İçeriğe geç

TCK Madde 117 İş ve çalışma hürriyetinin ihlali

Özet 4 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 117, Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla, iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden kişiye, mağdurun şikayeti halinde, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 117 - İş ve çalışma hürriyetinin ihlali

Resmi Metin

İş ve çalışma hürriyetinin ihlali

Madde 117- (1) Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla, iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden kişiye, mağdurun şikayeti halinde, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.

(2) Çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle kişi veya kişileri ücretsiz olarak veya sağladığı hizmet ile açık bir şekilde orantısız düşük bir ücretle çalıştıran veya bu durumda bulunan kişiyi, insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası verilir.

(3) Yukarıdaki fıkrada belirtilen durumlara düşürmek üzere bir kimseyi tedarik veya sevk veya bir yerden diğer bir yere nakleden kişiye de aynı ceza verilir.

(4) Cebir veya tehdit kullanarak, işçiyi veya işverenlerini ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.117, iş ve çalışma hürriyetini koruyan bir suçtur. Temel halde fail, cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla kişinin çalışma özgürlüğünü ihlal eder. İkinci fıkra sömürü biçimlerini cezalandırır: kişilerin çaresizliği, kimsesizliği veya bağımlılığı istismar edilerek ücretsiz ya da sundukları hizmetle açıkça orantısız düşük ücretle çalıştırılması, yahut insan onuruyla bağdaşmayan çalışma ve konaklama koşullarına tabi tutulması. Mağduru bu duruma düşürmek amacıyla tedarik, sevk veya nakil de kapsamdadır. Maddi unsur bu hareketler, manevi unsur kasttır; sömürü hallerinde failin mağdurun zayıflığını bilerek istismar etmesi aranır.

Temel ihlalde faile altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası; sömürerek çalıştırma, insan onuruna aykırı koşullara tabi kılma ve bu duruma düşürmeye yönelik tedarik, sevk veya nakilde altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası verilir. Cebir veya tehditle işçiyi ya da işvereni ücretleri değiştirmeye, başka koşullarda anlaşmaya zorlamak yahut bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın sürmesine yol açmak da altı aydan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır. TCK m.119 uyarınca suç; silahla, kimliğini gizleyerek, birden fazla kişiyle birlikte, suç örgütünün korkutucu gücünden, kamu görevinin nüfuzundan yararlanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır. Yalnızca temel ihlal şikayete bağlı olup diğer haller re’sen kovuşturulur.

Gerekçe

Anayasamızda herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip bulunduğunu ve özel teşebbüsler kurmanın serbest olduğu açıklanmıştır. Bu suç tanımı ile söz konusu temel hürriyetin güvence altına alınması amaçlanmıştır. Maddenin birinci fıkrasında, iş ve çalışma hürriyetinin ihlâli suç olarak tanımlanmıştır. Suçun oluşması için, bu ihlâlin cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla gerçekleştirilmesi gerekir. Bu fıkradaki suçun soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlıdır. Maddenin ikinci fıkrasında belirtilen durumlar içinde bulunan kimseleri rızaları ile de olsa, sömürerek insan onuruna aykırı biçimde ve koşullar altında çalıştırmak suç hâline getirilmiş ve böylece Devletin Anayasada belirtilen sosyal devlet olmak niteliğini koruyan ve vurgulayan değerlerden çok önemli birisi ceza himayesi altına alınmıştır. İş ve çalışma hürriyetinin kullanılışında kişilerin insan onuruna uygun koşullar içinde çalıştırılmaları esastır. Demokratik toplum kişilerin çaresizliğinin sömürülmesine dayalı bir serbest piyasa sisteminin uygulanmasıyla, elbette ki, bağdaşamaz. Bu nedenle maddenin ikinci fıkrası kaleme alınmıştır. İkinci fıkrada yer alan suç, kişilerin çalışmalarının sömürülmesini engellemek amacını taşımaktadır. Kimsesiz, çaresiz veya belirli kişilere çeşitli nedenlerle bağımlı kişi, onun bu hâlinden yararlananlar sömürücü kişiler tarafından insanlık dışı durumları kabule veya bazı koşullara katlanmaya sevk edilebilmektedir. Bu gibi fiilleri önlemek amacı ile maddenin üçüncü fıkrasında, kişileri ikinci fıkrada belirtilen duruma düşürmek üzere tedarik veya sevk veya bir yerden diğer bir yere nakil fiilleri de suç sayılmıştır. Kişileri, ikinci fıkrada belirlenen hâle düşürmemek için söz konusu hazırlık hareketlerini cezalandırmak yerindedir. Maddenin dördüncü fıkrasında ayrı bir suç tanımına yer verilmiştir. Söz konusu suçun oluşması için, cebir veya tehdit kullanılarak, işçi veya işverenlerin ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne zorlanması ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olunması gerekir.

TCK m.117 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

CGK E.2017/1015 K.2017/498 Direnme Hükmünün Bozulması

İş ve çalışma hürriyetinin ihlali, mağdura cebir veya tehdit uygulanması ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bu hürriyetin ihlal edilmesi hâlinde oluşur; neticeli bir suç olduğundan tamamlanması yalnız harekete değil, neticenin de gerçekleşmesine bağlıdır. Madde yalnız hukuka aykırılık aradığı için bu davranışın ayrıca bir suç oluşturması zorunlu değildir.

Detaylı özeti gör

Gerekçe, suçu anayasal dayanaklarıyla birlikte ele almaktadır. Anayasa m.48'de korunan sözleşme özgürlüğünün yalnız sözleşme yapma serbestisini değil, kurulmuş sözleşmelere dışarıdan müdahale edilmemesini de kapsadığı; m.49'un ise çalışma hakkını güvenceye aldığı belirtilmiştir. Hüküm metninden suçun mağdurun şikâyetine bağlı olduğu ve seçimlik yaptırım öngördüğü anlaşılmaktadır. İncelemenin ağırlık noktası, hukuka aykırı başka bir davranış ölçütüdür. Bu ifade hukuk düzeninin emir veya yasak içeren her türlü kuralına aykırı fiilleri kapsar; haksız fiiller ile idari yaptırım gerektiren fiiller de bu çerçevede değerlendirilir. Buna karşılık davranış hukuka uygunsa suç oluşmaz. Kararda, kendi arazisinde duvar örülmesini engelleyen malik ile süresi biten taşıma sözleşmesini sürdürmek isteyen kişinin engellenmesi bu ayrıma örnek verilmiştir. Haksız fesih de hukuki sonuç doğuran bir fesih olduğundan, bu tür uyuşmazlıkların ceza hukuku yerine hukukun ilgili alanlarında çözülmesi gerektiği vurgulanmıştır.

CGK E.2015/94 K.2019/14 İtirazın Kabulü

İş ve çalışma hürriyetinin ihlali için cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bu hürriyet ihlal edilmelidir; hukuka aykırı davranışın ayrıca suç oluşturması gerekmez, fakat hareket kişileri normal iş ve çalışma düzenindeki faaliyetlerinden en azından geçici biçimde uzaklaştırmaya ve bu düzeni bozmaya elverişli olmalıdır. Neticeli nitelikteki bu suçun tamamlanması için hareket tek başına yeterli değildir; iş ve çalışma hürriyetinin ihlali neticesi de gerçekleşmelidir.

Detaylı özeti gör

Kararda cebir ve tehdit arasındaki ayrım açıklığa kavuşturulmuştur. Cebir daha çok maddi zorlamayı ifade ederken tehdit, ileriye dönük olarak mağdurun iradesini etkilemeye yönelen manevi cebirdir. Kanunda tahdit, men veya engelleme yerine ihlal teriminin kullanılması nedeniyle ihlalin bu kavramların tümünü kapsayan üst bir anlama sahip olduğu, geçici ya da devamlı olmasının sonucu değiştirmediği belirtilmiştir. Suçun oluşmadığı durumlar da örneklenmiştir. Özel arazisinde duvar ören kişiye malik tarafından engel olunması hukuka uygun olduğundan suç meydana gelmez. Haksız fesih de hukuksal sonuç doğuran bir işlem olduğundan hukuki nitelik taşır; hukukça haklı olan, haksız fiil oluşturmayan sözleşmeye aykırılık veya fesih hâllerinde davranışın hukuka aykırı başka bir davranış olduğu ileri sürülemez. Kararda ayrıca saygısız araç sürme fiiline ilişkin düzenlemeye değinilmiş; eylemin teşebbüs aşamasında kalıp kalmadığını belirlemek için somut hareketlerin TCK m.117'deki suçun oluşmasına elverişli olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

6.CD E.2023/4097 K.2024/1466 Bozma ve Düşme

TCK m.117/1'deki iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunun koruduğu hukuki yarar, kişinin her türlü baskıdan ve üçüncü kişilerin olumsuz müdahalesinden uzak biçimde serbestçe çalışabilmesidir. Suç, mağdura cebir veya tehdit uygulanması ya da hukuka aykırı başka bir davranışla çalışma hürriyetinin ihlal edilmesi hâlinde oluşur.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlığın sonucunu, eylemin hukuki niteliği belirlemiştir. Yerel mahkeme silahla tehdit ve tehdit suçlarından beraat hükümleri kurmuştur. Daire, korunan hukuki yararı ve suçun unsurlarını hatırlattıktan sonra tehdidin iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunun unsuru olduğunu kabul etmiş; bu nedenle eylemin bağımsız tehdit suçu yerine m.117/1 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Suç vasfının bu şekilde belirlenmesi, zamanaşımı süresinin de aynı suça göre hesaplanmasını gerektirmiştir. Suç için öngörülen cezanın türü ve üst sınırı dikkate alındığında, TCK m.66/1-e'deki sekiz yıllık olağan dava zamanaşımının sanıkların sorgularının yapıldığı 22.12.2015 tarihinden inceleme tarihine kadar dolduğu saptanmıştır. Hükümler bu nedenle bozulmuştur. Bozma yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 1412 sayılı Kanun'un 322. maddesindeki yetkiye dayanılarak sanıklar hakkında açılan kamu davalarının zamanaşımı nedeniyle ayrı ayrı düşmesine karar verilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.