İçeriğe geç

TCK Madde 29 Haksız tahrik

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 29, Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 29 - Haksız tahrik

Resmi Metin

Haksız tahrik

Madde 29- Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.29 haksız tahriki düzenler; suçun cezasında zorunlu indirim sağlayan, failin kusurunu azaltan genel bir hükümdür. Madde, failin suçu kendisine yönelen haksız bir fiilin doğurduğu öfke veya elemin etkisiyle işleyip işlemediği ve cezasının ne ölçüde indirileceği sorusunu çözer. Temel kurala göre, haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye ceza indirilir; ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezaları süreli hapse çevrilir, diğer hallerde ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar azaltılır.

Maddenin uygulanabilmesi için haksız bir fiil bulunmalı, bu fiil failde hiddet veya şiddetli elem doğurmalı ve suç bu ruh hâlinin etkisi altında işlenmelidir. Haksız fiilin varlığı, failde doğurduğu etki ve indirim oranı somut olayda ayrıca değerlendirilir. Bu ilke sonraki bir suç yorumunda, kasten öldürme veya yaralamada ceza belirlenirken uygulanır; failin haksız tahrik altında hareket edip etmediği değerlendirilir ve koşulları varsa cezada bu madde uyarınca indirime gidilir.

Gerekçe

Maddede ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak haksız tahrik hâli düzenlenmiştir. Haksız tahrikin ana koşulu, yapılan haksız hareketin fail üzerinde bir hiddet veya şiddetli elem meydana getirmesi ve suçun işlendiği anda failin bu durumda bu etki altında bulunması olduğundan, madde söz konusu psikolojik hâlleri belirtecek biçimde kaleme alınmıştır. Gazap, aslında hiddetlenmeyi ifade eder; şedit bir elem deyimi psikolojik bakımdan aslında hareketsizliğe, pasifliğe yöneltici bir ruh hâli ise de, burada söz konusu olan hiddete yönelten bir elemdir. Bu itibarla sadece hiddet sözcüğünün kullanılması bu hâli de kapsar idi. Ancak uygulamada duraksamalara neden olmamak için metinde her iki sözcüğün kullanılması uygun sayılmıştır. Hiddet veya şiddetli elemin haksız bir fiil sonucu ortaya çıkması gerekir. Maddeye bu ibarenin eklenmesinin amacı, ülkemizde özellikle “töre veya namus cinayeti” olarak adlandırılan akraba içi öldürme suçlarında haksız tahrik indiriminin yanlış biçimde uygulanmasının önüne geçmektir. Maddedeki düzenleme nedeniyle bir suçun mağduruna yönelik olarak gerçekleştirilen fiiller dolayısıyla fail haksız tahrik indiriminden yararlanamayacaktır. Örneğin cinsel saldırıya maruz kalmış kadına karşı babanın veya erkek kardeşin işlediği öldürme fiilinde, haksız tahrike dayalı olarak ceza indirimi yapılamayacaktır. Maddedeki haksız fiil terimi, bir davranışın hukuk düzenince tasvip edilmediği anlamına gelmektedir. Ancak böyle bir haksız fiili yapan kişiye karşı yönelik fiilin varlığı durumunda maddenin uygulanması söz konusu olabilecektir. Bu düzenlemede ayrıca 765 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan adi ve ağır tahrik ayırımı kaldırılmıştır. Tahrik hâlinde verilecek ceza bakımından aşağı ve yukarı sınırlar kabul edilmek suretiyle olayın özelliğine göre uygulamada takdir olanağı tanınması amaçlanmıştır. Hâkim tahrikin ağırlık derecesine göre yapılacak indirimi saptayabilecektir. Ancak bu indirimin yapılabilmesi için haksız fiilin bir hiddet veya şiddetli elem etkisi doğurabilecek ağırlıkta olması gerekir. Bu nedenle böyle bir etkiyi meydana getirebilecek ağırlıkta olmayan haksız fiiller bakımından hükmün uygulanması söz konusu olmayacaktır.

TCK m.29 ile İlgili Yargıtay Kararları

5 karar gösteriliyor.

1.CD E.2024/6937 K.2024/8278

TCK m.29/1 kapsamında haksız tahrik indiriminin oranı, tahriki meydana getiren haksız söz ve davranışların ulaştığı boyut gözetilerek belirlenir.

Detaylı özeti gör

Karar, tarafların karşılıklı biçimde hem katılan hem de sanık sıfatı taşıdığı bir uyuşmazlığa ilişkindir. Daire, öncelikle yargılama sürecini denetlemiş; işlemlerin usule uygun yürütüldüğünü, delillerin gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığını ve eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığını belirterek bozma nedenleri dışında hukuka aykırılık görmemiştir. Hakaret, tehdit, konut dokunulmazlığını ihlal ve mala zarar verme suçları yönünden ise TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıllık olağan zamanaşımının öngörüldüğü, m.67/2-d uyarınca süreyi kesen son işlemin 30.04.2015 tarihli mahkûmiyet kararları olduğu ve bu tarihten temyiz incelemesine kadar sürenin dolduğu belirlenmiş; bu hükümler bozularak kamu davalarının CMK m.223/8 uyarınca ayrı ayrı düşmesine karar verilmiştir. Kasten yaralama hakkında kurulan hükümlerden birine yönelik temyiz istemi, hükmün kesin nitelikte olması nedeniyle reddedilmiş; diğerinde ise indirim oranındaki isabetsizlik temyiz sebeplerini yerinde kılmıştır.

1.CD E.2025/2579 K.2025/6948

Sanığa yönelmiş haksız bir söz veya davranış yokken TCK m.29/1 uyarınca haksız tahrik indirimi uygulanıp eksik ceza belirlenmesi hukuka aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Kararda saptanan hukuka aykırılık, hükmün bozulmasına yol açmamıştır. Daire, indirimin uygulanmasını yerinde bulmamış; ancak hüküm yalnız sanık lehine temyiz edildiği için bu aykırılığı bozma nedeni yapmayıp tespitle yetinmiştir. İnceleme, nitelikli kasten öldürme ile kasten öldürmeye teşebbüs suçlarından kurulan hükümlere ilişkindir. Daire ayrıca yargılama işlemlerinin usule uygun yürütüldüğünü, hukuka aykırı delil bulunmadığını, iddia ve savunmaların gerekçeli kararda tartışıldığını, hükümlere esas alınan adli raporların yeterli olduğunu ve suç vasfının doğru belirlendiğini denetlemiş; bir bölüm hüküm yönünden eleştiri nedeni saklı tutularak başka bir hukuka aykırılık görmemiştir. Ayrıca teşebbüs suçlarının bir kısmında, olay sırasında diğer yaralananlarla aynı yerde bulunmayıp sesleri duyunca olay yerine yönelen kişiye karşı bir eylemin varlığından söz edilemeyeceği değerlendirilmiştir.

1.CD E.2024/3060 K.2025/4073

Karşılıklı çatışmada ilk ateşi hangi tarafın açtığı belirlenemiyorsa, tarafların birbirine yönelik fiilleri için TCK m.29 kapsamında yapılacak haksız tahrik indirimi asgari hadden değil makul hadden uygulanmalıdır.

Detaylı özeti gör

Hükmün denetimi, indirim oranı tartışmasıyla sınırlı tutulmamıştır. Daire, karşılıklı çatışma ortamında birbirini yaralayan sanıklar bakımından meşru savunma koşullarının bulunmadığını, suç vasfının doğru belirlendiğini ve takdiri indirimin uygulanmamasının mahkemenin takdir yetkisi kapsamında yasal ve yeterli gerekçeye dayandığını kabul etmiştir. Sonuç ceza miktarları karşısında diğer lehe hükümlerin uygulanma olanağı da görülmemiştir. Ayrıca kabule göre yapılan denetimde, TCK m.81/1 ve m.35/2 uyarınca belirlenen cezadan m.29 gereği dörtte bir oranında indirim yapılırken hesap hatasına düşülerek eksik sonuç cezaya hükmedildiği belirlenmiştir. 6136 sayılı Kanun'a aykırılık suçuna yönelik temyiz istemi, hükmün CMK m.286/2-a kapsamında temyiz incelemesine tabi olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Kasten öldürmeye teşebbüs hükümlerine yönelik sanık müdafilerinin temyiz istemleri ise bu iki isabetsizlik nedeniyle yerinde görülmüştür.

1.CD E.2024/5497 K.2025/9513 Bozma

Sanıkla arasında nişan veya nikâh bağı bulunmayan sevgiliye ya da sanıkların arkadaşlarına laf atılması, sanıklar yararına haksız tahrik hükümlerinin uygulanmasını gerektirmez. Katılandan sanıklara yönelen haksız söz veya davranış yokken TCK m.29 uyarınca tahrik indirimi yapılması hukuka aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, tahrik tartışmasının yanı sıra hükmün diğer denetim başlıklarını da göstermektedir. Daire, eylemlerin sanıklar tarafından fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulmak suretiyle iştirak hâlinde gerçekleştirildiğini, hükümlere esas alınan adli raporların yeterli olduğunu ve suç vasfının doğru belirlendiğini saptamıştır. Birden fazla nitelikli hâli ihlal eden sanıklar bakımından, meydana gelen zararın ağırlığı ve TCK m.3'teki orantılılık ilkesi gözetilerek temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi de isabetli bulunmuştur. Buna karşılık TCK m.62'nin uygulanmaması hukuka aykırı görülmüştür. Daire, takdir hakkının failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları ile cezanın geleceği üzerindeki olası etkileri gözeten, denetime elverişli somut bir gerekçeyle kullanılması gerektiğini; kalıp ifadenin bunu karşılamadığını belirtmiştir. Ayrıca kabul ve uygulamaya göre indirim yapılırken hesap hatasıyla eksik sonuç cezaya hükmedilmesi de aykırılık sayılmıştır.

1.CD E.2025/566 K.2025/7847 Onama

Bu kararda, ilk haksız eylemi hangi tarafın gerçekleştirdiği saptanamadığından sanık lehine TCK m.29'daki haksız tahrik hükümlerinin asgari seviyede uygulanması isabetli bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar, indirim oranının dayanağı olan içtihat zinciri ile hükmün akıbetini birlikte ortaya koymaktadır. Sanık müdafii; eksik inceleme yapıldığını, öldürme kastı bulunmadığından suç vasfının hatalı olduğunu, tahrik indirim oranının yerinde olmadığını, mahkûmiyete yeterli delil bulunmadığını ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği beraat kararı verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Daire ise eylemin öldürme kastıyla gerçekleştirildiğinin saptandığını, adli raporların yeterli olduğunu ve suç vasfının kasten öldürmeye teşebbüs olarak kabulünde isabetsizlik bulunmadığını belirtmiştir. İndirim oranı yönünden Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 22.10.2002 tarihli ve 2002/4-238 esas sayılı kararı ile buna uygun, yerleşmiş ve süreklilik gösteren daire kararları esas alınmıştır. Şüpheden sanık yararlanır ilkesinin ihlal edilmediği, zarar ile tehlikenin ağırlığı gözetilerek yaptırımın gerekçesi gösterilmek suretiyle belirlendiği sonucuna varılmıştır. Temyiz istemi esastan reddedilerek hüküm onanmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesi E. 2018/1634 K. 2019/293 Bozma ve İade

Sanığın kendisine tahrik edici mesajlar gönderildiği yönündeki savunması araştırılmadan, karşılıklı mesajlaşmaya ilişkin tahrik koşulları değerlendirilmeden hüküm kurulması eksik inceleme sayılmıştır.

Detaylı özeti gör

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesinin incelediği davada tehdit, hakaret ve çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçlamaları birlikte ele alınmıştır. Sanık, gönderdiği mesajlara karşılık kendisine de rencide edici mesajlar geldiğini ve çocukla kişisel ilişki sürelerine karşı tarafın uymadığını savunmuştur. Daire, olayın tek görgü tanığı olan müştekinin duruşmada dinlenmesinden vazgeçilmesini ayrıca usule aykırı bulmuştur. Müştekiye mesajlar ve kişisel ilişki sürelerine uyulup uyulmadığı sorulmadan tahrik koşullarının değerlendirilmemesini eksik inceleme saymıştır. Kararda TCK m.29 ile hakarete ilişkin özel hüküm olan m.129 birlikte anılmıştır; hakaret bakımından yalnız m.29'a dayanan bir indirim sonucu kurulmamıştır. 16 Ocak 2019 tarihinde hüküm bozulup dosya yeniden değerlendirme için gönderilmiştir. Daire haksız tahrikin gerçekleştiğini kesin olarak kabul etmemiş, araştırma yapılmasını istemiştir.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.