TMK Madde 6 İspat yükü

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 6, ispat yükünün dağılımını düzenleyen temel normdur.

Resmi Metin

İspat yükü

Madde 6- Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, ispat yükünün dağılımını düzenleyen temel normdur. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. Bu kural, medeni yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri olup taraflar arasında ispat yükünün adil biçimde dağıtılmasını ve yargılama sürecinde belirlilik sağlanmasını amaçlamaktadır.

Madde, bir hakkın varlığını ileri süren tarafın bunu ispat etmesi, karşı tarafın ise bu hakkı ortadan kaldıran veya engelleyen olguları kanıtlaması gerektiği ilkesini somutlaştırmaktadır. “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça” kaydı, ispat yükünün özel kanun hükümleriyle farklı biçimde dağıtılabileceğini göstermektedir. 4721 sayılı Kanun’un gerekçesinde maddenin 1984 tarihli Öntasarıdan kısmen değiştirilerek alındığı ve kenar başlıklarının günümüz diline uyarlandığı belirtilmiştir.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 6. maddesini karşılamaktadır.

Madde 1984 tarihli Öntasarının 6. maddesinden kısmen değiştirilerek alınmış, konu ve kenar başlıkları günümüz diline uyarlanarak aynen korunmuştur.

İlgili Önemli Yargı Kararları

Türk Medeni Kanunu Madde 6 ile ilgili önemli yargı kararlarını özet olarak şu şekilde maddeler halinde sıralayabilirim:

  • İspat Yükünün Taraflarda Olması: Yargıtay, bir hakkın varlığını iddia eden kişinin, bu hakkın varlığına ilişkin iddiasını kanıtlamak zorunda olduğunu vurgulamıştır. Örneğin, alacak davası açan kişi, alacak hakkının varlığını ve tutarını kanıtlamakla yükümlüdür.
  • Hakkın Doğumunu İspat: Yargıtay kararlarında, bir olaydan hak elde eden kişinin, bu olayın gerçekleştiğini ispatlaması gerektiği belirtilir. Örneğin, bir taşınmazın mülkiyetini iddia eden kişi, mülkiyetin kendisine geçtiğini kanıtlamak zorundadır.
  • Olumsuz Olayların İspatı: Yargıtay, olumsuz (hukuk dilinde menfi) olayların ispatında da Türk Medeni Kanunu Madde 6’ya göre hareket edilmesi gerektiğini belirtir. Ancak olumsuz bir olayın ispatının zorluğu nedeniyle, karşı tarafın bu durumu çürütecek kanıtları sunması beklenir. Bu kararlar, ispat yükünün nasıl ve kime ait olduğunu açıklar.
  • Karşı İspat Hakkı: Yargıtay, iddia edilen olayın aksini ileri süren tarafın da karşı ispat hakkına sahip olduğunu belirtir. Madde 6, sadece iddia sahibine değil, aynı zamanda iddiayı çürütmek isteyen tarafa da kanıtlarını sunma fırsatı tanır. Ancak karşı ispat yaparken davalı ispat yükünü üzerine almaz, ispat yükü hala davacıdadır.
  • Belirsizlik Halinde İspat: Yargıtay, tarafların sunmuş olduğu delillerle ilgili belirsizlik durumunda, ispat yükünü taşıyan tarafın, bu belirsizliği ortadan kaldıracak yeterlilikte delil sunmak zorunda olduğunu vurgulamıştır. İspatın yetersiz bulunduğu noktada hakim takdir yetkisi kullanabilir veya davayı ispatlanamadığı gerekçesiyle reddedebilir.
Bu sayfada yer alan “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 1. maddesi” direkt olarak “mevzuat.gov.tr” isimli Türkiye Cumhuriyeti kanunlarının paylaşıldığı resmi web sitesinde yer aldığı gibi aynen paylaşılmaktadır. Maddeyi etkileyen kanun değişiklikleri takip edilmekte ve tarafımızca güncellenmektedir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş HGK içtihatları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/2402 K. 2015/1532 Direnme Bozuldu

TMK m.6 uyarınca bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf onu ispatla yükümlüdür; bu kural menfi tespit davalarında da geçerlidir. "Malen" kayıtlı bonoda malın teslimi borçluca ikrar edilmiş sayılır; bedelsizlik/teslimsizlik iddiasını yazılı delille ispat yükü borçluya aittir.

Detaylı özeti gör

Davacı borçlular, "malen" kayıtlı 6.000-TL bedelli bono nedeniyle takip edilen miktarın bir kısmından borçlu olmadıklarının tespitini istemiş; uyuşmazlık, "malen" kaydını içeren bonoda ispat yükünün hangi tarafta olduğu noktasında toplanmıştır. HGK, TMK m.6'daki "bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafın o vakıayı ispatla yükümlü olduğu" genel kuralının menfi tespit davalarında da geçerli olduğunu, bonodaki "malen" kaydının malın teslimine karine teşkil ettiğini ve aksini (malın teslim edilmediğini/bedelsizliği) borçlunun yazılı delille ispat etmesi gerektiğini benimsemiştir. İspat külfetinin tayininde hataya düşen yerel mahkemenin direnme kararı, ispat yükü davacı-borçlularda olduğu ve onlar bedelsizliği yazılı delille kanıtlayamadığı gerekçesiyle bozulmuştur.

Kararı incele →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/2384 K. 2015/1510 Onama

Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her taraf hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür (TMK m.6).

Detaylı özeti gör

İşçi, alt işveren nezdinde çalıştığı asıl işverene karşı açtığı işçilik alacağı davasında fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarını talep etmiş; bu çalışmaların ispatına ilişkin özel hüküm bulunmadığından, TMK m.6 uyarınca her tarafın hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlü olduğu, dolayısıyla bu iddiayı ispat yükünün davacı işçide olduğu esas alınmıştır. HGK, davacının birbiriyle tutarlı tanık anlatımlarıyla iddiasını kanıtladığını, mahkemenin müzekkeresine rağmen davalının tanık beyanlarının aksini gösteren kayıt ve belge sunmadığını ve söz konusu alacakların tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konulardan olması nedeniyle hâkimin resen delil toplama yetkisinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir. Bu nedenlerle eksik inceleme bulunmadığı sonucuna varılarak, davalı vekilinin temyiz itirazları reddedilmiş ve yerel mahkemenin direnme kararı oyçokluğuyla ONANMIŞTIR.

Kararı incele →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/1622 K. 2015/1238 Direnme Bozuldu

TMK m.6 uyarınca bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf o vakıayı ispatla yükümlüdür; menfi tespit davasında muvazaa iddiasını ileri süren davacı-borçluya ispat yükü düşer ve senedin tarafı olduğundan iddiasını yazılı delille kanıtlamak zorundadır.

Detaylı özeti gör

Davacı-borçlu, aleyhine icra takibine konu edilen "malen" kayıtlı bononun muvazaalı olarak verildiğini ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini istemiş; yerel mahkeme ispat yükünü davalı-alacaklıya yükleyerek davayı kabul etmiştir. HGK, TMK m.6'daki "bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran tarafın o vakıayı ispat etmeye mecbur olduğu" temel kuralından hareketle, muvazaa iddiasını ileri süren davacı-borçluya ispat yükünün düştüğünü ve senedin tarafı olan davacının bu iddiayı ancak yazılı delille kanıtlayabileceğini belirlemiştir. Senet metninden muvazaa anlaşılamadığı ve davacı yazılı delil sunmadığı için bononun geçerli kabulü gerektiğini vurgulayan HGK, yerel mahkemenin hatalı gerekçeyle verdiği direnme kararını bozmuştur.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2022/2095 K. 2026/330 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, halefiyete dayalı rücu davasında TMK m.6 (ile HMK m.190) gereğince zararı meydana getiren olayın davalının eyleminden kaynaklandığını ispat yükünü rücu talebinde bulunan davacı sigorta şirketine yüklemiş; davacı bunu kanıtlayamadığından davanın reddini yerinde bulmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Sigortalısının iş yerindeki kamera cihazlarının elektrik dalgalanması sonucu zarar görmesi üzerine ödeme yapan sigorta şirketi, halefiyete dayanarak elektrik dağıtım şirketine rücu için açtığı icra takibine itirazın iptalini istemiştir. Adana BAM, zararı meydana getiren olayın davalının eyleminden kaynaklandığını ispat yükünün davacıda olduğunu, keşif sonucu alınan bilirkişi raporuna göre olay tarihinde bölgede yüksek gerilim arızası veya kesinti bulunmadığını ve teknik kalite standartlarının sağlandığını belirleyerek iddianın ispatlanamadığını saptamıştır. Bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2021/529 K. 2024/231 Kısmen Kabul

Menfi tespit davasında borçlu olmadığını iddia eden davacı, TMK m.6 ve HMK m.190/1 uyarınca bu iddiayı ispat yükü altındadır. Adana BAM, ticari defterlerinde kayıt bulunmayan davacının iddiasını ispatlayamadığını belirleyerek davanın reddini isabetli bulmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı şirket, davalıya verdiği 24.000 TL bedelli çekin karşılıksız çıkması üzerine yerine 60.000 TL bedelli çek verdiğini, dolayısıyla takibe konu çekten borçlu olmadığını ileri sürerek menfi tespit ve kötü niyet tazminatı istemiş, ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Adana BAM, davacının ticari defterlerinde davalıya çek verildiğine veya 60.000 TL'lik çekle borcun ödendiğine dair kayıt bulunmadığını, ispat yükünü taşıyan davacının iddiasını ispatlayamadığını belirterek davacı istinafını esastan reddetmiş; davalının icra inkar tazminatı talebi yönünden istinafını kabul ederek ilk derece kararını kaldırıp yeniden esas hakkında davanın reddine ve davalı lehine inkar tazminatına hükmetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2020/391 K. 2022/406 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Bononun anlaşmaya aykırı/sonradan doldurulduğu iddiasının ispat yükü, TMK 6 ile HMK 190/1 ve 201 uyarınca davacı-borçludadır. Yazılı belge sunmayan ve yemine dayanmayan davacının menfi tespit davasının reddi Adana BAM'ca yerinde bulundu.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, davalıdan traktör alımı nedeniyle düzenlenen bonoyu ödediğini, bedelsiz kalan bonoya davalının sonradan ileri keşide/vade tarihi yazıp icra takibine koyduğunu ileri sürerek menfi tespit istemiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Adana BAM, kambiyo senedinde imzaya itiraz bulunmadığını, bononun anlaşmaya aykırı doldurulduğu/bedelsiz kaldığı iddiasının senetle ispatının gerektiğini, davacının yazılı belge sunmadığını ve yemin deliline dayanmadığını saptamıştır. İlk derece kararını usul ve yasaya uygun bularak davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2021/159 K. 2022/265 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

ZMSS sigortacısına karşı iş göremezlik tazminatı davasında Adana BAM, TMK m.6 uyarınca her tarafın hakkını dayandırdığı olguyu ispatla yükümlü olduğunu; davacının iş yerine ayrıca dava açtığına dair delil bulunmadığını saptayarak davalının bu itirazını reddetti.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacı, ZMSS sigortacısı davalıdan kalıcı iş göremezlik tazminatı istemiş; ilk derece mahkemesi talebi kabul etmiştir. Adana BAM, davalının iş yerine dava/ihbar, kusur oranı, SGK ödemesi, faiz ve maluliyete ilişkin tüm istinaf itirazlarını ayrı ayrı incelemiş; ispat yükü, müteselsil sorumluluk (davacının zararın tümünü sigortacıdan isteyebileceği), denetime elverişli kusur ve maluliyet raporları gerekçesiyle reddetmiştir. İlk derece kararını usul ve yasaya uygun bularak davalı vekilinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2020/1662 K. 2021/1862 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Trafik kazası tazminatı davasında Adana BAM, TMK m.6, HMK m.190/1 ve TBK m.50/1 uyarınca tedavi giderleri SGK'ca karşılanacağından, kurumca karşılanan dışında ayrıca masraf yaptığını ispat yükü davacıda olup kanıtlayamadığından tedavi gideri talebinin reddini doğru buldu.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacının maddi (tedavi gideri, iş göremezlik) ve manevi tazminat istemine ilişkin davada ilk derece mahkemesi kısmen kabul kararı vermiştir. Adana BAM, tedavi gideri ve maluliyet raporuna yönelik istinaf sebeplerini yerinde görmemiş; ancak hükmolunan manevi tazminatın düşük olduğunu saptayarak bu yönden istinafı kabul etmiş ve düzelterek yeniden hüküm kurulmak üzere ilk derece kararını kaldırarak manevi tazminatı artırmıştır.

Kararı incele →

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2019/2267 K. 2021/1120 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK m.6 (ispat yükü) bu kararda belirleyici dayanaktır; Adana BAM, kargoyla taşınan evrakın çek olduğunu ve bundan zarar gördüğünü iddia eden davacının bu vakıaları ispat etmek zorunda olduğunu, delil sunamadığından davanın reddinin yerinde olduğunu bu maddeye dayanarak hükme bağlamıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, kargoyla gönderdiği içinde çek bulunan zarfın kaybolduğunu ileri sürerek kargo firmasından maddi-manevi tazminat istemiş; davalı kargo içeriğinin çek olduğunu kabul etmemiştir. İskenderun Asliye Ticaret Mahkemesi davacı iddiasını ispatlayamadığından davayı reddetmiştir. Adana BAM, davacının evrakın çek olduğunu ve zararını ispat yükü altında olduğu halde delil sunmadığını saptayarak istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 2. Hukuk Dairesi E. 2018/1986 K. 2020/1582 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Ziynet eşyası alacağı davasında BAM, TMK m.6 ispat yükü uyarınca olağan akışa aykırı durumu iddia eden davacı kadının ziynetlerin zorla alınıp bozdurulduğunu ispatlaması gerektiğini, tanık beyanları çelişkili olup bunu ispatlayamadığını belirterek davanın reddi gerektiği sonucuna varmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Boşandıktan sonra kadın, evlilik sırasında kendisine ait ziynet eşyalarının davalı eski eş tarafından tehditle alınıp bozdurulduğunu ileri sürerek bedelinin ödenmesini istemiş; ilk derece mahkemesi davayı kabul edip 20.000 TL'ye hükmetmiştir. Adana BAM, TMK m.6 ispat yükü uyarınca ziynetlerin zorla alınıp bozdurulduğunu kadının ispatlaması gerektiğini, tanık beyanları arasındaki çelişki nedeniyle bunun ispatlanamadığını saptamıştır. BAM, davalının istinaf başvurusunu kabul ederek kararı kaldırmış ve davanın reddine karar vermiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/1824 K. 2020/627 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK 6 uyarınca herkes hakkını dayandırdığı olguyu ispatla yükümlü olduğundan, kirayı elden ödediğini iddia eden kiracı bunu kanıtlamalıdır. Belge sunamayan kiracıya karşı verilen tahliye ve alacak kararı Adana BAM'ca yerinde bulundu.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Kiraya veren davacı, kiracı davalının iki aylık kira bedelini ihtarnamelere rağmen ödemediğini ileri sürerek temerrüt nedeniyle tahliye ve kira alacağının tahsilini istemiştir. Davalı kira bedellerini elden ödediğini savunmuş ancak yazılı belge sunamamıştır. İlk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüyle tahliyeye ve bir aylık kiranın tahsiline karar vermiş, davalı istinafa başvurmuştur. Adana BAM, kira borcunu ödediğini ispat yükünün kiracıda olduğunu, davalının delil sunmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 2. Hukuk Dairesi E. 2020/775 K. 2020/1232 İstinaf Kabulü / Kaldırma

İlk derece mahkemesi davayı reddederken TMK m.6'ya (ispat yükü) dayanmış; davacının olguları ispatla yükümlü olduğunu, bunu yapmadığını gerekçe göstermiştir. BAM, velayetin kamu düzeni ve resen araştırma gerektirdiğini belirterek ispat yükü gerekçeli reti eksik inceleme nedeniyle kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Velayetin değiştirilmesi davasında ilk derece mahkemesi, davacıya tanık ve sosyal inceleme raporu gideri için verilen kesin sürelere uyulmadığı, davacının iddiasını ispatlayamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Adana BAM, velayet davalarının kamu düzenine ilişkin olup resen araştırma ilkesinin geçerli olduğunu, kesin süreye ilişkin ara kararların HMK m.94 anlamında açık olmadığını, sonradan gösterilen tanıkların dinlenmemesi ile uzman raporu alınmamasının davacının hukuki dinlenilme hakkını ihlal ettiğini belirlemiştir. Davacı vekilinin istinaf başvurusu kabul edilerek karar HMK m.353/1-a-6 uyarınca esası incelenmeksizin kaldırılmış, dosya mahkemesine gönderilmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2019/604 K. 2020/297 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Daire ispat yükünü TMK m.6 ile çerçevelemiştir: havale var olan borcun ödendiği karinesini doğurduğundan, dekontta gönderim nedenine şerh bulunmadığından ödüncün ispatı kural olarak davacıya düşer; ancak dekonttaki "borç verme" kaydı bu yükü karşıladığından davacı lehine sonuca varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Ödünç sözleşmesine dayalı itirazın iptali davasında ilk derece mahkemesi, davacının borç para verdiğini ispatlayamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Adana BAM, davacının F1 Bankası dekontlarındaki "borç verme" kaydı ile 14.000 TL'yi davalıya gönderdiğini ispatladığını, davalının ise borcu ödediğini aynı kuvvette delillerle kanıtlayamadığını değerlendirmiştir. Daire istinaf başvurusunu kabul ederek kararı kaldırmış ve yeniden hüküm kurarak davanın kabulü ile takibin 14.000 TL asıl alacak üzerinden devamına karar vermiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Sayfa içeriği:

→ İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!