İçeriğe geç

TCK Madde 30 Hata

Özet 4 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 30, Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen bir kimse, kasten hareket etmiş olmaz.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 30 - Hata

Resmi Metin

Hata

Madde 30- (1) Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen bir kimse, kasten hareket etmiş olmaz. Bu hata dolayısıyla taksirli sorumluluk hali saklıdır.

(2) Bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hallerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

(3) Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

(4) İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, cezalandırılmaz.

Ek hüküm: · 5377 s.K. m.4

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Sonradan eklenen hükümlerin yürürlüğe girdiği tarihler aşağıda verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır.

  1. Ek fıkra 5377 s.K. m.4

Ekleme bilgisi

  1. Ekleme 4. fıkra, 8 Temmuz 2005'te yürürlüğe giren 5377 s.K. m.4 ile eklendi; bu tarihten önce bu hüküm yoktu (RG 8/7/2005, S.25869).

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.30, hata başlıklı düzenlemeyle failin fiili işlerken bir hususu bilmemesinin veya yanlış bilmesinin ceza sorumluluğuna etkisini belirler. Çözdüğü pratik soru şudur: fail gerçeği bilmiyorsa kastı ve sorumluluğu nasıl etkilenir? Temel kurala göre suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kimse kasten hareket etmiş sayılmaz; bu hata nedeniyle yalnızca taksirli sorumluluk saklı kalır. Ayrıca bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hallerinin gerçekleştiği konusunda hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır.

Maddenin diğer sınırı, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerin koşulları ile işlenen fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda yalnızca kaçınılmaz bir hataya düşen kişiyi korumasıdır; kaçınılabilir yanılgı bu korumayı sağlamaz. Sonraki suç yorumlarında bu ilke, bir suçun manevî unsuru olan kast değerlendirilirken uygulanır: failin maddi unsurları bilip bilmediği bu maddeye göre sınanır; hata kasttan sorumluluğu kaldırır, kanunda taksirli şekil öngörülmüşse taksirli sorumluluk ayrıca gündeme gelebilir. Nitelikli hal isnadında ve sorumluluğu etkileyen nedenlerin tartışılmasında da başvurulur.

Gerekçe

Bu maddeye 5377/2005 ile sonradan hüküm eklenmiştir. Aşağıdaki 2004 gerekçesi maddenin ilk metnine aittir; sonradan eklenen hükümler bu gerekçe kapsamında olmayabilir.

Madde metninde çeşitli hata hâlleri düzenlenmiştir. Birinci fıkrada suçun maddî unsurlarında hataya ilişkin hükme yer verilmiştir. Kast, suçun kanuni tanımındaki maddî unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Bu unsurlara ilişkin bilgisizlik, eksik veya yanlış bilgi sahibi olunması durumu ise, maddî unsurlarda hata olarak adlandırılır. Böyle bir hata kastın varlığına engel olur. Örneğin, kişi vestiyerden kendisininki zannederek başkasının paltosunu alır. Keza, kişi gece karanlığında vahşi bir hayvan zannıyla hareketli bir cisme ateş eder. Ancak, gerçekte bu hareket eden cisim bir insandır ve dolayısıyla; bu insan ölür veya yaralanır. Örnek olarak verilen bu olaylarda failin bilgisi gerçeğe uysaydı; işlediği fiil haksızlık teşkil etmeyecekti. Bu nedenle hata hâlinde kasten işlenmiş bir suçtan söz etmek mümkün değildir. Fıkrada ayrıca, maddî unsurlarda hata hâlinde, taksirle sorumluluğa ilişkin hükme yer verilmiştir. Buna göre, meydana gelen neticeye ilişkin olarak gerekli dikkat ve özen gösterilmiş olsaydı böyle bir netice ile karşılaşılmazdı şeklinde bir yargıya ulaşılabiliyorsa; taksirle işlenmiş bir suç söz konusu olur. Ancak bu durumda neticenin taksirle gerçekleştirilmesinin kanunda suç olarak tanımlanmış olması gerekir. Bu nedenle, kendisinin sanarak başkasının çantasını alan kişinin yanılgısında taksirin varlığı kabul edilse bile; kanunda hırsızlık fiilinin ancak yararlanma kastı yla işlenebileceği belirtildiği için; böyle bir olay dolayısıyla ceza sorumluluğu doğmayacaktır. Buna karşılık, av hayvanı zannederek gerçekte bir insana ateş edip onun ölümüne neden olan kişinin bu hatasında taksiri varsa, adam öldürme kanunda taksirle işlenen bir suç olarak da tanımlandığı için, böyle bir olayda fail, taksirle adam öldürme suçundan dolayı sorumlu tutulacaktır. Kastın varlığına engel olan hata, suçun sadece temel şekline ilişkin unsurlar hakkında değil, aynı zamanda failin daha ağır veya hafif ceza ile cezalandırılmasını gerektiren nitelikli unsurları bakımından da ortaya çıkabilir. İkinci fıkra ile kişinin, suçun nitelikli unsurlarına ilişkin hatasından yaralanması öngörülmüştür. Hükûmet Tasarısının 23’üncü maddesinin birinci fıkrasında 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 52’nci maddesinde düzenlemeye paralel olarak şahısta hata ve hedefte sapma hâli düzenlenmiştir. “Şahısta hata” aslında bir ve ikinci fıkra hükümleri bağlamında düşünülmesi gereken bir durum olduğu için, bu hususa ilişkin ayrı bir hükme yer verilmesi gereksiz görülmüştür. Keza, hedefte sapma hâli ile ilgili olarak bu madde kapsamında düzenleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Çünkü hedefte sapma hâlinde bir hata söz konusu değildir. Bu durumda suçların içtimaı hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gereken bir sorun söz konusudur. Nitekim, uygulamada da hedefte sapma, suçların içtimaı ve özellikle fikri içtima bağlamında ele alınmaktadır. Hükûmet Tasarısının 23’üncü maddesinin 3’üncü fıkra veya bendinde düzenlenen “hukuka uygunluk nedenlerinde hata” ile ilgili hüküm, bölüm başlığına paralel olarak değiştirilmiştir. Madde metnindeki “hukuka uygunluk nedenleri” yerine, “ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler” ibaresi konulmuştur. Somut olayda söz konusu nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanabilecektir. Ancak, bunun için hatanın kaçınılmaz olması gerekir. Hatanın kaçınılabilir olması durumunda ise, kişi işlediği fiilden dolayı sorumlu tutulacak ve fakat bu hata, temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulacaktır.

TCK m.30 ile İlgili Yargıtay Kararları

19 karar gösteriliyor.

CGK E.2024/462 K.2025/193 İtirazın Reddi

Suçun maddi unsurlarına ilişkin hata esaslı, başka bir ifadeyle kabul edilebilir nitelikteyse fail TCK m.30/1 uyarınca hatasından yararlanır; kasten hareket etmiş sayılmaz ve fiilin taksirli hâli kanunda cezalandırılmıyorsa beraat eder. Maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları için hatanın kaçınılmaz olması gerekir; kaçınılabilir hatada kişi fiilden sorumlu tutulur, ancak yanılgı temel ceza belirlenirken dikkate alınır.

Detaylı özeti gör

Karar, hata hâllerini fıkralar temelinde birbirinden ayırmaktadır. İkinci fıkra, daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâle ilişkin yanılgıdan yararlanmayı düzenler; kardeşlik bağını bilmeden öldüren failin temel şekilden sorumlu tutulması ve değersiz sandığı değerli kolyeyi çalan kişi hakkında değer azlığı hükmünün uygulanması buna örnek gösterilir. Üçüncü fıkrada kaçınılmazlık kusursuzluk olarak anlaşılmış, failin hatası nedeniyle kınanamaması ve dikkatsiz ya da özensiz davranmamış olması aranmıştır. 5377 sayılı Kanun'la eklenen dördüncü fıkra bakımından bilgi düzeyi, eğitim ile sosyal ve kültürel çevre ölçütleri sayılmıştır. Somut yaş yanılgısı incelenirken sanığın istikrarlı savunması; kayıp şahıs bildirim formundaki tespit, mahkemenin duruşma gözlemi ve sosyal medya bilgilerinden söz eden tanık anlatımlarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Suç tarihinde on sekiz yaşında olan sanığın bilgi düzeyi, eğitimi ve sosyo-kültürel çevresi de incelemenin ölçütleri arasındadır.

CGK E.2022/167 K.2024/231 Direnme Yerinde

Fail, isnat edilen suçun maddi unsurları konusunda esaslı ve kabul edilebilir bir hataya düşmüşse TCK m.30/1 gereğince bu yanılgıdan yararlanır; suç yönünden kasten hareket etmiş sayılmayacağı ve taksirli hâl cezalandırılmadığı takdirde beraatine hükmedilir. Üçüncü ve dördüncü fıkraların uygulanması kaçınılmaz hata koşuluna bağlıdır; hata kaçınılabilir ise sorumluluk sürer, fakat temel cezanın tayininde gözetilir.

Detaylı özeti gör

Bu kararda hata savunması, mağdurun suç tarihindeki yaşına ilişkin yanılgı iddiası üzerinden sınanmıştır. Adli Tıp İhtisas Kurulu, mağdurun resmî doğum kaydına uygun gelişim gösterdiğini ve olay tarihinde on dört yaşını tamamlamakla birlikte on beş yaşını doldurmadığını bildirmiştir. Kabul edilebilirlik değerlendirmesinde, tarafların evleri arasındaki yaklaşık yüz on metrelik mesafenin açık kaynak araştırmasıyla belirlenmesi ve bu olgunun taraflarla tanıklarca doğrulanması dikkate alınmıştır. Sanığın suç tarihi itibarıyla ileri yaşta bulunması, mağdurla en az üç yıl on bir aydır aynı sokakta oturması ve mağdurun ebeveyni olan katılanın olaydan çok önce çocuğunun küçük olduğunu söyleyerek sanığı uyarması da birlikte gözetilmiştir. Mağdurun yaşını sanığa bildirmediği yönündeki açıklamasına rağmen Ceza Genel Kurulu, bütün bu olgular karşısında on beş yaşından küçük olduğunun bilinmemesini genel hayat tecrübeleriyle bağdaşır bulmamıştır.

CGK E.2022/6 K.2025/222 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.30 hata hâllerini iki gruba ayırır. Suçun maddi unsurlarına (f.1), nitelikli hâllerine (f.2) ve hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartlarına ilişkin hata kastı kaldırırken; kusurluluğu kaldıran veya azaltan sebeplerin maddi şartlarındaki hata (f.3) ile haksızlık yanılgısı (f.4) kusurluluğu etkiler. Maddi unsura ilişkin yanılgı esaslıysa fail m.30/1 uyarınca kasten hareket etmiş sayılmaz; suçun taksirli hâli kanunda cezalandırılmıyorsa CMK m.223/2-c gereğince beraatine karar verilir.

Detaylı özeti gör

Kararın bu kısmı, hükmün kanunlaşma süreciyle kavramsal hata ayrımını birlikte açıklamaktadır. Tasarıda hukuka uygunluk nedenlerinde hata olarak düzenlenen fıkra, bölüm başlığıyla uyum sağlanması için ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler ifadesiyle değiştirilmiştir. Bu nedenlerin koşullarının oluştuğunu sanan kişi ancak yanılgı kaçınılmazsa hatasından yararlanır; hata kaçınılabilir olduğunda sorumluluk devam eder, fakat yanılgı temel cezanın belirlenmesinde hesaba katılır. Karar, hatanın iradenin oluşum sürecine etki ettiğini ve tasavvurun yöneldiği alana göre iki farklı biçim aldığını belirtir. Dış dünyaya ait bir olgunun farklı algılanması unsur yanılgısını, normatif alandaki gerçekliğin farklı değerlendirilmesi yasak hatasını doğurur; ilki algılama, ikincisi değerlendirme hatasıdır. Kastı kaldıran hata türleri arasına, hukuka uygunluk nedenlerinin sınırındaki yanılgıyı düzenleyen TCK m.27/1 de dahil edilmiştir.

CGK E.2023/438 K.2024/119 Direnme Hükmünün Bozulması

Hata, kastı ortadan kaldıran veya kusurluluğu etkileyen hata biçiminde ikiye ayrılır; maddi unsura ilişkin esaslı hata TCK m.30/1 gereğince kastı kaldırır ve suçun taksirli şekli cezalandırılmıyorsa beraat sonucunu doğurur. Mağdurun suç tarihindeki yaşına yönelik yanılgı da m.30/1 kapsamında kastı ortadan kaldırır.

Detaylı özeti gör

Kararda yaşa ilişkin hata, suçun hukuki niteliği ile zamanaşımı sonucunu birlikte değiştirmiştir. Mağdurun ilk olay tarihinde on beş yaşını doldurmasına dokuz gün kaldığı; görücü usulüyle kurulan gayri resmî evlilikte kimliğinin sanık tarafına gösterilmediğine ilişkin savunmanın tanık beyanlarıyla desteklendiği değerlendirilmiştir. Tarafların daha sonra ayrılmış olması karşı yöndeki iddianın güvenilirliği bakımından ele alınmış, dosyadaki fotoğraflar ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi de gözetilerek yaş yanılgısı kabul edilmiştir. Bu kabul sonucunda eylemin çocuğun nitelikli cinsel istismarı değil TCK m.104/1'de düzenlenen reşit olmayanla cinsel ilişki suçu olduğu sonucuna varılmıştır. Yeni nitelendirme üzerine suç tarihindeki yaptırıma göre zamanaşımı hesaplanmış; asli sürenin sekiz, kesintili sürenin on iki yıl olduğu ve inceleme tarihinden önce dolduğu belirlenmiştir. Hüküm bu iki nedenle bozulmuş, kamu davası düşürülmüştür. Hata hükümleri yönünden karar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oy sahipleri direnme kararını yerinde görmüştür.

CGK E.2020/340 K.2023/194 Direnme Hükmünün Bozulması

Hukuka aykırılığı kaldıran bir nedenin, örneğin ilgilinin hukuken korunan geçerli rızasının somut olayda bulunduğunu düşünen kişi, bu konuda kaçınılmaz hataya düşmüşse TCK m.30/3 uyarınca sorumlu olmaz; yanılgı kaçınılabilir ise sorumluluk doğar. Hatanın kaçınılmazlığı kişinin bilgi düzeyi, eğitimi ve içinde yaşadığı sosyal ve kültürel çevre gözetilerek belirlenir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.30/3'ü hukuka uygunluk nedenlerinin maddi koşullarındaki hata bağlamında ele almaktadır. Kanunda başlıca dört hukuka uygunluk nedeni bulunduğu; bunların meşru savunma, hakkın kullanılması, kanunun emrini yerine getirme ve ilgilinin rızası olduğu belirtilmiştir. Uyuşmazlık bakımından, on sekiz yaşını tamamlamış olsa da irade açıklama ehliyeti bulunmayan kişinin cinsel davranışlar ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlüğü konusunda açıkladığı rızanın fiili hukuka uygun hâle getirmeyeceği vurgulanmıştır. Bu nedenle failin mağdurun ehliyetsizliğini bilip bilmediği ve üçüncü fıkra kapsamında bir yanılgıya düşüp düşmediği ayrıca araştırılmalıdır. Karar, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak mağdurları korumaya yönelik yerleşik uygulamanın sınırını da açıklar: rahatsızlığın ve buna bağlı irade açıklama ehliyetsizliğinin bilindiği ya da bilinmesi gerektiği konusunda kuşku bulunduğu hâllerde yanılgı kaçınılmaz sayılamaz ve fail eyleminden sorumlu tutulur.

Diğer kararlar (14)
CGK E.2018/226 K.2022/478 İtirazın Kabulü

Hatanın bir bölümü kastı ortadan kaldırır, diğer bölümü ise kusurluluk üzerinde etkili olur; suçun maddi unsurları, nitelikli hâlleri veya hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartları hakkındaki yanılgı ilk gruptadır. TCK m.30/3, hem hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarına ilişkin hem de kusurluluğu etkileyen hata hâllerini kapsar ve kişinin bu fıkradan yararlanabilmesi, içinde bulunduğu durum bakımından hatasının kaçınılmaz olmasına bağlıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, hatayı kastı kaldıran ve kusurluluğu etkileyen biçiminde iki ana gruba ayırmış; hukuka uygunluk nedenlerinin sınırındaki yanılgıyı düzenleyen TCK m.27/1'i de ilk gruba eklemiştir. Birinci fıkra yönünden kastın kanuni tanımdaki unsurların bilinmesini gerektirdiği, bu unsurlara ilişkin bilgisizlik ya da hatalı bilginin kastı engelleyecek ağırlığa ulaşması durumunda ceza verilemeyeceği açıklanmıştır. Bununla birlikte taksirli sorumluluk saklıdır; taksirle de işlenebilen bir suçta dikkatsizlik sonucu doğan yanılgı kusurluluğu ortadan kaldırmaz ve bu sonuç öğretideki örneklerle desteklenir. Üçüncü fıkranın hem hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarındaki hatayı hem de kusurluluğa etki eden hâlleri kapsadığı; kaçınılmazlığın kusursuzluk anlamına geldiği ve failin dikkatsiz ya da özensiz davranmamış olması gerektiği belirtilmiştir. Dördüncü fıkranın ise 5377 sayılı Kanun'la maddeye sonradan eklendiği aktarılmıştır.

CGK E.2021/63 K.2022/249 İtirazın Kısmen Kabulü

Suçun nitelikli hâline ilişkin kanuni unsurları bilmeden hareket eden kişi TCK m.30/2 uyarınca bu hâl yönünden kasten davranmış sayılmaz ve suçun temel biçiminden cezalandırılır; hatanın üçüncü fıkradaki gibi kaçınılmaz olması şart değildir. Hata kişiye bağlı nitelikli hâlde faili temel şekilden sorumlu kılarken, fiile bağlı nitelikli hâlde fail yanılgısına rağmen nitelikli hâlden cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Karar, ikinci fıkradaki düzenlemenin hukuki sonucu açıkça göstermediğini belirterek başlamaktadır. Kanun yalnızca failin hatasından yararlanacağını söylemiş; yanılgının birinci fıkradaki gibi kastı kaldıracağını veya üçüncü fıkradaki gibi kaçınılmaz olması gerektiğini düzenlememiştir. Bu durumda fail, temel suça ilişkin unsurlarda değil, yalnızca daha ağır ya da daha az cezayı gerektiren nitelikli hâlin gerçekleşmesinde yanılmaktadır ve suçun temel şekli bütün unsurlarıyla oluşmaktadır. Ceza Genel Kurulu, nitelikli hâlin kanuni unsurlarını bilmeyen failin o hâl bakımından kasten hareket etmediğini kabul ederek temel şekilden cezalandırılması gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Sonucu belirleyen ölçüt nitelikli hâlin niteliğidir: kişiye bağlı hâllerde sanık yanılgısından yararlanıp basit şekilden sorumlu olurken, fiile bağlı hâllerde hata sonucu değiştirmez ve nitelikli hâl uygulanır. Devamında üçüncü fıkradaki kaçınılmazlığın kusursuzluk olarak anlaşılması gerektiği açıklanmıştır.

CGK E.2020/67 K.2021/372 Onama

Hata, kastı ortadan kaldıran veya kusurluluğu etkileyen hata olarak ikiye ayrılır; maddi unsurlarda, nitelikli hâllerde ve hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartlarında hata kastı, kusurluluğu kaldıran veya azaltan nedenlerin maddi şartlarındaki hata ile haksızlık yanılgısı ise kusurluluğu etkiler. Maddi unsura ilişkin hata esaslı ve kabul edilebilir nitelikteyse fail TCK m.30/1 gereğince kasten hareket etmiş sayılmaz; taksirli hâl kanunda cezalandırılmıyorsa beraat eder.

Detaylı özeti gör

Kararın bu bölümü, kusur yargısını irade özgürlüğü ile haksızlık bilincinin birlikteliğine dayandırmaktadır. Kişinin haklı davranışla haksızlık arasında seçim yapabilmesi için bu ayrımın bilincinde olması gerektiği; haksızlığı bilip özgür iradesiyle onu tercih eden failin kusurlu sayılacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte yasak yanılgısı kusuru her durumda bütünüyle ortadan kaldırmaz. Hukuk toplumunun üyesi olan failden yalnız açıkça yasak olduğunu bildiği hareketlerden kaçınması değil, davranışının hukuk düzeninin gerekleriyle bağdaşıp bağdaşmadığını sorgulaması da beklenir. Bu konudaki kuşku düşünerek veya bir uzmana danışılarak giderilmeli; somut olayın şartlarıyla failin sosyal ve mesleki çevresine göre bir vicdan muhasebesi yapılmalıdır. Fail, kendisinden beklenen bu değerlendirmeye rağmen fiilin haksızlığını kavrayamıyorsa yanılgı kaçınılmazdır ve kusur yüklenemez. Haksızlığı kavrayabilecek durumdaysa kusur ortadan kalkmaz, ancak azalır.

CGK E.2020/18 K.2021/371 Onama

Suçun maddi unsurlarına, nitelikli hâllerine veya hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartlarına ilişkin hata kastı kaldırır; kusurluluğu kaldıran ya da azaltan sebeplerin maddi koşullarındaki hata ile haksızlık yanılgısı ise kusurluluğu etkiler. İsnat edilen suçun maddi unsurlarındaki hata esaslıysa fail TCK m.30/1'den yararlanıp kasten hareket etmiş sayılmaz ve fiilin taksirli biçimi cezalandırılmıyorsa beraatine karar verilir.

Detaylı özeti gör

Karar, unsur yanılgısının konusunu haksızlığı tipikleştiren objektif unsurlar olarak belirlemekte; bu unsurlar bilinmeden kasten işlenmiş bir haksızlıktan söz edilemeyeceğini, fiilin taksirli biçimi suç sayılmışsa sorumluluğun yalnızca taksirli suçtan doğacağını belirtmektedir. Gerekçede ayrıca hata tartışmasının örgüt suçlarında nasıl kurulacağı açıklanmıştır. Bir yapının baştan suç işlemek üzere kurulmuş olabileceği gibi, meşru amaçla kurulmuş bir oluşumun sonradan suç ve hatta terör örgütüne dönüşmesinin de mümkün olduğu; örgütün hukuki varlık kazanmasının mahkeme kararına bağlı olmasına rağmen kurucu, yönetici ve üyelerin kuruluş ya da dönüşme anından itibaren sorumlu olacağı vurgulanmaktadır. Bu nedenle amaç ve yöntemleri bilen mensupların örgütteki konumları gözetilerek cezalandırılacağı, buna karşılık örgütün sözde meşruiyet görüntüsünü taşıyan diğer katlardaki kişiler bakımından bilgi durumunun her olayda ayrıca değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

CGK E.2014/757 K.2017/113 İtirazın Kabulü

TCK m.30/2 gereğince nitelikli hâlin kanuni unsurlarını bilmeyen fail, bu hâl yönünden kasten hareket etmiş sayılmaz ve suçun temel şeklinden cezalandırılır. Bu sonuç kişiye bağlı nitelikli hâller için geçerlidir; fiile bağlı nitelikli hâllerde fail hatasına rağmen nitelikli hâlden sorumlu olur.

Detaylı özeti gör

Karar, önce TCK m.30'un geçirdiği değişikliği ortaya koymaktadır. Madde, başlangıçta nitelikli hâllere ve ceza sorumluluğunu kaldıran ya da azaltan nedenlerin koşullarına ilişkin hatayı düzenlerken, 2005'te yürürlüğe giren 5377 sayılı Kanun'la dördüncü fıkra eklenmiş; fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz yanılgıya düşen kişinin cezalandırılmayacağı kuralıyla son biçimini almıştır. Uyuşmazlığın merkezinde ikinci fıkra bulunduğundan bu hüküm ayrıntılı incelenmiş ve kanunun hatanın sonucunu açıklamayıp yalnız failin yanılgısından yararlanacağını söylediği saptanmıştır. Ceza Genel Kurulu, buradan nitelikli hâlin kanuni unsurlarını bilmeyen failin o hâl bakımından kasten hareket etmediği sonucuna varmış; ayrımı nitelikli hâlin kişiye veya fiile bağlı olmasına göre kurmuştur. Kişiye bağlı hâlde temel şekil uygulanırken, fiile bağlı hâlde yanılgı nitelikli hâlden sorumluluğu kaldırmaz. Kararın devamında somut uyuşmazlıkla bağlantılı TCK m.125 metni aktarılmıştır.

4.CD E.2022/6034 K.2025/3429

Nitelikli hâle ait kanuni unsurları bilmeden hareket eden fail, TCK m.30/2 uyarınca nitelikli hâl bakımından kastla davranmış kabul edilmez ve temel suçtan cezalandırılır. Kişiye bağlı nitelikli hâllerde sanık yanılgısından yararlanarak basit hâlden; fiile bağlı nitelikli hâllerde ise hata bulunsa bile nitelikli hâlden sorumlu tutulur.

Detaylı özeti gör

Karar, Ceza Genel Kurulunun nitelikli hâlde hata içtihadını somut hakaret olayına uygulamıştır. Sanığın temyiz nedenleri tekerrür hükümlerinin yanlış uygulanması, tanık anlatımlarının taraflılığı ve tartışmada sesini yükseltmesinin hakaret oluşturmadığı iddialarıdır. Daire, katılan beyanı ile bunu doğrulayan tanık anlatımları karşısında hakaret suçunun işlendiğine ve tekerrürün uygulanmasına ilişkin mahkeme takdirinde hukuka aykırılık görmemiştir. Bozma, uygulanması gereken hükümden kaynaklanmıştır. Sanık, adliye koridorunda gördüğü katılanı hakkında mahkûmiyet kararı verilen dosyanın hâkimi sanarak hakaret etmiş; katılanın o dosyanın hâkimi olmadığını açıklaması ve hükmü veren hâkimin başka kişi olduğunun tanık beyanıyla belirlenmesi üzerine yanılgının nitelikli hâle ilişkin olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle TCK m.30/2 uygulanarak m.125/1-4 uyarınca hüküm kurulması gerekirken bunun gözetilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur.

3.CD E.2023/6515 K.2023/4096

TCK m.30/1'deki maddi unsurlarda hata koşulları gerçekleştiğinde sanığın kasten hareket ettiği söylenemez; tipik fiil gerçekleşmiş olsa bile CMK m.223/2-c uyarınca beraat kararı verilir. Yapının terör örgütü olduğunu bilmeden içinde yer alan veya yardım eden kişi yönünden hata koşulları, yapının niteliğini anlamasının beklendiği tarihten itibaren davranışlarıyla örgütten ayrılma iradesi gösterip göstermediği esas alınarak somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Detaylı özeti gör

Karar, hata kavramını kişinin tasavvuru ile gerçekliğin uyuşmaması olarak tanımlamış; dış dünyadaki bir olgunun farklı algılanmasını unsur yanılgısı, normatif alandaki gerçekliğin farklı değerlendirilmesini ise yasak hatası saymıştır. Yapının gizlenen amacını bilerek görev alan kişiler yönünden, suç tarihine veya o tarihten önce terör örgütü olduğuna dair bir mahkeme kararı bulunup bulunmadığına bakılmaksızın hata savunmasına değer verilemeyeceği belirtilmiştir. Bu ayrım, oluşumun başlangıçta ahlak ve eğitim hareketi görünümü vermesi ve toplumun geniş kesimlerince böyle algılanmasıyla açıklanmıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı, yönetim kurulu başkan yardımcısı olan sanığın durumunu, delilleri ve örgütsel konumu daha yoğun görülüp hakkında aynı madde kapsamında bozma verilen diğer sanıkla karşılaştırmıştır. Onama bu nedenle hukuka aykırı bulunmuş; kabule göre ise sanığa duruşmada etkin pişmanlık hükümleri hatırlatılarak verdiği bilgilerin araştırılması gerektiği ileri sürülmüştür. Daire, itirazın kapsamı uyarınca hem hata hem etkin pişmanlık kurumlarını açıklayıp sanığın hukuki durumunu bu çerçevede değerlendirmek zorundadır.

3.CD E.2023/25402 K.2024/10138 Bozma

İsnat edilen suçun maddi unsurlarına ilişkin hata esaslı ve kabul edilebilir nitelikteyse fail TCK m.30/1'den yararlanır; kasten hareket etmiş sayılmaz ve taksirli hâl cezalandırılmıyorsa beraatine hükmedilir. Hukuki zeminde faaliyet gösterip nihai amacını gizleyen bir yapıya katılan kişi, oluşumun terör örgütü olduğunu bilmediğini ileri sürerse durumu aynı fıkradaki hata hükmüne göre değerlendirilmelidir.

Detaylı özeti gör

Karar, hata incelemesini örgüt üyeliğinin manevi unsurundan hareketle kurmuştur. Üyelik için kişinin örgüte bilerek ve isteyerek katılması, yapının niteliğini ve amaçlarını bilmesi, onun bir parçası olmayı istemesi ve bu iradenin süreklilik taşıması gerekir; suç işlemek için kurulmuş örgüte üyelikte ayrıca suç işleme saiki aranır. Silahlı terör örgütüne üyelik yalnız doğrudan kastla işlenebildiğinden, hukuki zeminde faaliyet gösteren ve nihai amacı gizlendiği için niteliği açıkça bilinmeyen bir yapıya katılanların gerçek niteliği bilmedikleri savunması TCK m.30/1 kapsamında ele alınmalıdır. Karar, meşru amaçlarla kurulmuş bir oluşumun sonradan suç veya terör örgütüne dönüşebileceğini de belirtir. Örgütün hukuken varlık kazanmasının mahkeme kararına bağlı olması, kurucu, yönetici ve üyelerin kuruluş ya da dönüşme anından başlayan ceza sorumluluğunu daha sonraya taşımaz. Somut değerlendirmede sanığın aşamalarda değişmeyen savunması ile yapıyla ilişkisinin çocuk yaşta kurulmuş olması dikkate alınmıştır.

3.CD E.2023/25322 K.2024/10130 Bozma

Failin suçun maddi unsurlarına yönelik hatası esaslıysa TCK m.30/1 uyarınca kastı ortadan kalkar; suçun taksirli şekli cezalandırılmadığı takdirde CMK m.223/2-c gereğince beraat kararı verilir. Hukuki zeminde faaliyet gösteren ve nihai amacı gizli olduğu için açıkça bilinmeyen yapılara katılanların, örgütün terör niteliğini bilmedikleri savunması m.30/1'deki hata hükmü çerçevesinde incelenir.

Detaylı özeti gör

Karar, hata hükmünün örgüt suçlarına uygulanmasını iki adımda kurmaktadır. İlk adımda üyeliğin manevi unsuru belirlenir: katılma bilerek ve isteyerek olmalı, yapının niteliği ve amacı bilinmeli, katılma iradesi süreklilik göstermelidir. İkinci adımda, suçun doğrudan kastla işlenebilmesi nedeniyle, nihai amacını gizli tuttuğu için niteliği açıkça bilinmeyen ve hukuki zeminde faaliyet yürüten yapılara dahil olanların bilgisizlik savunması TCK m.30/1 kapsamında ele alınır. Kararda bu değerlendirmenin soyut değil olaysal yapılması gerektiği vurgulanmakta; örgütün amaç ve yöntemlerini bilenlerin konumlarına göre cezalandırılacağı, buna karşılık örgütün dışa dönük görünümündeki çevresel kademelerde yer alanlar bakımından bilginin ayrıca araştırılacağı belirtilmektedir. Somut olayda sanığın savunmasının aşamalarda değişmemesi ile belirli bir tarihten sonra örgütsel faaliyet sürdürdüğüne ilişkin dosyada delil bulunmaması ölçüt alınmıştır.

3.CD E.2023/26785 K.2024/9097 Bozma

Suçun maddi unsurlarına dair hata esaslı, diğer ifadeyle kabul edilebilir ise fail TCK m.30/1 gereğince yanılgısından yararlanır ve kasten hareket etmiş sayılmaz; suçun taksirli hâli cezalandırılmıyorsa beraatine karar verilir. Hukuki zeminde faaliyet gösteren ve nihai amacını saklı tutan bir yapıya dâhil olanların, oluşumun terör örgütü olduğunu bilmedikleri iddiası da m.30/1'deki hata hükmü uyarınca değerlendirilmelidir.

Detaylı özeti gör

Kararın çıkış noktası, hata savunmasının neden olaysal olarak incelenmesi gerektiğidir. Nihai amacı anayasal düzeni cebir ve şiddetle değiştirmek olduğu belirlenen yapının başlangıçta bir ahlak ve eğitim hareketi görünümünde ortaya çıkması, toplumun geniş kesimince böyle algılanması ve yeterli güce ulaşana kadar açıkça suç alanına girmemeye özen göstermesi, dış görünüş ile gerçek nitelik arasında bir ayrışma yaratmıştır. Karar, bu ayrışma nedeniyle örgütün amaç ve yöntemlerini bilen mensuplar ile örgütün dışa dönük görünümündeki çevresel kademelerde yer alanların aynı ölçüte bağlanamayacağını, ikinciler bakımından bilgi durumunun her dosyada ayrıca değerlendirileceğini belirtmektedir. Somut olayda sanığın ikrarı ve tanık beyanları esas alınarak örgütle irtibatın öğrencilik dönemine ait olduğu ve belirli bir tarihte kesildiği, savunmada evlere ders çalışma amacıyla gidildiğinin ileri sürüldüğü saptanmıştır.

3.CD E.2023/19426 K.2024/2914 Bozma

İsnat edilen suçun maddi unsurlarında esaslı ve kabul edilebilir hataya düşen fail TCK m.30/1'den yararlanır, suç bakımından kastla hareket etmiş sayılmaz ve taksirli biçim cezalandırılmıyorsa beraatine karar verilir. Nihai amacı gizli kaldığı için açıkça bilinmeyen ve hukuki zeminde faaliyet yürüten yapılara katılan kişinin oluşumun terör örgütü olduğunu bilmediği savunması, aynı fıkradaki hata düzenlemesine göre ele alınmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, hata incelemesini örgütsel konuma göre kademelendirmektedir. Örgütlenme piramidinin beşinci, altıncı ve yedinci katlarında, kural olarak da üçüncü ve dördüncü katlarında bulunan kişilerin örgütün amaç ve yöntemlerini bildikleri kabul edilmekte; bu mensupların konumlarına göre cezalandırılacağı belirtilmektedir. Buna karşılık yapının başlangıçta ahlak ve eğitim hareketi görünümü vermesi, gayrimeşru amacını gizlemesi ve kurucusu hakkındaki beraat kararının onanarak kesinleşmesi nedeniyle, sözde meşruiyet vitrini olarak kullanılan diğer katlardaki kişilerin bilgisi her olayda ayrıca araştırılmalıdır. Üyelik suçunun doğrudan kast gerektirmesi, bu bireysel araştırmayı zorunlu kılar. Somut olayda sanığın ikrarı ile tanık anlatımları esas alınmış; belirli bir tarihten sonra örgütle irtibat ve iltisakın sürdüğünü gösteren delil bulunmadığı ve örgütün operasyonel eylemlerinin kamuoyunca öğrenilmesinin ardından örgütsel faaliyet saptanmadığı belirtilmiştir.

3.CD E.2023/10798 K.2024/657 Bozma

İsnat edilen suçun maddi unsurlarına ilişkin yanılgı esaslı ve kabul edilebilir nitelikteyse fail TCK m.30/1'den yararlanır ve kasten hareket etmiş sayılmaz; suçun taksirli biçimi kanunda cezalandırılmıyorsa CMK m.223/2-c uyarınca beraat kararı verilir. Hukuki zeminde faaliyet gösteren, nihai amacını gizlediğinden niteliği açıkça bilinmeyen yapılara katılanların oluşumun terör örgütü olduğunu bilmediklerine ilişkin savunmaları aynı hata hükmü kapsamında değerlendirilmelidir.

Detaylı özeti gör

Karar, yapının kuruluşu, amacı, örgütlenmesi ve faaliyet yöntemleri hakkındaki tespitleri dairenin önceki kararına ve onu temyiz mercii olarak onayan Ceza Genel Kurulu kararına dayandırmaktadır. Buna göre bir oluşum baştan itibaren suç işlemek üzere kurulabileceği gibi, meşru zeminde faaliyete başlayıp sonradan suç veya terör örgütüne dönüşebilir. Örgütün hukuki varlığının mahkeme kararıyla belirlenmesi, kurucu, yönetici ve üyelerin kuruluş ya da dönüşme anından başlayan sorumluluğunu ertelemez. Üyelik suçu doğrudan kast gerektirdiği için, nihai amacı gizlenen ve hukuki alanda faaliyet gösterdiğinden niteliği açıkça bilinmeyen yapılara dahil olanların bilgisizlik savunması hata hükmü çerçevesinde incelenir. Somut olayda sanığın ikrarı ile tanık beyanları değerlendirilmiş; yapıyla bağlantının küçük yaşta, öğrencilik döneminde kurulduğu, örgüte ait öğrenci evlerinde kalındığı ve yapının yönlendirmesi sonucunda askeri liseye girmeye hak kazanıldığı saptanmıştır.

3.CD E.2022/36831 K.2023/10700 Bozma

Yüklenen suçun maddi unsurlarında esaslı ve kabul edilebilir bir hataya düşen fail TCK m.30/1 uyarınca bu yanılgıdan yararlanır ve kasten hareket etmiş sayılmaz; suçun taksirli hâli kanunda cezalandırılmıyorsa CMK m.223/2-c gereğince beraatine karar verilir. Silahlı terör örgütüne üyelik doğrudan kastla işlenebildiğinden, hukuki zeminde faaliyet gösterip nihai amacını gizleyen ve bu nedenle niteliği açıkça bilinmeyen yapılara katılanların oluşumun terör örgütü olduğunu bilmedikleri savunması m.30/1 çerçevesinde incelenir.

Detaylı özeti gör

Karar, hata hükmünü kastın bilgi unsurundan başlayarak açıklamaktadır. Kast, suç tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesini gerektirdiğinden, bu unsurlara yönelik bilgisizlik, eksik bilgi veya yanlış tasavvur maddi unsurlarda hata oluşturur. Yanılgı kastı engelleyecek ağırlıkta ve kabul edilebilir nitelikteyse fail TCK m.30/1'den yararlanır; kasten hareket etmiş sayılmaz ve fiilin taksirli şekli cezalandırılmıyorsa CMK m.223/2-c uyarınca beraat eder. Bu çerçevenin örgüt suçlarına uygulanması, yapının yeterli güce ulaşıncaya kadar alenen suç alanına girmemeye özen göstermesi ve sözde meşruiyetini sivil alanda dinden, kamusal alanda ise hukuktan aldığı izlenimini yaratmasıyla gerekçelendirilmiştir. Somut olayda sanığın ikrarı ile tanık anlatımları birlikte değerlendirilmiş; belirli bir tarihten sonra örgütle irtibat ve iltisakın devam ettiğine ilişkin delil bulunmadığı tespit edilmiştir.

3.CD E.2023/1142 K.2023/873 Bozma

Silahlı terör örgütüne üye olma suçu doğrudan kast gerektirdiği için, hukuki zeminde faaliyet gösteren ve nihai amacı gizli olduğundan niteliği açıkça bilinmeyen yapılara katılanların oluşumun terör örgütü olduğunu bilmediklerine ilişkin iddiaları TCK m.30/1 uyarınca değerlendirilmelidir. Suçun maddi unsurlarına yönelik hata esaslıysa fail bundan yararlanır ve kasten hareket etmiş sayılmaz; taksirli hâl cezalandırılmıyorsa beraatine hükmedilir.

Detaylı özeti gör

Karardaki örgüt tespitleri, dairenin önceki kararına ve bu kararı onayan Ceza Genel Kurulu içtihadına dayanmaktadır. Bir örgüt başlangıçta suç işlemek üzere kurulabileceği gibi, legal faaliyet yürüten bir sivil toplum oluşumu sonradan suç veya terör örgütüne dönüşebilir; hukuki varlığın mahkeme kararıyla belirlenmesi, kurucu, yönetici ve üyelerin kuruluş ya da dönüşme anından itibaren sorumlu olmasını engellemez. Örgütün amaç ve yöntemlerini bilen mensupların konumlarına göre cezalandırılacağı, piramidin beşinci, altıncı ve yedinci katları ile kural olarak üçüncü ve dördüncü katlarındaki kişilerin bu durumda kabul edileceği açıklanmıştır. Sözde meşruiyet vitrini olarak kullanılan diğer katlarda ise bilginin bulunup bulunmadığı TCK m.30 kapsamında olay bazında incelenmelidir. Somut olayda sanığın ikrarı ve tanık anlatımları, öğrencilik yıllarında örgüte ait öğrenci evlerinde, daha sonra sınav evlerinde kaldığını göstermiş; buna karşılık sınav sorusu aldığına ilişkin delil bulunmadığı belirtilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.