsal temelini kurduktan sonra somut ispat sorununa geçmektedir. Sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkı Anayasa m.56 ile güvence altındadır; kirlenmeyi önleme ödevi devlete ve bireylere yüklenmiş, aynı ilke 2872 sayılı Çevre Kanunu'nda da düzenlenmiştir. Atık, Çevre Kanunu'ndaki tanımıyla; mevzuatta tanımlanmayan artık ise öğreti yardımıyla açıklanır. Alıcı ortam hava, su, toprak ve bunlarla ilişkili ekosistemleri kapsar. Somut olayda bir madencilik ve inşaat şirketinin hafriyatla gölü doldurduğu, dere yatağını kapatıp göletler oluşturduğu ve dökülen malzemenin çevredeki tarlaları etkilediği ileri sürülmüş; şirket yöneticisi, daimî nezaretçisi ve çevre görevlisi hakkında dava açılmıştır. Ancak bilirkişi, önceden yapılmış analiz sonuçları olmadan atıkların nitelikli hâllere özgü özellik taşıyıp taşımadığının sağlıklı biçimde belirlenemeyeceğini bildirmiştir.
Atık veya artığın kanundaki teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde toprak, su ya da hava gibi bir alıcı ortama bir defa bırakılması, TCK m.181/1'deki çevrenin kasten kirletilmesi suçunu oluşturur. Tehlike suçu niteliğindeki düzenlemede somut zarar ne suç unsuru ne cezalandırma şartıdır. ‘Çevreye zarar verecek şekilde’ ibaresi, zararın gerçekleşmesini değil zarar ihtimalini ve fiilin buna elverişliliğini anlatır.
Detaylı özeti gör
Çevrenin kasten kirletilmesi bir tehlike suçudur; atık veya artığın alıcı ortama bir kez verilmesi yeterli olduğundan ölçülebilir zararın gerçekleşmesi aranmaz. Ne var ki TCK m.181/3'teki kalıcılık gibi nitelikli hâller ayrıca ve yeterli teknik verilerle kanıtlanmalıdır. Somut olayda sanıkların trol takımını doğrudan denize bırakması, Çevre Kanunu ile Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'ndeki yasaklara aykırı bulunmuştur. Yerel mahkeme, tek bilirkişinin raporuna dayanarak atığın alıcı ortamda kalıcı etki bıraktığını kabul etmiş ve cezayı m.181/3 üzerinden belirlemiştir. Daire, genel kabuller ile gözleme dayanan bu raporu nitelikli hâl için yeterli görmemiştir. Kalıcılık; ilgili yönetmelikler esas alınarak, üniversitelerin su ürünleri, çevre mühendisliği ve kimya mühendisliği bölümlerindeki öğretim üyelerinden oluşturulacak bir bilirkişi heyeti aracılığıyla araştırılmalıdır.
Atık veya artıkların toprak, su ya da hava gibi alıcı bir ortama yalnız bir kez verilmesi de çevrenin kasten kirletilmesi suçunu oluşturur; bunun için fiilin hem kanunlarda gösterilen teknik usullere aykırı hem de çevreye zarar verecek nitelikte olması gerekir (TCK m.181/1). Teknik usule aykırılık, çevre kanunlarına dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerin arıtma, depolama, imha etme, taşıma, koruma, alıcı ortama verme veya uzaklaştırmaya ilişkin yükümlülüklerine uyulmamasıdır.
Detaylı özeti gör
Teknik usullere aykırılık, ceza hükmünden soyut biçimde değil, ilgili çerçeve kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerden belirlenir. Çevre Kanunu, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu, Biyogüvenlik Kanunu ve Maden Kanunu alanındaki düzenlemelerde öngörülen arıtma, depolama, imha, taşıma, koruma, alıcı ortama verme ve uzaklaştırma yükümlülüklerinden hangisinin ihlal edildiği somut olaya göre saptanmalıdır. Olayda inşaat işinde çalışan sanığın kamyondaki hafriyat ve çöpleri devlet ormanına döktüğü belirlenmiş; sanık döküm yerinin kendisine gösterildiğini ve kastının bulunmadığını savunmuştur. Yerel mahkeme beraat kararı verirken bir tanık hakkında orman mevzuatına aykırılıktan suç duyurusunda bulunmuştur. Daireye göre bu duyurunun sonucu araştırılmalı; dava açılmışsa dosyalar birleştirilmeli, kesinleşmiş karar varsa ilgili dosya incelenmelidir. Bunlar yapılmadan hüküm kurulması eksik incelemedir.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde toprak, su veya havaya kasten bir defa verilmesiyle oluşur. Tehlike suçu niteliğindeki bu düzenlemede ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ibaresi gerçekleşmiş somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini anlatır; zarar ne unsur ne de cezalandırma şartıdır.
Detaylı özeti gör
Bozma sonrasında kurulan hükümlerin denetiminde karar, çevre suçuna uygulanacak mevzuatı katmanlar hâlinde ortaya koymaktadır. Önce teknik usule aykırılığın, çerçeve kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerdeki yükümlülüklerle belirleneceği açıklanır. Ardından Çevre Kanunu'ndaki üçlü ayrım esas alınır: denizler, içme ve kullanma suları ile bu amaç dışındaki sular. Tanker, gemi ve diğer deniz araçlarının kirletme faaliyetleri ayrıca düzenlenmiş; tüm sular kirlenmeye karşı koruma kapsamına alınmıştır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği de yeraltı ve yerüstü su kaynaklarını korumak ve en iyi biçimde kullanmak amacıyla hukuki ve teknik esaslar getirir. Yönetmelikte, içme ve kullanma suyu temin edilen yüzeysel sulara ilişkin yasaklar ile denizlere yönelik hükümler ayrı madde gruplarında yer alır. Temyiz kapsamı yalnız mahkûmiyet hükmüyle sınırlı değildir; güvenlik tedbiri uygulanmamasına ilişkin karar da denetlenmiştir.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde alıcı ortamlar olan toprak, su veya havaya kasten bir kez verilmesiyle meydana gelir. ‘Çevreye zarar verecek şekilde’ ölçütü gerçekleşen somut bir zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini anlatır; çevrenin kasten kirletilmesi kanunda tehlike suçu olarak düzenlendiğinden zararın gerçekleşmesi unsur veya cezalandırma şartı değildir.
Detaylı özeti gör
Bu karar, çevrenin taksirle kirletilmesinden açılan ve düşme ile sonuçlanan bir dosyaya ilişkindir; bu nedenle gerekçede kasten kirletme ile taksirle kirletme arasındaki sınır ayrıntılı biçimde çizilmiştir. TCK m.182'deki fiil, atık veya artığın alıcı ortama taksirle verilmesidir. Daire taksiri, failin suç işlemeyi istememesine rağmen hukuk düzeninin gereklerine aldırmaması olarak tanımlamış, bilinçli ve bilinçsiz taksir ayrımını kanundaki tanımlar üzerinden açıklamıştır. Ayrımın kilidi, neticenin öngörülüp öngörülmemesidir: kirlenme sonucu hiç düşünülmeden atık alıcı ortama verilmişse bilinçsiz, sonuç öngörüldüğü hâlde gerçekleşmeyeceğine güvenilerek hareket edilmişse bilinçli taksir söz konusudur. Karar nitelikli hâlleri de iki suç tipi bakımından ayrı ayrı eşleştirmekte; alıcı ortamda kalıcılık için m.181/3 ile m.182/1'in ikinci cümlesini göstermektedir. Ağır sağlık ve ekolojik etkiler bakımından ise karar metninde kastî biçime ilişkin hüküm maddi atıf hatasıyla m.184/1 olarak yazılmıştır; doğru atıf TCK m.181/4, taksirli karşılığı ise m.182/2'dir.
Diğer kararlar (15)4.CDE.2021/29590K.2021/24118Bozma
TCK'nın 181/1. maddesinde düzenlenen çevrenin kasten kirletilmesi, atık ya da artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek şekilde alıcı ortamlar olan toprak, su veya havaya kasten bir defa verilmesiyle tamamlanır. Suçun ‘çevreye zarar verecek şekilde’ unsuru gerçekleşmiş somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini gösterir; tehlike suçu niteliği nedeniyle zarar ne unsur ne de cezalandırma şartıdır.
Detaylı özeti gör
Karar, genel ilkelerin ardından hava alıcı ortamına ilişkin düzenleyici çerçeveyi incelemektedir. Çevre Kanunu'nun ek 6. maddesi uyarınca hava kalitesinin korunması ve kirliliğin önlenmesi için, ulusal enerji kaynaklarına öncelik verilmek kaydıyla, Bakanlıkça saptanan standartlara uyan temiz ve kaliteli yakıtlarla yakma sistemlerinin üretilmesi ve kullanılması zorunlu tutulmuştur; hava kalitesinin ölçülmesine, sınır değerlere ve bu değerlerin aşılmaması için alınacak önlemlere ilişkin usul ve esaslar da yönetmeliklerle düzenlenir. Aynı Kanun, hava kirliliği bakımından önemli etkileri olan bazı tesislerin kurulmasını ve işletilmesini izne bağlamıştır. Gerekçe bu düzenlemelere geçmeden önce kirletme suçlarının kasten ve taksirle işlenen biçimlerini karşılaştırmakta, taksirin bilinçli ve bilinçsiz görünümlerini kirlenme neticesinin öngörülüp öngörülmemesine göre ayırmakta ve nitelikli hâllerin iki suç tipi için ayrı fıkralarda karşılık bulduğunu ortaya koymaktadır.
TCK'nın 181/1. maddesindeki atık veya artıklarla çevrenin kasten kirletilmesi, bunların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde toprak, su veya havaya kasten bir kez verilmesiyle oluşur. Buradaki ‘çevreye zarar verecek şekilde’ kavramı gerçekleşen somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini anlatır; suç tehlike suçu olduğundan zararın gerçekleşmesi unsur veya cezalandırma şartı sayılmaz.
Detaylı özeti gör
Bu kararda dikkat çeken ilk nokta, temyiz denetiminin sınırlarına ilişkin usuli tespittir. Sanığın adlî sicil kaydında tekerrüre esas alınabilecek bir mahkûmiyet bulunduğu, buna rağmen cezanın mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine karar verilmediği saptanmış; ancak aleyhe temyiz bulunmadığından bu eksiklik nedeniyle bozma yapılamayacağı belirtilmiştir. Esasa ilişkin bölümde kasten ve taksirle kirletme suçlarının tehlike suçu niteliği, taksirin bilinçli ve bilinçsiz görünümleri ve teknik usule aykırılığın hangi çerçeve kanunlardan türeyen yönetmeliklerle belirleneceği açıklanmaktadır. İki suç tipinin ağırlaştırıcı nedenleri karşılaştırıldığında, atık veya artığın alıcı ortamda kalıcı özellik göstermesi yönünden m.181/3 ile m.182/1'in ikinci cümlesi karşılık gelmektedir. Ağır sağlık ve ekolojik etkiler yönünden metindeki m.184/1 göndermesi ise maddi atıf hatasıdır: kasten kirletmede doğru hüküm TCK m.181/4, taksirle kirletmede m.182/2'dir. Uygulanacak mevzuat bölümünde hava kalitesinin korunmasına ilişkin düzenlemeler ele alınmıştır.
Çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artığın kanundaki teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde toprak, su ya da havaya kasten tek kez bırakılmasıyla tamamlanan bir tehlike suçudur. TCK m.181/3, atık veya artığın alıcı ortamda kalıcı özellik göstermesini; m.181/4 ise insan veya hayvanda tedavisi zor hastalığa, üreme yeteneğinin körelmesine ya da hayvan ve bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine yol açabilecek etkiler taşımasını cezayı artıran hâl sayar.
Detaylı özeti gör
Karar, çevrenin kasten kirletilmesinden verilen bir beraat hükmünün temyiz incelemesinde kaleme alınmıştır. Genel ilkelerin ardından uygulanacak mevzuat bölümünde su alıcı ortamı ele alınmakta; Çevre Kanunu'nun su kaynaklarını üç grup hâlinde belirlediği ve deniz araçlarının kirletme faaliyetlerini ayrıca düzenlediği belirtilmektedir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'nin kirletici kaynakları sayan maddesi bakımından önemli saptama şudur: alıcı su ortamını kirleten başlıca kaynaklar ve etkenler dokuz bent hâlinde sıralanmışsa da bu sayım örnekleme yoluyla yapılmıştır, sınırlayıcı bir belirleme değildir. Fekal, organik ve kimyasal atıklar ile alıcı ortamın dengesini bozacak ölçüde verilen besin maddeleri bu bentler arasında anılmaktadır. Gerekçede ayrıca atık ve alıcı ortam kavramları Çevre Kanunu'ndaki tanımlara, mevzuatta karşılığı bulunmayan artık kavramı ise öğretiye dayandırılarak açıklanmıştır.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde toprak, su veya havaya bir kez verilmesiyle oluşan tehlike suçudur; ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ölçütü somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini ifade eder. Atık veya artığın kalıcı özellik taşıması üçüncü fıkrada; insan ya da hayvanlarda tedavisi zor hastalıklara, üreme yeteneğinin körelmesine veya hayvan ya da bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine yol açabilecek etkileri ise dördüncü fıkrada cezayı artıran nitelikli hâl sayılmıştır.
Detaylı özeti gör
Karar, aynı dosyada daha önce verilmiş bozma ilamının metnini aktararak kurulmuştur; bu nedenle gerekçe, genel ilkeleri ve uygulanacak mevzuatı bir bütün hâlinde yeniden ortaya koyar. Toprağın alıcı ortam olarak korunması, Çevre Kanunu ile ikincil mevzuatın birlikte uygulanmasını gerektirir. Çevre Kanunu'nun ek 1/a maddesi toprağın korunmasına, kirliliğinin önlenmesine ve giderilmesine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğini öngörmekte; aynı Kanun'un 20. maddesinin (j) bendi ise yasaklara veya standartlara aykırı biçimde yahut gerekli önlemler alınmadan atıkların toprağa verilmesini yaptırıma bağlamaktadır. Gerekçede ikincil mevzuatın geçirdiği değişim de izlenmektedir: 2005 yılında Çevre Kanunu'nun 8. maddesine dayanılarak çıkarılan yönetmelik, 2010 yılında bu kez ek 1/a maddesi esas alınarak hazırlanan ve noktasal kaynaklı kirlenmiş sahaları da kapsayan yeni düzenlemeyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Atık veya artığın teknik kurallara aykırı ve çevreye zarar verme potansiyeli taşıyacak biçimde alıcı ortama bir kez bırakılması, TCK m.181/1'deki tehlike suçunu tamamlar; somut zarar değil, zarara elverişlilik ve zarar olasılığı aranır. Maddenin üçüncü fıkrası toprak, su ya da havada kalıcılığı; dördüncü fıkrası ise insan veya hayvanlarda tedavisi güç hastalık, üreme yeteneğinin kaybı yahut hayvan veya bitkilerin doğal niteliğinde değişiklik doğurabilecek etkiyi cezayı artıran hâl sayar.
Detaylı özeti gör
Ağır ceza mahkemesinin bozma sonrasında kurduğu mahkûmiyet hükümlerini inceleyen karar, önce suç tipindeki kavramların kaynaklarını ayırmaktadır. Atık ve alıcı ortam Çevre Kanunu'nda tanımlanmıştır; mevzuatta tanımı bulunmayan artık ise öğretiden yararlanılarak, bir maddenin tüketimi, kullanımı veya harcanması sonrasında geriye kalan kısım olarak anlaşılır. Teknik usule aykırılık da yalnız ceza kanununa bakılarak belirlenemez. Çevre, atom enerjisi, biyogüvenlik ve maden alanlarındaki çerçeve kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerdeki arıtma, depolama, imha, taşıma, koruma ve uzaklaştırma yükümlülükleri esas alınır; somut olayda hangi yükümlülüğün ihlal edildiği ayrıca gösterilmelidir. Karar, bu çerçeveyi kurduktan sonra toprağın korunmasına ilişkin yönetmelikleri ve bunların kanuni dayanaklarını uygulanacak mevzuat kapsamında değerlendirmektedir.
Atık veya artığın kanundaki teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde toprak, su ya da havaya kasten bir kez bırakılması, TCK m.181/1'deki tehlike suçunu oluşturur. Maddenin üçüncü fıkrası, atık veya artığın bu alıcı ortamlarda kalıcı özellik göstermesini; dördüncü fıkrası ise insan ya da hayvanlarda tedavisi zor hastalık, üreme yeteneğinin körelmesi veya hayvan ve bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesi sonucunu doğurabilecek nitelikte olmasını cezayı artıran hâl sayar.
Detaylı özeti gör
İncelenen hüküm çevrenin taksirle kirletilmesine ilişkindir; buna rağmen gerekçe, kasten kirletme suçuna ait genel ilkeleri de açıklamaktadır. Fiil atık veya artığın alıcı ortama bir kez verilmesiyle tamamlanır; zararın gerçekleşmesi ne suçun unsuru ne de cezalandırma şartıdır. Teknik usule aykırılık ise çevre, atom enerjisi, biyogüvenlik ve maden alanındaki çerçeve kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerdeki yükümlülüklerden belirlenir. Karar daha sonra su alıcı ortamına uygulanacak kuralları sistemleştirir. Çevre Kanunu su kaynaklarını üç gruba ayırırken, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği yüzeysel sular ve denizler için farklı kirletme yasakları getirir; atıksuların boşaltım ilkelerini ayrı bir bölümde düzenler. Yönetmelikte alıcı su ortamını kirleten kaynakların sayılması örnekleyicidir, sınırlayıcı değildir.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde alıcı ortamlar olan toprak, su veya havaya kasten bir defa verilmesiyle oluşur. Kanunda tehlike suçu olarak düzenlenen bu fiilde zararın gerçekleşmesi ne suçun unsuru ne de cezalandırma şartıdır.
Detaylı özeti gör
Karar, esas incelemesinden önce katılma sorununu çözmektedir. Temyiz dilekçesi katılma talebi sayılmış; CMK'nın 260 ve 237/2. maddeleri uyarınca müşteki idare katılan, vekili de katılan vekili olarak kamu davasına kabul edilmiştir. Esasta suç tipi, Anayasa'nın 56. maddesindeki sağlıklı çevrede yaşama hakkı ile 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 3/a maddesindeki genel yükümlülüğe dayandırılır. TCK m.181/1'deki teknik usullere aykırılık, Çevre Kanunu ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Biyogüvenlik ve Maden kanunları gibi çerçeve düzenlemeler uyarınca çıkarılan yönetmeliklerden belirlenir. Arıtma, depolama, imha, taşıma ve alıcı ortama verme yükümlülüklerinden hangisinin ihlal edildiği somut olay özelinde gösterilmelidir. Uygulanacak mevzuat bölümünde ayrıca su kaynakları üç gruba ayrılmış ve Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'ndeki kirletme yasaklarına gönderme yapılmıştır.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde toprak, su veya hava gibi alıcı ortamlara kasten bir kez verilmesiyle tamamlanır. Suçun unsuru olan ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ölçütü gerçekleşmiş somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği ve zarar ihtimalini ifade eder; suç tehlike suçu olduğundan zararın doğması unsur veya cezalandırma şartı değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, asliye ceza mahkemesince çevrenin kasten kirletilmesi suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünün temyiz incelemesinde verilmiştir. Genel ilkeler bölümünde suçun kaynağı Anayasa'nın 56. maddesi ile 2872 sayılı Çevre Kanunu'na bağlanmış, atık kavramı Kanun'un 2. maddesindeki tanıma göre herhangi bir faaliyet sonucu oluşup çevreye bırakılan her türlü madde, alıcı ortam ise hava, su ve toprak ile bunlarla ilişkili ekosistemler olarak alınmıştır. Mevzuatta tanımı bulunmayan artık ise öğretiden yararlanılarak tüketim veya kullanım sonrası geriye kalan kısım biçiminde açıklanmıştır. Uygulanacak mevzuat toprak ekseninde kurulmuştur: Çevre Kanunu'nun ek 1/a maddesi toprağın korunmasını yönetmeliğe bırakmakta, 20. maddesinin (j) bendi ise atıkları gerekli önlemleri almadan toprağa vermeyi yaptırıma bağlamaktadır. Bu çerçevede 2005 tarihli Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile onun yerini alan 2010 tarihli düzenlemenin dayanakları ayrı ayrı gösterilmiştir.
Atık ya da artığın kanundaki teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde alıcı ortama bir kez bırakılması, çevrenin kasten kirletilmesi suçunun tamamlanması için yeterlidir. Buradaki ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ölçütü gerçekleşmiş zararı değil, zarar ihtimalini ve fiilin buna elverişliliğini anlatır; tehlike suçu niteliğindeki düzenlemede fiilî zarar ne suç unsuru ne de cezalandırma şartıdır.
Detaylı özeti gör
İnceleme iki hüküm grubu bakımından farklı sonuçlara dayanır. İlk gruptaki beraat hükümleri usul nedeniyle bozulmuştur; davaya katılma ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun mağdur ile katılana tanıdığı haklardan yararlanma olanağı verilmeden yargılamanın sürdürülmesi hukuka aykırıdır. İkinci gruptaki mahkûmiyet hükümleri ise esastan incelenmiş ve diğer temyiz nedenleri yerinde görülmemiştir. Esasa ilişkin açıklamada çevre suçu Anayasa'nın 56. maddesi ile 2872 sayılı Çevre Kanunu'na bağlanmış, kirletme yasağının Kanun'un 8. maddesinden kaynaklandığı belirtilmiştir. Toprak kirliliği yönünden, Çevre Kanunu'nun ek 1/a maddesine dayanılarak 2010 yılında çıkarılan yönetmelik esas alınır. Bu yönetmelik kirletici atıkları doğrudan saymaz; Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik ekindeki sınıflara ve kendi ek listesindeki atıklara gönderme yapar.
TCK m.181/1 bakımından atık veya artığın, kanunda öngörülen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde toprak, su ya da hava gibi bir alıcı ortama kasten tek kez verilmesi suçun oluşmasına yeter. Tehlike suçu olan bu fiilde ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ibaresi somut bir zararın gerçekleşmesini değil, zarar verme ihtimali ile elverişliliğini ifade eder; zarar suçun unsuru veya cezalandırma şartı değildir.
Detaylı özeti gör
Asliye ceza mahkemesinin tek hükmüne ilişkin temyiz incelemesinde duruşma tutanakları, belgeler ve gerekçe birlikte değerlendirilmiştir. Madde gerekçesine göre suç, atık veya artığın su, hava ya da toprak olarak gruplandırılan alıcı ortamlardan birine veya bunlarla ilişkili ekosisteme verilmesiyle tamamlanır. Bu temel tipten farklı olarak üçüncü fıkradaki kalıcılık ile dördüncü fıkradaki insan ve hayvanlar üzerindeki etkiler, cezayı artıran nitelikli hâllerdir. Uygulanacak mevzuat su kaynaklarının niteliğine göre belirlenir. 2872 sayılı Kanun'un 20. maddesi denizleri, içme ve kullanma sularını ve bu amaç dışında kalan suları üç ayrı grup olarak düzenlemiş; tanker ve gemilerin kirletme faaliyetlerini de ayrıca hükme bağlamıştır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ise yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının korunması için gerekli hukuki ve teknik esasları belirlemektedir.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek biçimde toprak, su veya havaya kasten bir defa verilmesiyle oluşur; tehlike suçu olduğundan zarar ne unsur ne cezalandırma şartıdır ve ‘çevreye zarar verecek şekilde’ ölçütü somut zararı değil zarar vermeye elverişliliği anlatır. Atık veya artığın toprakta, suda ya da havada kalıcı özellik göstermesi üçüncü fıkrada, insan veya hayvanlar açısından maddede sayılan etkileri taşıması ise dördüncü fıkrada cezayı artıran nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir.
Detaylı özeti gör
Temyiz incelemesinde önce hükümdeki madde numarası hatası değerlendirilmiştir. TCK m.181/1 yerine m.188/1 yazılması, hükmün esasını etkileyen bir aykırılık değil, mahallinde düzeltilebilecek maddi hata sayılmış ve bozma nedeni yapılmamıştır. Esasta kirletme yasağının kaynağı 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8. maddesidir. Kirlenme ihtimali varsa ilgililer önleme; kirlenme gerçekleşmişse kirleten, kirlenmeyi durdurma ve etkilerini giderme yükümlülüğü altındadır. Toprak kirliliğine uygulanacak düzenlemeler tarihsel sırayla ele alınmıştır. Çevre Kanunu'nun 8. maddesine dayanılarak çıkarılan 2005 tarihli yönetmeliğin yerini, 2010 yılında ek 1/a maddesi uyarınca kabul edilen yönetmelik almıştır. Her iki düzenleme de atık ve artığın mevzuata aykırı ve toprağa zarar verecek biçimde doğrudan veya dolaylı olarak toprağa verilmesini yasaklamaktadır.
TCK'nın 181/1. maddesindeki çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artıkların kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek şekilde alıcı ortamlar olan toprak, su veya havaya kasten bir kez verilmesiyle tamamlanan tehlike suçudur; zararın gerçekleşmesi bu suçta unsur ya da cezalandırma şartı değildir. Atık veya artığın kalıcı özellik göstermesi üçüncü fıkrada; insan veya hayvanlarda tedavisi zor hastalıklara, üreme yeteneğinin körelmesine ya da hayvan veya bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine neden olabilecek etkileri ise dördüncü fıkrada cezayı artıran nitelikli hâl sayılmıştır.
Detaylı özeti gör
Karar, esas incelemesinden önce görev ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması meselelerini sonuçlandırır. Eylemin maddenin belirli bir fıkrası kapsamında kalabileceği gerekçesiyle verilen görevsizlik kararı üzerine dosya ağır ceza mahkemesine gelmiş; mahkeme duruşma açıp delilleri değerlendirdikten sonra fiilin taksirle işlendiğini kabul etmiştir. Yargıtay bu kabul karşısında görev yönünden aykırılık görmemiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmamasına ilişkin kanaat ve gerekçeyi de yerinde bulmuştur. Esasta suçun tamamlanma anı ile tehlike suçu niteliği açıklandıktan sonra su kirliliği mevzuatına geçilir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, alıcı su ortamını kirleten başlıca kaynak ve etkenleri dokuz bentte ve sınırlayıcı olmayacak biçimde, örnekleme yoluyla saymaktadır.
Çevrenin kasten kirletilmesi için atık veya artıkların teknik usullere aykırı biçimde çevreye aktarılması yanında fiilin çevreye zarar verici nitelik taşıması gerekir; suç somut tehlike suçu olduğundan zararın gerçekleşmesi unsur veya cezalandırma şartı değildir. TCK'nın 181/4. maddesi, atık ya da artıkların özellikleri nedeniyle daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâli düzenler ve eylemin niteliği yönünden birinci fıkra ile dördüncü fıkra arasında fark bulunmaz.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, maddenin fıkraları arasındaki yapıyı ve yaptırım farklarını birlikte açıklamaktadır. İkinci fıkra atık veya artığın izinsiz olarak ülkeye sokulmasını, üçüncü fıkra bunların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesini, dördüncü fıkra insan veya hayvanlar bakımından taşıdığı diğer nitelikleri ağırlaştırıcı neden sayar. Beşinci fıkra ise tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerini öngörür. Dördüncü fıkranın yaptırımı, beş yıldan az olmamak üzere hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır. Somut uyuşmazlıkta belirleyici olan, bu fıkraların aynı tarihte yürürlüğe girmemesidir. Birinci fıkra Kanun'un yayımlanmasından iki yıl sonra, 12.10.2006'da; uyuşmazlığa konu dördüncü fıkra ise 01.06.2005'te yürürlüğe girmiştir. Düzenlemeyle korunan değer, toplumun sağlıklı çevrede yaşama hakkıdır.
TCK m.181/1'deki tehlike suçu, atık veya artığın teknik usullere aykırı ve çevreye zarar vermeye elverişli biçimde toprak, su ya da havaya bir kez bırakılmasıyla tamamlanır; zararın doğması unsur veya cezalandırma koşulu değildir. Maddenin üçüncü fıkrası alıcı ortamda kalıcılığı, dördüncü fıkrası ise insan veya hayvanlarda tedavisi güç hastalık ya da üreme yeteneği kaybı veya hayvan ve bitkilerin doğal niteliğinde değişiklik doğurabilecek etkiyi cezayı artıran hâl kabul eder.
Detaylı özeti gör
Karar, kasten kirletme iddiasıyla açılan davada yerel mahkemenin bilirkişi raporlarını ve savunmayı birlikte değerlendirerek eylemi taksirle kirletme sayıp mahkûmiyet kurduğunu aktarır. Delil denetimi, raporlara konu numunelerin hangi işletmeden alındığının belirlenmesine yoğunlaşır. İddianın dayanağı, gemi geri dönüşüm tesisinde çevre ve şehircilik il müdürlüğü görevlilerince alınan numuneler ile bunların insan ve hayvanlar bakımından ileri derecede tehlikeli, tedavisi zor hastalıklara yol açabilecek nitelikte olduğunu belirten rapordur. Ancak 2013 tarihli denetim ve numune alma tutanaklarına göre tesiste dört noktada kazı yapılmış, iki numune ile işletme yetkilisinin talebi üzerine iki şahit numune alınmış ve bunlar ayrı mühür numaralarıyla mühürlenmiştir. Mühür numaralarının karşılaştırılması sonucunda araştırma enstitüsünün raporuna konu numunelerin inceleme dışı başka bir şirkete ait olduğu, sonraki bilirkişi raporunda incelenen numunenin ise sanığın yetkilisi olduğu işletmeden alındığı saptanmıştır.
Çevrenin kasten kirletilmesi, atık veya artığın kanundaki teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verebilecek biçimde alıcı ortama tek kez verilmesiyle tamamlanan tehlike suçudur. Bu nedenle zararın fiilen doğması ne unsur ne de cezalandırma şartıdır. TCK m.181'in üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki nitelikli hâller uygulanmasa bile birinci fıkra uyarınca mahkûmiyet kurulabilir.
Detaylı özeti gör
Uygulanacak mevzuat, alıcı ortamın su veya toprak olmasına göre ayrılmalıdır. Su bakımından atıksular arıtılmadan doğrudan alıcı ortama verilemez. İçme ve kullanma sularına, arıtılmış olsa dahi her türlü atık ve artık deşarjı yasaktır; diğer sulara deşarj için ise arıtma şartı aranır. Arıtılmış sayılma, yönetmelik ekinde sektörlere göre belirlenen limit deşarj değerlerine uygunlukla ölçülür. Toprakta suçun konusunu oluşturabilecek atık ise eylem tarihindeki düzenlemeye göre belirlenir. 1991, 2005, 2008 ve 2010 tarihli yönetmelikler farklı sınıflandırmalar içerdiğinden her dönem ayrı incelenmelidir. Bu ayrım fekal atıkta doğrudan sonuç doğurur: atığın suya verilmesi TCK m.181 veya m.182 kapsamındaki suçu oluşturabilirken, 2010 tarihli yönetmelik aynı atığı toprağı kirleten atık saymadığı için toprağa verilmesinde toprak kirliliği oluşmaz.