İçeriğe geç

TCK Madde 45 Cezalar

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TCK 45, Suç karşılığında uygulanan yaptırım olarak cezalar, hapis ve adlî para cezalarıdır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 45 - Cezalar

Resmi Metin

Cezalar

Madde 45- Suç karşılığında uygulanan yaptırım olarak cezalar, hapis ve adlî para cezalarıdır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.45, suç karşılığında uygulanabilecek ceza yaptırımı türlerini belirleyen genel bir hükümdür; belirli bir fiili suç olarak tanımlamaz ve kendine özgü bir ceza öngörmez. Hükme göre suç karşılığında uygulanan ceza yaptırımları hapis ve adlî para cezasından ibarettir. Bu iki tür, kanunun tanıdığı ceza kategorilerini sınırlı olarak sayar; kanunda ayrıca gösterilmedikçe bir suça bunların dışında bir ceza bağlanamaz. Böylece madde, özel hükümlerde her suç için öngörülen yaptırımın hangi genel çerçevede yer aldığını belirleyen bir çatı kural işlevi görür.

Ceza yaptırımı ile güvenlik tedbiri birbirinden ayrı yaptırım türleridir; güvenlik tedbirleri ceza kavramının kapsamında değildir ve bu madde yalnızca cezaları saydığından güvenlik tedbirleri ayrı hükümlere tabidir. Uygulamada bir suç için ceza belirlenirken tür bakımından yalnızca hapis veya adlî para cezasına ya da her ikisine birlikte, ancak kanunun ilgili suç için gösterdiği ölçüde hükmedilebilir. Hükmün hukuki sonucu, yaptırım türü yönünden bir sınır çizmesi ve ceza ile güvenlik tedbiri ayrımını korumasıdır.

Gerekçe

Kabahatlerin ceza kanunundan çıkarılmasının kabul edilmesi, Tasarıda benimsenen yaptırım sistem ve türlerinin değişmesini sonuçlamıştır. Suç karşılığı olarak uygulanabilecek yaptırımlar, ceza ve güvenlik tedbirleri olarak belirlenmiştir. Ceza olarak ise sadece hapis ve adli para cezası uygulanacaktır. Böylece cezalar bakımından sade, basit ve uygulanması kolay bir sistem oluşturulmuştur. Bir suç karşılığında kanunda ceza olarak sadece hapis cezası öngörülebileceği gibi, hapis cezası adli para cezası ile seçenek olarak veya bu cezaların her ikisi birlikte de öngörülebilir. Bu düzenlemeyle, “asli ceza” ve “fer’i ceza” ayırımı kaldırılmıştır.

TCK m.45 ile İlgili Yargıtay Kararları

29 karar gösteriliyor.

CGK E.2022/419 K.2022/628 İtirazın Kabulü

TCK m.45, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak belirlemiştir. Bu nedenle, kapsamı yalnız ceza miktarıyla sınırlı bulunan aleyhe değiştirme yasağı; ceza sayılmayan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler yönünden uygulanmaz.

Detaylı özeti gör

Aleyhe değiştirme yasağının amacı, hükmün kendi aleyhine bozulabileceğini düşünen sanığın kanun yoluna başvurmaktan çekinmesini önlemek ve bu hakkı daha serbest kullanmasını sağlamaktır. Ceza hukukunda genel bir kazanılmış hak kavramı yoktur; yalnız sınırlı uygulanabilen bir cezayı aleyhe değiştirmeme veya aleyhte düzeltme yasağı bulunmaktadır. Ceza Genel Kurulunun önceki kararında da bu ilkenin ceza muhakemesinin mutlak ve vazgeçilmez değerlerinden ya da evrensel hukukun benimsediği ilkelerden olmadığı belirtilmiştir. İlke, kanundaki düzenleniş biçimi ve amacı bakımından, sanığın kanun yoluna başvurmaktan çekinmemesini sağlayan bir güvencedir. TCK m.45’e yapılan atıf da yasağın kapsamını belirleme tartışmasında bu işlevi taşır. Somut bir aykırılığın bulunup bulunmadığı, önceki hüküm ile bozmadan sonra kurulan hükümdeki ceza ve yaptırımların bütün yönleriyle karşılaştırılması suretiyle belirlenmelidir.

CGK E.2015/1189 K.2018/377 İtirazın Kabulü

Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla ilgili ve sınırlı olup fiilin nitelendirilmesini ya da suç adının belirlenmesini kapsamaz. TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayıldığından, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında bulunmayan diğer müesseseler bu yasağın dışında kalır.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.45'e yapılan atfı temyiz denetiminin kapsamı içinde ele almaktadır. Karar önce yasağın sınırını çizer: aleyhe değiştirme yasağı münhasıran cezalarla ilgilidir, fiilin nitelendirilmesinde ve suç adının belirlenmesinde uygulanmaz. Cezalar m.45'te hapis ve adli para cezası olarak sayıldığından, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında yer almayan diğer kurumlar yasağın dışında kalır ve bunun Ceza Genel Kurulunca duraksamasız kabul edildiği belirtilir. Kararın devamında temyiz denetiminin kapsamı ele alınır: Yargıtay, temyiz dilekçesinde ileri sürülmemiş olsa dahi hükme etkili kanuna aykırılıkları inceleyebilir; hükmü kanuna aykırı gördüğü yönden bozar ve aykırılık hükme esas alınan vakıalarda ise o işlemler de birlikte bozulur. Böylece yasağın dar kapsamı ile re'sen denetim yetkisi bir arada ortaya konur.

CGK E.2014/162 K.2015/65 İtirazın Kabulü

Ceza kanununda suç karşılığında uygulanabilecek yaptırımlar, ceza ve güvenlik tedbiri olarak ikiye ayrılmıştır; TCK m.45'in metni ve gerekçesi ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezasını öngörür. Bu sebeple, adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar aynı nitelikte olmasalar da güvenlik tedbiri kabul edilmelidir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.50’deki seçenek yaptırımların hukuki niteliğini tartışır. Öğretide zararın giderilmesi onarıcı adalet yaptırımı, meslek edinmeye yönelik bir eğitim kurumuna devam ise tedbir olarak görülmüştür. Belirli yerlere gitme yasağı, ehliyet veya ruhsatın geri alınması ve kamuya yararlı bir işte çalıştırılma ise ceza sayılmaya daha elverişli bulunmuştur. Buna karşılık kanunun sistemi, adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımların tedbir olduğu kabulüne dayanır. TCK m.45’ten hareketle bu yaptırımlar güvenlik tedbiri sayılmalıdır. Adlî Sicil Kanunu’ndaki açık niteleme ile infaz sırasında değiştirilebilmeleri de bu sonucu destekler. Bununla birlikte seçenek yaptırımlar, klasik güvenlik tedbirlerinden ayrılır: klasik tedbirler için kusurun saptanması gerekmezken seçenek yaptırımlar yalnız kusurlu bulunan kişi hakkında uygulanabilir. Ayrıca bunlar kısa süreli hapis cezasının yerine uygulanan yaptırımlardır.

CGK E.2011/119 K.2011/162 İtirazın Kabulü

TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayılmıştır. Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla sınırlı olduğundan, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında yer almayan diğer müesseseler bu yasağın kapsamında değildir.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlık, satıştan elde edilen küçük tutarlı paranın TCK m.55 uyarınca müsaderesi gerekirken sanığa iade edilmesinden doğmuştur. Hükmü yalnız sanık müdafii temyiz ettiği için, bu aykırılığın aleyhe değiştirme yasağı kapsamında kalıp kalmadığı incelenmiştir. TCK m.45’e dayanan değerlendirmeye göre yasak cezalarla sınırlıdır; ceza sayılmayan güvenlik tedbirleri bu korumanın konusu değildir. Önceki içtihatlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına bağlı denetim süresinin cezaya ilişkin olmadığı, TCK m.53’teki hak yoksunluklarının da güvenlik tedbirleri arasında bulunduğu için yasaktan yararlanamayacağı kabul edilmiştir. Kazanç müsaderesi de hukuki niteliği bakımından ceza değil, güvenlik tedbiridir. Bu nedenle yerel hükümde m.55 uyarınca müsadereye yer verilmemiş olması, yalnız sanık lehine başvuru bulunmasına rağmen bu güvenlik tedbirinin uygulanmasını cezayı aleyhe değiştirmeme ilkesine aykırı hâle getirmez.

CGK E.2022/178 K.2024/24

Suç karşılığı yaptırım sistemi ceza ile güvenlik tedbirlerinden oluşur; TCK m.45’in metni ve gerekçesi, ceza türlerini hapis ve adlî para cezasıyla sınırlar. Dolayısıyla adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar, kendi aralarında aynı nitelikte bulunmasalar da güvenlik tedbiri olarak kabul edilir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.45'e dayanan nitelendirmeyi m.50'nin değişiklik tarihçesiyle birlikte kurmaktadır. Karar, seçenek yaptırımları düzenleyen maddenin altıncı fıkrasındaki yaptırım ibaresinin 2008 yılında yürürlüğe giren bir kanunla tedbir olarak değiştirildiğini, 2020 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle de altıncı ve yedinci fıkralardaki yetkinin hükmü veren mahkemeden infaz hâkimliğine geçirildiğini aktarır. Ardından kurumun işlevi ortaya konur: hürriyeti bağlayıcı cezanın seçenek yaptırıma çevrilmesi, yaptırımı sanığın kişiliğine uyarlamayı öngören bir kişiselleştirme kurumu sayılmıştır. Kararın saptadığı boşluk şudur: kanunda adli para cezasının ceza niteliği açıkça vurgulanmışken diğer seçenek yaptırımların güvenlik tedbiri olup olmadığına tam bir açıklık getirilmemiştir. Bu boşluk m.45 üzerinden doldurulmuş; ceza olarak yalnız hapis ile adli para cezasının öngörülmüş olması, kalan yaptırımların güvenlik tedbiri sayılması sonucuna bağlanmıştır.

Diğer kararlar (24)
CGK E.2022/567 K.2024/28 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.45'in metni ve gerekçesine göre ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezası öngörülmüştür. Dolayısıyla adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar, aynı nitelikte olmasalar da güvenlik tedbiri kabul edilmelidir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.45'e dayanan nitelendirmeyi ikame sistemi ve aleyhe değiştirme yasağının amaçsal yorumuyla açıklamaktadır. Karar, suç karşılığı yaptırımların ceza ve güvenlik tedbiri olarak ikiye ayrıldığını, m.45'in metni ve gerekçesi uyarınca ceza olarak yalnız hapis ile adli para cezasının öngörüldüğünü, bu nedenle diğer seçenek yaptırımların güvenlik tedbiri sayılması gerektiğini belirtir; dayanak olarak Adlî Sicil Kanunu'ndaki açık niteleme gösterilir. Ardından ikame ilişkisi ortaya konur: klasik güvenlik tedbirlerinde kusurun saptanması gerekmezken, seçenek yaptırımlar yalnız kusurlu bulunan kişi hakkında ve kısa süreli hapis cezasının yerine uygulanır; tedbire hükmedilmesi hâlinde faile ayrıca ceza verilemez. Kararın bunu izleyen adımı ölçütü amaca bağlamaktır: yasağın amacı aleyhe sonuçla karşılaşma korkusu duyulmadan kanun yoluna başvurulmasını sağlamak olduğundan, aleyhe temyiz bulunmayan hâlde sanığın bozmadan sonraki durumu başvuru öncesindekinden kötü olmamalıdır.

CGK E.2022/568 K.2024/29 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.45'in metni ve gerekçesi, ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezasını öngörmektedir. Bu sebeple adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar, aynı nitelikte olmasalar bile güvenlik tedbiri sayılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Kurul, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesini, cezanın failin kişiliğine uydurulmasına hizmet eden bir kişiselleştirme kurumu olarak tanımlamıştır. Kanunda suç karşılığı yaptırımların ceza ve güvenlik tedbiri olarak ayrılmasından hareketle, yalnız adlî para cezasının ceza niteliğinin açıkça belirtildiği; diğer seçeneklerin tedbir olarak adlandırılmasına rağmen güvenlik tedbiri olup olmadıklarının açık bırakıldığı boşluğu yorumlamıştır. Ulaşılan sonuç, 5352 sayılı Kanun'un 4/1-d maddesindeki açık düzenlemeyle de uyumludur. Gerekçe ayrıca TCK m.50'nin değişikliklerini izlemiştir: altıncı fıkradaki yaptırım sözcüğü 2008'de 5739 sayılı Kanun'la tedbir olarak değiştirilmiş, 2020'de 7242 sayılı Kanun'la altıncı ve yedinci fıkralardaki yetki hükmü veren mahkemeden infaz hâkimliğine geçirilmiştir.

CGK E.2022/237 K.2024/25 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.45’in metni ve gerekçesi, ceza türlerini hapis ve adlî para cezasıyla sınırlar. Bu ayrımın sonucu olarak adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımlar, aynı nitelikte olmasalar dahi güvenlik tedbiri sayılır.

Detaylı özeti gör

TCK m.50'de kısa süreli hapis yerine uygulanan seçenek yaptırım niteliğindeki güvenlik tedbirleri, Kanun'un ikinci bölümünde m.53-60 arasında yer alan klasik güvenlik tedbirlerinden ayrılmıştır. Klasik tedbirlerin uygulanması için kusur tespiti gerekmezken, seçenek yaptırım ancak kusurlu bulunan kişi hakkında uygulanabilir. Bu ikinci grupta ikame sistemi işler: tedbir kısa süreli hapsin yerine geçer ve mahkeme hapis yerine seçenek tedbire hükmettiğinde faile ayrıca ceza verilemez. Bu nitelendirme 5352 sayılı Kanun'un 4/1-d maddesiyle de desteklenmiştir. Karar daha sonra aleyhe değiştirme yasağının amacına yönelmiş; sanığın veya onun lehine kanun yoluna başvuranların daha ağır bir sonuçla karşılaşma korkusu duymadan başvuru yapabilmelerini güvence altına alma düşüncesini esas almıştır.

CGK E.2019/148 K.2023/361 İtirazın Kabulü

Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla ilgili ve sınırlıdır; fiilin hukuki nitelendirilmesine ve suç adının belirlenmesine uygulanmaz. TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayıldığı için, güvenlik tedbirleri ile ceza niteliği taşımayan diğer müesseseler bu yasağın dışında kalır.

Detaylı özeti gör

Karar, aleyhe değiştirme yasağının bulunup bulunmadığını önceki hükümle sonraki hükümdeki ceza ve yaptırımların bütün yönlerini karşılaştırarak belirlemek gerektiğini açıklamıştır. Denetim hem bozma ilamında hem de bozma sonrasında kurulan hükümde yapılır. CMK m.307'deki genel kuralın yanında, lehe yargılamanın yenilenmesinde m.323/2 ve kanun yararına bozmada m.309/4-b, yeni hükmün önceki cezadan ağır olamayacağını ayrıca düzenler. Kurul, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını da bu çerçevede ayrı değerlendirmiştir. Bu karar uyuşmazlığı çözen bir hüküm değildir ve CMK m.223'te sayılan hükümler arasında bulunmaz. Davanın esasını çözen bir karar olmadığından, daha sonra verilecek karar yönünden lehe veya aleyhe bir sonuçtan söz edilemeyeceği kabul edilmiştir.

CGK E.2019/454 K.2023/324 İtirazın Reddi

TCK m.45, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak sınırlı biçimde saymıştır; bu yüzden güvenlik tedbirleri ile ceza sayılmayan diğer müesseseler aleyhe değiştirme yasağı kapsamında değildir. Söz konusu yasak yalnız cezalarla ilgili olup fiilin nitelendirilmesini ve suç adının belirlenmesini kapsamaz.

Detaylı özeti gör

Mahkemenin hüküm kurabilmesi için yargılanacak eylem hakkında usulüne uygun açılmış bir ceza davası bulunmalıdır. Kural olarak dava Cumhuriyet savcısının iddianamesiyle açılır; icra ceza mahkemesine sunulan şikâyet dilekçesi ve son soruşturmanın açılması kararı bunun istisnalarıdır. İddianamede yüklenen suçu oluşturan olayların mevcut delillerle bağlantılı biçimde açıklanması zorunludur. Mahkeme CMK m.225 uyarınca fiilin hukuki nitelendirilmesinde iddia ve savunmayla bağlı olmasa da bu serbesti, iddianamede gösterilen eylemin dışına çıkma veya açılmamış davadan hüküm kurma yetkisi vermez; aksi, davasız yargılama olmaz ilkesine aykırıdır. Karar ayrıca aleyhe değiştirme yasağının yalnız ceza miktarıyla sınırlı olduğunu, fiilin nitelendirilmesi ile suç adının bu yasağın dışında kaldığını belirtmiştir.

CGK E.2022/404 K.2022/666 İtirazın Kabulü

TCK m.45’te ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezası sayılmıştır. Bu sayımın dışında kalan güvenlik tedbirleri ve diğer kurumlar, aleyhe değiştirme yasağının konusuna girmez.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.45'e dayanan aleyhe değiştirme sınırını temyiz denetiminin kapsamıyla birlikte ele almıştır. Temyiz merciinin görevi kural olarak denetlediği hükmü onamak veya bozmaktır. Karar tarihinde 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi gereğince uygulanan 1412 sayılı CMUK m.320 uyarınca Yargıtay, dilekçede ileri sürülmese bile hükme etkili kanuna aykırılıkları inceleyebilir. Hukuka aykırılık yoksa hüküm onanır; aykırılık saptanırsa CMUK m.321 gereğince ilgili yönden bozma kararı verilir, aykırılık hükme esas vakıalara ilişkinse bu işlemler de bozulur. CMUK m.322'nin koşullarında ise Yargıtay davanın esasına hükmedebilir. Yasağın ihlal edilip edilmediği, önceki ve sonraki hükümlerde yer alan ceza ve yaptırımların tüm yönleriyle karşılaştırılması yoluyla belirlenir.

CGK E.2020/475 K.2022/608 İtirazın Kabulü

5237 sayılı TCK m.45, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak saymıştır. Bu sebeple güvenlik tedbirleri ile ceza sayılmayan diğer müesseseler, kapsamı yalnız ceza miktarıyla sınırlı olan aleyhe değiştirme yasağına tabi değildir.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, ele geçirilen esrarın eşit ağırlıkta küçük paketler hâlinde ve satışa hazır biçimde tutulmasını esas almış; kullanmak için bulundurma savunmasını cezadan kurtulmaya yönelik bularak eylemi uyuşturucu madde ticareti olarak nitelendirmiştir. Kararda cezayı aleyhe değiştirmeme yasağının, temyiz incelemesinin başlangıcındaki bakış açısını belirleyen bir usul kuralı olduğu, bozma sonrasında ise ceza miktarının sınırını çizdiği açıklanmıştır. Bu çerçevede ilk aşamadaki denetimli serbestlik tedbiri, CMK m.223'te sayılan hükümlerden olmadığı, itiraza tabi bulunduğu, kamu davasını derdest bıraktığı ve esası çözmediği için yasak kapsamında görülmemiştir. Yerel mahkemenin ilk kararındaki kullanmak için bulundurma nitelendirmesini sonraki hükümde aleyhe değiştirme yasağına dahil etmesi de hukuka aykırı sayılmış; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı kabul edilmiştir.

CGK E.2019/137 K.2022/447 İtirazın Kabulü

Ceza kanununda suç karşılığı yaptırımlar ceza ve güvenlik tedbiri olarak düzenlenmiş; TCK m.45'in metni ve gerekçesi ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezasını kabul etmiştir. Bu nedenle adlî para cezası dışındaki diğer seçenek yaptırımların her biri, aynı nitelikte bulunmasalar bile güvenlik tedbiri sayılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımların güvenlik tedbiri niteliğini iki unsurla desteklemiştir: 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu'nun 4/1-d maddesindeki düzenleme ve bu yaptırımların infaz sırasında değiştirilebilmesi. TCK m.50/5 uyarınca uygulamadaki asıl mahkûmiyetin çevrilen adlî para cezası veya tedbir olduğu; mahkeme hapis yerine tedbire hükmettiğinde ayrıca ceza verilemeyeceği de belirtilmiştir. Karar, TCK m.50 kapsamındaki seçenek tedbirleri m.53-60 arasındaki klasik güvenlik tedbirlerinden ayırmıştır. Klasik tedbirlerde kusur tespiti gerekmezken, seçenek yaptırım ancak kusurlu bulunan kişiye uygulanabilir. Gerekçe daha sonra tekerrür kurumunu karşılaştırmış; 765 sayılı Kanun döneminde cezada artırım nedeni olan tekerrürün, yürürlükteki sistemde koşullu salıverilme süresini de etkileyen bir infaz rejimi kurumu olarak düzenlendiğini açıklamıştır.

CGK E.2019/83 K.2022/434 İtirazın Kabulü

5237 sayılı TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak belirlenmiştir. Bu nedenle yalnız cezalarla ilgili ve sınırlı olan aleyhe değiştirme yasağı, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında bulunmayan diğer müesseseler bakımından uygulanmaz.

Detaylı özeti gör

Somut olayda özel güvenlik görevlisi olan katılan, sitede şüpheli kişiler bulunduğu bildirilince dur ihtarına uymayıp kaçan sanığı yakalamaya çalışmış; sanık direnerek onu basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir biçimde yaralamıştır. Kurul, bu hareketlerin bütün olarak TCK m.265'teki görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturduğunu değerlendirmiştir. Yaralanma kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinden olmadığından, direnme suçuna ek olarak kasten yaralamadan hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir. Buna rağmen yerel mahkemenin kasten yaralama nedeniyle TCK m.86/2'den, silahla kasten yaralamaya teşebbüs nedeniyle de m.86/2, m.86/3-e, m.35 ve m.54/1'den ayrı ayrı ceza verdiği kaydedilmiştir. Bu somut değerlendirme, aleyhe değiştirme yasağının fiilin hukuki nitelendirilmesi ve suç adının saptanması bakımından uygulanmayacağı açıklamasının ardından yapılmıştır.

CGK E.2019/317 K.2022/9 İtirazın Kabulü

TCK m.45’in metni ve gerekçesi uyarınca suç karşılığındaki ceza türleri hapis ile adlî para cezasından ibarettir. Bu sebeple, adlî para cezası haricindeki seçenek yaptırımlar aynı nitelikte olmasalar bile güvenlik tedbiri kabul edilir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.50'nin fıkra düzenini izleyerek seçenek yaptırımların niteliğini açıklamıştır. Taksirli suçtan verilen hapis cezası uzun süreli olsa dahi diğer koşullar varsa adlî para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksir hâli ise bu imkânın dışındadır. Kısa süreli hapsin seçenek yaptırımlara çevrilmesi, cezanın sanığın kişiliğine uyarlanmasını sağlayan bir kişiselleştirme kurumu olarak görülmüş ve bu konuda karar verme yetki ve görevinin hâkime ait olduğu belirtilmiştir. TCK m.50/5 gereğince asıl mahkûmiyet çevrilen adlî para cezası veya tedbirdir; tedbire hükmedildiğinde faile ayrıca ceza verilmez. Nitelendirme, 5352 sayılı Kanun'un 4/1-d maddesi ve yaptırımların infaz sürecinde değiştirilebilmesiyle de desteklenmiştir. Son olarak klasik güvenlik tedbirlerinde kusur aranmadığı, seçenek yaptırım niteliğindeki tedbirlerin ise yalnız kusurlu kişi hakkında ve kısa süreli hapsin yerine uygulanabildiği açıklanmıştır.

CGK E.2019/251 K.2021/616 İtirazın Kabulü

TCK m.45'in metni ve gerekçesine göre ceza olarak yalnız hapis ve adlî para cezası öngörülmüştür. Dolayısıyla adlî para cezası dışındaki seçenek yaptırımların her biri, aynı nitelikte olmasa bile güvenlik tedbiri sayılır.

Detaylı özeti gör

Karar, seçenek tedbirlerin güvenlik tedbiri sayılmasını özellikle infazdaki değiştirilebilirlik üzerinden açıklamıştır. Hüküm kesinleştikten sonra yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde tedbirin gereklerine başlanmaz veya başlanıp devam edilmezse kısa süreli hapis cezasının tamamen ya da kısmen infazına karar verilir ve karar derhâl yerine getirilir. Tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle uygulanamaması hâlinde ise tedbir değiştirilir. Kurul, bu esnekliği güvenlik tedbiri nitelendirmesiyle uyumlu bulmuştur. Bununla birlikte TCK m.50'deki seçenek yaptırım niteliğindeki tedbirleri, m.53-60 arasındaki klasik güvenlik tedbirlerinden ayırmıştır: klasik tedbir için kusur tespiti gerekmezken m.50 kapsamındaki tedbir ancak kusurlu bulunan kişi hakkında uygulanır. Bu tedbir kısa süreli hapsin yerine geçtiğinden, mahkemece ona hükmedildiğinde faile ayrıca ceza verilemez.

CGK E.2020/21 K.2021/285 İtirazın Kabulü

TCK m.45, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak sınırlı biçimde saymıştır. Bu sayımda bulunmayan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler ceza kavramına girmediğinden, aleyhe değiştirme yasağı kapsamında değerlendirilemez.

Detaylı özeti gör

Kararda aleyhe değiştirme yasağının, hem bozma sonrasındaki yargılamada hem de bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurduğu aşamada uygulanacağı belirtilmiştir. Aykırılık, önceki ve sonraki hükümlerdeki ceza ile yaptırımların bütün yönleri karşılaştırılarak saptanır. Kurul daha sonra iki ayrı ceza kavramını ayırmıştır. CMK m.283 ve m.307 gereğince zorunlu olarak belirlenen ve infaz edilecek ceza, sanığın sabit görülen eylemine karşılık gelen asıl ceza değildir; yasağın zorunlu kıldığı ve infazı gereken cezadır. Bu nedenle cezanın kanuni sonuçları, yasağın zorunlu kıldığı miktara göre değil, sabit suç için belirlenmesi gereken asıl cezaya göre saptanmalıdır. Karar, bu yaklaşımın Ceza Genel Kurulunun 1998 ve 2004 tarihli önceki kararlarında da benimsendiğini kaydetmiştir.

CGK E.2018/183 K.2021/178 İtirazın Kabulü

5237 sayılı TCK m.45 uyarınca cezalar hapis ve adlî para cezasından ibarettir. Cezalar arasında yer almayan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler, aleyhe değiştirme yasağının kapsamı dışında kalır.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, aleyhe değiştirmeme ilkesinin dayanağını 20.06.2006 tarihli ve 124-165 sayılı kararına başvurarak açıklamıştır. Buna göre ilke, ceza muhakemesinin mutlak ve vazgeçilmez değerlerinden veya evrensel hukuk ilkelerinden biri değildir; kanunun amacı ve düzenlenişi gereği, kesin hükme kadar masumiyet karinesinden yararlanan sanığın temyize başvurmaktan çekinmemesini sağlayan bir güvencedir. Yasağın yalnız cezalara ilişkin olduğu, fiilin nitelendirilmesi ile suç adının belirlenmesini kapsamadığı da vurgulanmıştır. Bozma ilamı ve bozma sonrasında kurulan hüküm yönünden denetim, önceki ve sonraki ceza ile yaptırımların tüm yönleri karşılaştırılarak yapılır. Gerekçe son olarak temyiz merciinin görevini göstermiş; hukuka aykırılık yoksa hükmün onanacağını, aykırılık varsa bozulacağını, CMUK m.322'nin koşullarında ise Yargıtayın davanın esasına hükmedebileceğini belirtmiştir.

CGK E.2017/1050 K.2021/45 İtirazın Kabulü

5237 sayılı TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayılmış, güvenlik tedbirleri ise ceza kabul edilmemiştir. Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla ilgili ve sınırlı olduğundan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseselere uygulanmaz; ayrıca fiilin nitelendirilmesini ve suç adının belirlenmesini de kapsamaz.

Detaylı özeti gör

Karar, aleyhe değiştirme yasağını temyiz ve bozma sistematiği içinde ele almıştır. Hükmü yalnız sanık veya onun lehine ilgililer temyiz etmişse, lehe bozma sonrasında belirlenen ceza ve sonuç önceki hükümdekinden ağır olamaz; bu sınır ceza miktarına ilişkindir. Karar tarihinde uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK m.321 uyarınca Yargıtay, hükmü kanuna aykırı bulduğu yönden bozar; aykırılık hükme esas alınan vakıalara ilişkinse bunlara ait işlemler de birlikte bozulur. CMUK m.320 ise hükme etkili kanuna aykırılığın temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa dahi incelenmesine imkân verir. Kurul, temyiz merciinin uyuşmazlığı çözecek nitelikte karar vermesi gerektiğini belirtmiş; hukuka aykırılık bulunmadığında onama, bulunduğunda m.321 uyarınca bozma veya m.322 koşullarında doğrudan esasa hükmetme yollarını ayırmıştır.

CGK E.2016/1117 K.2020/45 İtirazın Kısmen Kabulü

Hapis ve adlî para cezası, TCK m.45’te sayılan ceza türleridir. Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla sınırlı olduğundan, bu sayımda yer almayan güvenlik tedbirleri ve diğer kurumlar yasağın dışında kalır.

Detaylı özeti gör

CMK m.307'deki kuralı açıklayan karar, hüküm yalnız sanıkça veya onun lehine Cumhuriyet savcısı ya da kanunda gösterilen kişilerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hükümdeki cezanın öncekinden ağır olamayacağını belirtmiştir. Yaptırım ve sonuçlar bakımından uygulanan bu yasak yalnız ceza miktarıyla sınırlıdır. Bozma ilamında ve bozma sonrasında yerel mahkemece kurulan hükümde bir aykırılık bulunup bulunmadığı, önceki ve sonraki hükümlerdeki bütün ceza ve yaptırımlar karşılaştırılarak belirlenir. Karar ayrıca temyiz merciinin işlevini ortaya koymuştur: hukuka aykırılık yoksa hüküm onanır; aykırılık varsa CMUK m.321 uyarınca bozulur veya m.322'nin şartları gerçekleşmişse Yargıtay davanın esasına hükmeder. Böylece yasağın ölçümü ile temyiz incelemesinin olası sonuçları aynı gerekçe zinciri içinde birbirinden ayrılmıştır.

CGK E.2015/1172 K.2019/600

5237 sayılı TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayıldığı için, bu sayımın dışında kalan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler aleyhe değiştirme yasağı kapsamında değildir.

Detaylı özeti gör

Karar, 5320 sayılı Kanun'un 8. maddesi nedeniyle karar tarihinde 1412 sayılı CMUK hükümlerinin uygulanacağını belirterek temyiz rejimini kurmuştur. CMUK m.320 uyarınca Yargıtay, talepte ileri sürülmemiş olsa bile hükme etki edecek kanuna aykırılıkları inceleyebilir. Temyiz merciinin temel görevi, denetlediği hükümde aykırılık bulunup bulunmamasına göre bozma veya onama kararı vermek ve temyiz uyuşmazlığını çözecek nitelikte bir sonuca ulaşmaktır. Aykırılık saptanırsa hüküm m.321 gereğince bozulabilir; m.322'nin koşulları varsa bozulan hüküm yerine davanın esası hakkında Yargıtayca karar verilebilir. Bu denetim sırasında aleyhe değiştirme yasağı yalnız ceza miktarını sınırlar: lehe bozma üzerine yeniden kurulan hükümde belirlenen ceza ve sonuç, önceki hükümdekinden ağır olamaz.

CGK E.2016/62 K.2019/386 İtirazın Kabulü

Aleyhe değiştirme yasağı fiilin vasıflandırılmasına veya suç adının saptanmasına değil, yalnız cezalara ilişkindir. TCK m.45’in hapis ve adlî para cezasıyla sınırladığı ceza kavramına girmeyen güvenlik tedbirleri ve diğer kurumlar bu yasaktan yararlanmaz.

Detaylı özeti gör

Kurul, aleyhe değiştirme yasağına aykırılığın tek bir yaptırım kalemi üzerinden saptanamayacağını belirtmiştir. Hem bozma ilamı hem de bozma sonrasında yerel mahkemece kurulan hüküm bakımından, önceki ve sonraki hükümlerdeki bütün ceza ve yaptırımlar tüm yönleriyle karşılaştırılmalıdır. Yasağın kapsamı yalnız ceza miktarıdır; hüküm sanık veya onun lehine ilgililerce temyiz edilmişse, lehe bozma sonrasında belirlenen ceza ve sonuç öncekinden ağır olamaz. Buna karşılık fiilin hukuki nitelendirilmesi ve suç adının belirlenmesi bu sınıra tabi değildir. Kararda, Ceza Genel Kurulunun 2006 tarihli önceki kararına da dayanılarak ilkenin işlevi açıklanmıştır. Buna göre yasak, sanığın temyiz yoluna başvurmaktan çekinmemesine hizmet eden bir prensiptir; ceza muhakemesinin mutlak ve vazgeçilmez değerlerinden biri değildir.

CGK E.2017/881 K.2019/311 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.45'e göre cezalar hapis ve adlî para cezasından ibarettir. Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla sınırlı olduğundan, güvenlik tedbirleri ile ceza sayılmayan diğer müesseselere uygulanmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, aleyhe değiştirme yasağının ölçüsünü açıkladıktan sonra hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının gelişimini ele almıştır. Kurum hukuk sistemine önce çocuklar yönünden 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 23. maddesiyle girmiştir. 19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle CMK m.231'e eklenen fıkralar, uygulamayı yetişkinleri de kapsayacak biçimde genişletmiştir. Aynı Kanun'un 40. maddesiyle 5395 sayılı Kanun'un 23. maddesi değiştirilmiş; denetim sürelerindeki farklılıklar dışında çocuklarla yetişkinler aynı şartlara tabi tutulmuştur. Gerekçeye göre aleyhe değiştirme yasağına aykırılık, önceki ve sonraki hükümlerdeki ceza ile yaptırımların bütün yönleri karşılaştırılarak belirlenir. Hüküm yalnız sanık veya onun lehine ilgililer tarafından temyiz edilmişse, lehe bozma sonrasında verilen ceza ve sonuç öncekinden ağır olamaz.

CGK E.2017/854 K.2019/254 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayılmıştır. Yalnız cezalarla ilgili olan aleyhe değiştirme yasağı, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında bulunmayan diğer müesseseleri kapsamaz.

Detaylı özeti gör

Karar, aleyhe değiştirme yasağının sınırını belirledikten sonra hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının yetişkin sanıklar yönünden genişlemesini izlemiştir. Kurum başlangıçta yalnız şikâyete bağlı suçlar ile bir yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası bakımından uygulanabilmiştir. 5728 sayılı Kanun'un 562. maddesiyle CMK m.231'in beşinci ve on dördüncü fıkraları değiştirilmiş; Anayasa'nın 174. maddesinde korunan İnkılap Kanunları'ndaki suçlar hariç olmak üzere kapsam iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezasına çıkarılmıştır. Daha sonra 6008 sayılı Kanun, sanığın kabul etmemesi hâlinde geri bırakma kararı verilemeyeceği kuralını eklemiş; 6545 sayılı Kanun da maddenin sekizinci fıkrasında değişiklik yapmıştır. Kurul ayrıca yasağa aykırılığın, önceki ve sonraki hükümlerdeki ceza ve yaptırımların bütün yönleriyle karşılaştırılması sonucu saptanacağını belirtmiştir.

CGK E.2015/73 K.2019/116 İtirazın Kabulü

Hapis ve adlî para cezası, suç karşılığında uygulanabilen yaptırım türleridir. Kanun, somut suç için yalnız hapis öngörebileceği gibi hapis ile adlî para cezasını birbirine seçenek veya birlikte uygulanacak cezalar olarak da düzenleyebilir.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, hapis ve adlî para cezasını birlikte gerektiren suçtan 4 yıl 2 ay hapis ve 8.320 TL adlî para cezası alan sanık bakımından, cezaların bölünüp yalnız para cezası için hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılamayacağını incelemiştir. İhbar üzerine konutta yapılan aramada ruhsatsız bir tabanca, uzun namlulu bir tüfek ve toplam 110 mermi ele geçirilmiştir. Kriminal rapor, bunların 6136 sayılı Kanun yönünden yasak nitelikte olduğunu ve tüfeğin aynı Kanun'un 12. maddesinin dördüncü fıkrasında sayılan vahim nitelikteki silahlardan bulunduğunu göstermiştir. Karar, TCK m.45/1'deki ceza türlerinden hareketle kanunun bir suç için yalnız hapis cezası, hapisle adlî para cezasını seçenekli olarak veya iki cezayı birlikte öngörebileceğini açıklamıştır. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesi ise vahim nitelikteki silahlar bakımından hapis ve adlî para cezasına birlikte hükmedilmesini düzenlemektedir.

CGK E.2015/873 K.2018/145 İtirazın Kabulü

Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla sınırlıdır. TCK m.45 cezaları hapis ve adlî para cezası olarak saydığından, cezalar arasında sayılmayan güvenlik tedbirleri bu yasağın kapsamına girmez.

Detaylı özeti gör

Karar, yalnız sanık lehine temyiz edilen hatalı bir hükümde sonuç cezanın hem aleyhe düzeltme yasağı hem de kanun yoluna başvuru bakımından taşıdığı önemi incelemiştir. Uyuşmazlık, ilgili Yargıtay dairesinin nasıl karar vereceği sorusunu da kapsamaktadır. Karar tarihinde uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK m.305'e göre ceza mahkemesi hükümlerinin temyiz edilebilir olması kural, denetim dışında kalması istisnadır. Bu istisnanın parasal sınırı yönünden 6217 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle CMK m.272/3-a'da yapılan değişiklik esas alınmıştır. Düzenlemeye göre hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen 3.000 TL dahil adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yoluna gidilemez. Böylece sonuç cezanın türü ve miktarı, hükmün denetlenebilirliği bakımından belirleyicidir; karar, yalnız sanık lehine başvurulan hatalı hükümde aleyhe düzeltme yasağı tartışmasını da bu çerçevede ele almıştır.

CGK E.2015/1154 K.2017/226 İtirazın Kabulü

Aleyhe değiştirme yasağı yalnız cezalarla ilgili ve sınırlıdır; 5237 sayılı TCK m.45'te cezalar hapis ve adlî para cezası olarak sayıldığı için, güvenlik tedbirleri ile cezalar arasında yer almayan diğer müesseseler bu yasağın kapsamı dışında kalır.

Detaylı özeti gör

Karar, aleyhe değiştirme yasağının kapsamından sonra Yargıtayın bozma yerine doğrudan esasa hükmedebileceği durumları sıralamıştır. Karar tarihinde uygulanan 1412 sayılı CMUK m.320, hükme etkili kanuna aykırılıkların temyiz dilekçesinde gösterilmese de incelenmesine imkân verir. CMUK m.321'e göre hüküm aykırı görülen yönden bozulur; aykırılık hükme esas alınan vakıalara ilişkinse o işlemler de birlikte bozulur. CMUK m.322 uyarınca ise vakıanın daha fazla aydınlatılması gerekmeksizin beraat, davanın düşmesi veya alt ve üst haddi bulunmayan sabit bir ceza gerektiğinde Yargıtay esasa hükmedebilir. Aynı yetki, Başsavcılığın iddiasına uygun olarak kanundaki en aşağı cezanın uygulanması, suçun unsurları ve cezası doğru gösterildiği hâlde yalnız madde numarasının yanlış yazılması ve hükümden sonra yürürlüğe giren kanunun cezayı azaltması hâllerinde de kullanılabilir.

CGK E.2016/19 K.2016/2108 İtirazın Reddi

5237 sayılı TCK m.45 uyarınca cezalar hapis ve adlî para cezasından ibarettir. Bu sayımda yer almayan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler, aleyhe değiştirme yasağı kapsamında değerlendirilemez.

Detaylı özeti gör

Kurul, aleyhe değiştirme yasağının kapsamını çizdikten sonra sonuç cezanın kanun yolu denetimine etkisini incelemiştir. Karar tarihinde uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK m.305 uyarınca ceza mahkemesi hükümlerinin temyize açık olması kuraldır. Bununla birlikte 6217 sayılı Kanun parasal sınırlar getirmiştir. Kanun'un 26. maddesiyle 5320 sayılı Kanun'a eklenen geçici 2. maddeye göre, bölge adliye mahkemeleri faaliyete başlayıncaya kadar hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak üçbin Türk Lirası dahil adlî para cezası içeren mahkûmiyet hükümleri temyiz edilemez. CMK m.272/3-a'da da istinaf bakımından aynı yönde bir sınırlama bulunmaktadır. Bu nedenle karar, hatalı hükmün yalnız sanık lehine temyiz edildiği durumda aleyhe düzeltme yasağını değerlendirirken sonuç cezanın türü ve miktarına ayrıca önem vermiştir.

CGK E.2016/1013 K.2016/460 İtirazın Reddi

5237 sayılı TCK m.45, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak belirlemiştir. Cezalar arasında sayılmayan güvenlik tedbirleri ile diğer müesseseler bu nedenle aleyhe değiştirme yasağının dışında kalır.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, 20.06.2006 tarihli önceki kararına dayanarak cezanın aleyhe değiştirilmemesi ilkesinin amacını açıklamıştır. İlke evrensel veya ceza muhakemesinin vazgeçilmez bir değeri değildir; kesin hükme kadar masumiyet karinesinden yararlanan sanığın temyiz yoluna başvurmaktan çekinmemesini sağlamaya yöneliktir. Gerekçe daha sonra yalnız sanık lehine temyiz edilen hatalı hükümde sonuç cezanın kanun yolu bakımından önemini ele almıştır. 6217 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik uyarınca, hapis cezasından çevrilenler dışında kalan ve sonuç olarak üçbin Türk Lirasını aşmayan adlî para cezası mahkûmiyetleri kanun yolu denetimi dışında bırakılmıştır. Aleyhe değiştirme yasağı ise yalnız ceza miktarı bakımından işler; ihlal denetimi önceki ve sonraki hükümlerdeki ceza ve yaptırımların tüm yönleri karşılaştırılarak yapılır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.