TBK Madde 207 - Satış sözleşmesi: Tanımı ve hükümleri

Davacı, 16.08.2013 tarihli protokole dayanarak davalı adına kayıtlı servis plakasının kendisine 16.600 TL bedelle satıldığını, beş aylık süre içinde devir ve tescil taahhüdünün yerine getirilmediğini ileri sürerek plakanın adına tescilini, olmazsa satış bedeli ve cezai şarttan oluşan 21.600 TL alacağın tahsilini istemiş; davalı, protokolde bedelin ödendiğine dair bir ibare bulunmadığını, ödeme iddiasının ancak yazılı belgeyle kanıtlanabileceğini savunmuştur. Yerel mahkeme davayı reddetmiş, karar (kapatılan) 13. Hukuk Dairesince sözleşmenin peşin satış niteliğinde olduğu ve bedelin satış sırasında ödendiği yönünde davacı lehine karine doğduğu gerekçesiyle bozulmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, ispat yükünün genel kuralını (TMK m.6, HMK m.190) hatırlattıktan sonra, TBK m.207/2'deki aynı anda ifa kuralından çıkarılan "satılanın teslimiyle bedelin peşin ödendiği" karinesinin alıcı lehine doğabilmesi için sözleşmenin peşin satış olarak kurulmuş olmasını ve satılanın alıcıya fiilen teslim edilmiş bulunmasını aramıştır. Somut olayda protokolün yazımından tarafların ifanın ileri bir tarihte yapılmasına muvafakat ettikleri anlaşıldığından sözleşmenin peşin satış şeklinde kurulduğu söylenemez; satışa konu plaka da alıcıya teslim edilmemiştir. Bu nedenle davacı TBK m.207/2 karinesinden yararlanamaz; bedeli sözleşme anında ödediğini, alacak miktarı itibarıyla ancak kesin delillerle ispatlaması gerekir. Elverişli delil sunulmadığından davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle reddi yerinde görülmüş ve direnme kararı onanmıştır.

Köy tüzel kişiliği, fıstık çamı alanındaki fıstıkların toplanması için alanın davalıya kiraya verildiğini, karşılığında verilen bonoların ödenmemesi üzerine başlatılan icra takibinin borçlunun itirazıyla durduğunu ileri sürerek 13.976,20 TL yönünden itirazın iptalini istemiş; davalı davanın reddini savunmuştur. Yerel mahkeme, köy karar defterinde alanın kiraya verildiğinin yazılı olması ve davacının dilekçesinde kira ilişkisini kabul etmesi karşısında uyuşmazlığın HMK m.4/1-a uyarınca sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiğini belirterek davayı görev yönünden reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise sözleşmeye verilen adın belirleyici olmadığını, HMK m.33 gereğince maddi vakıaları ispatlamak taraflara ait olsa da hukuki vasıflandırmanın hâkime ait olduğunu vurgulamıştır. TBK m.269'daki tanıma göre kira, bir şeyin kullanılmasının veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasının kiracıya bırakılmasını gerektirirken; TBK m.207/1 uyarınca satış, satıcının satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Somut olayda davalı, ihale sonucu belirli bir alandaki fıstıkları belirli bir bedel karşılığında kendi nam ve hesabına toplamayı üstlenmiş, çamlık alanın belirli bir süreyle kullanımına yönelik bir edim kararlaştırılmamıştır. Bu nedenle ilişki kira değil TBK m.207 anlamında satış sözleşmesidir; kira ilişkisi bulunmadığından görevsizlik kararı isabetsiz bulunmuş, işin esasına girilmesi gerektiğinden hüküm davacı yararına bozulmuştur.

Davacı tüketici, konutuna parke döşenmesi için davalı şirkete kredi kartıyla toplam 6.445,87 TL ödediği hâlde parkelerin teslim edilmediğini ileri sürerek başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini istemiştir. Yerel mahkeme, mülga 818 sayılı BK m.182'ye (güncel TBK m.207) dayanıp peşin satış karinesini uygulayarak, teslim almadığını yazılı delille ispatlayamayan davacının davasını reddetmiştir. Hukuk Genel Kurulu ise davalının ödemeyi kabul ettiği hâlde satışa konu parkeleri teslim ettiğine dair fatura ya da belge sunmadığını, borca itiraz ve cevap dilekçelerinde teslime ilişkin bir savunma bulunmadığını saptamış; alıcı bedel ödeme borcunu ifa ettiğinden ispat yükünün satıcı davalıda olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle direnme kararı, davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle oybirliğiyle bozulmuştur.