İçeriğe geç

TCK Madde 120 Haksız arama

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 120, Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 120 - Haksız arama

Resmi Metin

Haksız arama

Madde 120- Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.120, bir kamu görevlisinin hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını aramasını cezalandırır. Düzenleme özgü bir suç niteliği taşır; fail ancak kamu görevlisi olabilir, sıradan bir kişi bu suçun faili sayılmaz. Korunan değer, kişinin özel yaşam alanı ile beden ve eşyası üzerindeki dokunulmazlığıdır; birey böylece keyfi ve dayanaksız aramalara karşı güvence altına alınır. Maddi unsur, üstün veya eşyanın hukuka aykırı biçimde aranması, yani yasal dayanağı bulunmayan fiili aramadır. Manevi unsur ise kasttır; failin, aramanın hukuka aykırılığını bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir.

TCK m.120 uyarınca fiili işleyen kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Suçun kurucu ögesi, aramanın hukuka aykırı olmasıdır; kanunda belirlenen koşullara ve usule uygun biçimde, yetkili merci kararına dayanılarak yapılan aramalar ise bu kapsamda değerlendirilmez. Bu nedenle her arama değil, yalnızca yasal dayanaktan yoksun olan arama cezalandırılabilir. Görevlinin yetki ve usul sınırları içinde kaldığı hallerde suç oluşmaz; sınırın aşılıp aşılmadığı ise somut olayın koşullarına göre belirlenir.

Gerekçe

Madde metninde, bir kimsenin üstünü veya eşyasının hukuka aykırı olarak aranması, görevi kötüye kullanma suçundan bağımsız bir suç olarak tanımlanmıştır. Bu hüküm, 10.12.1948 tarihli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirisi (madde 12), 4.11.1950 tarihli İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi (madde 8, fıkra 1) ve Anayasamızın koruduğu özel hayatın gizliliğini belli bir surette ihlâlin yaptırımını oluşturmaktadır. Kişilerin üzerinin veya eşyasının aranması insan haysiyetine bir tecavüz teşkil ettiği gibi kişi dokunulmazlığının bir devamı olan özel hayatın gizliliğine karşı da bir saldırı oluşturur. Kişinin örneğin ceplerinin, el çantasının, bavulunun, özel otomobilinin hukuka aykırı bir surette aranması bu suçu oluşturacaktır. Bu arama olgusunun yetkisiz olarak girilen konutta gerçekleştirilmesi hâlinde, ayrıca konut dokunulmazlığını ihlâl suçu oluşur ve bu nedenle, gerçek içtima hükümlerine göre sorumluluk cihetine gidilmesi gerekir. Suç failinin bir kamu görevlisi olması gerekmektedir. Bu bakımdan söz konusu suç, bir özgü suç niteliği taşımaktadır. Metinde geçen “hukuka aykırı olarak” ibaresinden maksat, yürürlükteki mevzuatın izin vermediği hâl demektir. Kanun ve nizamların izin verdiği arama hâllerinde suçun oluşmayacağı açıktır. Suçun oluşması için kamu görevlisi, kişi hürriyetini, görevini kötüye kullanarak veya yetkisini aşarak ihlâl etmiş olmalıdır. Böylece “hukuka aykırı olarak” sözcükleri görevin kötüye kullanılmasını ve yetkinin aşılmasını kapsar.

TCK m.120 ile İlgili Yargıtay Kararları

1 karar gösteriliyor.

CGK E.2023/373 K.2024/155 İtirazın Kabulü

Hukuka aykırı arama, maddi ceza hukuku yönünden eylemin suç sayılmasıyla yaptırıma bağlanmıştır; TCK m.120, bir kişinin üstünü veya eşyasını hukuka aykırı biçimde arayan kamu görevlisini cezalandırır. Konutlarda ve iş yerlerinde yapılan hukuka aykırı aramalar ise m.120'ye değil, TCK'nın 116 ve 119/1-e maddelerine göre değerlendirilir.

Detaylı özeti gör

Hukuka aykırı aramanın yaptırımları üç ayrı hukuk alanı üzerinden açıklanmıştır. Ceza muhakemesi bakımından böyle bir aramayla elde edilen delil hükme esas alınamaz. CMK m.217 hâkimin yalnız hukukun izin verdiği yöntemlerle elde edilen delilleri dikkate alabileceğini, m.206 kanuna aykırı elde edilen delilin reddedileceğini düzenler; m.230 ise hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş delillerin mahkûmiyet gerekçesinde ayrıca ve açıkça gösterilmesini zorunlu kılar. Maddi ceza hukuku yönünden yaptırım, hukuka aykırı arama eyleminin suç oluşturmasıdır. Tazminat hukuku bakımından da amacıyla orantısız ve ölçüsüz arama nedeniyle maddi ve manevi zararların Devletten istenebileceği, kararı veren veya uygulayan kamu görevlilerinin sorumluluğunun doğabileceği belirtilmiştir. Somut olayda usulüne uygun arama kararı, savcı izni ya da kolluk amiri emri bulunmadığı; teslime ilişkin rızanın da hukuken geçerli sayılamayacağı kabul edilmiştir. Bu aramada ele geçirilen eşya bu nedenle yasak delil niteliğindedir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.