İçeriğe geç

TCK Madde 283 Suçluyu kayırma

Özet 3 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 283, Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan kimse, altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 283 - Suçluyu kayırma

Resmi Metin

Suçluyu kayırma

Madde 283- (1) Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan kimse, altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Bu suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(3) Bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.283’te düzenlenen suçluyu kayırma suçu, suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kimseyi altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Korunan hukuki değer, adliyenin ve ceza adaletinin sağlıklı işleyişidir; fail, başkasının işlediği bir suçun sonuçlarından kurtulmasına yardım ederek adalete ulaşılmasını engellemektedir. Bu suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Kanun, bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde faile cezaya hükmolunmayacağını kabul etmektedir. Bu istisnanın temelinde, yakın akrabalık bağı nedeniyle kişinin suçu işleyen yakınını koruma eğilimine kapılmasının doğal ve insani karşılanması; suç ortağı bakımından ise kayırma davranışının aynı zamanda kendini de koruma anlamına gelmesi yatar. Söz konusu hâl, cezayı ortadan kaldıran şahsi bir cezasızlık sebebi olup yalnızca sayılan bu kişiler bakımından sonuç doğurur. Suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olmayıp, yetkili makamlarca re’sen yürütülür.

Gerekçe

Madde metninde, işlenmiş olan bir suçun failine, suçun işlenişine herhangi bir şekilde iştirak etmeksizin, yardımda bulunulması cezaî müeyyide altına alınmıştır. Bununla güdülen amaç, suç işlendikten sonra failin herhangi bir şekilde yardım görmesini engellemektir. Bu suretle ceza adaletinin gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. Ceza muhakemesinin amacını oluşturan maddî gerçeğin araştırılıp ortaya çıkarılması ve bu suretle adil bir yargıya varılması, suç şüphesi altında bulunan kişinin dahi esasta menfaatine bir husustur. Çünkü insan şahsiyetinin tekâmülü, ancak hakikat ve adaletle mümkün olabilecektir. Maddî gerçeğin tespitine dayalı olarak mahkemece hükmolunan ceza veya tedbirin infazı, suçlu kişinin işlediği suçtan dolayı içinde bulunduğu kusurluluk durumundan ibra olmasını, yani yeniden topluma kazandırılmasını sağlayacaktır. Bu bakımdan, suç şüphesi altında bulunan kişinin yargılanmasının veya hükümlü kişinin mahkûm olduğu cezanın veya tedbirin infazının engellenmesi, ceza adaletinin gerçekleşmesini engelleyecektir. Bu suçun konusu, daha önce işlenmiş olan bir suçun işlenişine herhangi bir şekilde iştirak etmiş olan bir kişidir. Kayrılan kişi, önceki suçun faili veya şeriki olabilir. Bu kişi, önceden işlenen bir suçtan mahkûm olmuş bir kişi olabileceği gibi, sadece şüpheli veya sanık olması nedeniyle aranan bir kişi de olabilir. Sanık veya mahkûm olan kimsenin saklanmasına yönelik her hareket, bu suçun oluşmasını sağlayacaktır. Sanık veya mahkûmun belli bir yerde saklanmasının temin edilmesinden başka; bu kişi, soruşturmanın veya infazın engellenmesi amacıyla örneğin bir başka ülkeye kaçırılmış olabilir. Bu tür fiilleri de söz konusu suç kapsamında değerlendirmek gerekir. Belirtmek gerekir ki, hakkında tutuklama veya mahkûmiyet kararı verilen kişinin bir yerde barınmasını temin etme durumunda dahi, bu suçun oluştuğunu kabul etmek gerekir. Bu suçun oluşabilmesi için, kayrılan kişinin araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması amacıyla hareket edilmesi gerekir. Böyle bir amaç güdülmemekle beraber, kişinin insani mülahazalarla bazı ihtiyaçlarının karşılanmış olması durumunda, söz konusu suç oluşmayacaktır. Bu suçun faili herkes olabilir. Ancak, izlenen suç siyaseti gereğince, kayırma suçundan dolayı cezalandırılabilmesi için, kişinin önceden işlenmiş olan suça herhangi bir şekilde iştirak etmemiş olması aranmıştır. Keza, kayırma suçunun konusunu belli akrabalık ilişkisi içinde bulunan kişilerin oluşturması hâlinde de cezaya hükmedilmeyecektir. Kişinin önceden işlenmiş olan asıl suça fail veya şerik olarak iştirak etmiş olması veya suçun konusunu oluşturan kişilerle belli akrabalık ilişkisi içinde bulunması, bu suç açısından sadece bir şahsî cezasızlık sebebi oluşturmaktadır. Şahsî cezasızlık sebebinin bulunduğu hâllerde işlenen fiil suç ve dolayısıyla haksızlık oluşturma özelliğini muhafaza etmektedir. Ancak, kişinin ceza hukuku açısından sorumluluğu cihetine gidilmemektedir.

TCK m.283 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

CGK E.2019/325 K.2021/590 İtirazın Kabulü

TCK m.283/1'deki suçluyu kayırma suçu; işlenen suça iştirak oluşturmayan, meydana gelen neticeyle bağlantısı bulunmayan ve başlı başına failin yakalanmasını önleyerek kaçmasına imkân sağlamayı amaçlayan eylemle oluşur.

Detaylı özeti gör

Sanıkların davranışı kararda iştirak ile suçluyu kayırma arasındaki sınırda incelenmiştir. Tanıkların bildirdiği saatler ile güvenlik görevlilerinin harekete geçtiği an dosyadan kesin biçimde saptanamamıştır. Sanıkların süreç boyunca diğer blokta yaşananlardan haberdar olduğunu gösteren iletişim kayıtları dışında bir delil de bulunmamaktadır. Bu nedenle asılsız ihbarın asıl faillerin suçunu kolaylaştırdığı veya suç yolunda ilerlemelerini sağladığı, hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlanamamıştır. Öte yandan ihbar sırasında ölüm sonucu henüz gerçekleşmemiş ve sanıkların davranışıyla bu sonuç arasında bağ kurulamamıştır. Eylemin güvenlik görevlilerini uzaklaştırarak failin yakalanmasını önlemeye ve kaçmasına imkân vermeye yöneldiği kabul edilmiş, bu nedenle TCK m.283/1 kapsamında nitelendirilmiştir. Kurul itirazı değişik gerekçeyle kabul ederek mahkûmiyet hükümlerinin bozulması ve sanıkların tahliyesi gerektiğini belirtmiştir.

CGK E.2018/250 K.2020/520 İtirazın Reddi

Suç üstlenmenin oluştuğu her olayda suçluyu kayırma da gerçekleşmediğinden, TCK m.270'teki suç üstlenme ile m.283'teki suçluyu kayırma arasında özel norm-genel norm biçiminde görünüşte içtima ilişkisi yoktur. Suçluyu kayırma suç üstlenmek suretiyle işlenmişse iki suç da oluşur; fail TCK m.44'teki fikri içtima kuralı gereğince daha ağır cezalı suçluyu kayırmadan m.283/1 uyarınca cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Karar önce özel norm-genel norm ilişkisinin ölçütünü koymaktadır: böyle bir ilişkiden söz edebilmek için özel normun ihlal edildiği her durumda genel normun da zorunlu olarak ihlal edilmiş olması gerekir. Ölçüt zimmet örneğiyle somutlaştırılmış; genel hükümdeki zimmete karşılık bankacılık mevzuatındaki zimmetin özel norm niteliği taşıdığı, banka görevlisi bakımından özel normun önceliği gereği ikincisinin uygulanacağı belirtilmiştir. Kurul, suç üstlenme ile TCK m.283'teki suçluyu kayırma arasında bu ilişkinin bulunmadığını saptadıktan sonra fikrî içtima kuralına dayanmıştır. Kararda ayrıca, suç üstlenmenin özel norm sayılması hâlinde kayırmayı üstlenme yoluyla gerçekleştiren failin daha az cezayla, aynı saikle hareket eden diğer faillerin daha ağır cezayla karşılaşacağı ve bunun ceza adaletiyle bağdaşmayacağı vurgulanmıştır. Somut olayda sanığın, bir başkasının işlediği trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunu yetkili makamlara kendisinin işlediğini bildirdiği belirtilmiştir.

8.CD E.2023/2094 K.2024/9093 Kanun Yararına Bozma

Bir kimse, başkasının işlediği fiili üstlenmiş ve bu fiil kendi yönünden suç oluşturmuyorsa eylemi suç üstlenme sayılmaz; TCK m.283'teki suçluyu kayırma suçunu oluşturur.

Detaylı özeti gör

Kararda iki kanun yararına bozma istemi ayrı ayrı değerlendirilmiştir. İlk istem, hükmedilebilecek ceza süresi nedeniyle yaptırımı tedbire çevirmenin zorunlu olduğu iddiasına dayanmıştır. Daire, önceki hatalı uygulamayla doğan hafif sonuç cezadan ikinci kez yararlanmanın bir kez tanınmış atıfeti genişleteceğini belirtmiş; eyleme uyan TCK m.283/1'deki cezanın alt sınırını esas alarak istemi reddetmiştir. İkinci istemde ise suçun niteliği ele alınmıştır. Alkol etkisinde trafik güvenliğini tehlikeye sokan kişinin yargılanmasını engellemek için aracı kendisinin kullandığını söyleyen hükümlü alkolsüzdür; bu yüzden üstlendiği fiil kendi yönünden suç oluşturmaz. Suç üstlenmeden verilen mahkûmiyet bu nedenle kanuna aykırı bulunmuş ve karar, aleyhe sonuç doğurmamak ve yeniden yargılama yapılmamak üzere bozulmuştur. Çift atıfet sağlanamayacağı gözetilerek infazın mahkemenin belirlediği ceza miktarı üzerinden yapılmasına hükmedilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.