İçeriğe geç

TCK Madde 27 Sınırın aşılması

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 27, Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 27 - Sınırın aşılması

Resmi Metin

Sınırın aşılması

Madde 27- (1) Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

(2) Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.27, ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın aşılmasını düzenleyen bir köprü hükümdür. Çözdüğü soru şudur: bu nedenlerin koşulları bulunmakla birlikte fail sınırı aştığında ceza tümüyle mi kalkar, yoksa tam mı uygulanır? Temel kural, sınırın kast olmaksızın aşılması ve fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, faile taksirli suçun cezasının kanunda yazılı miktardan indirilerek hükmolunmasıdır; böylece madde tam sorumsuzluk ile tam sorumluluk arasında bir geçiş sağlar.

Maddenin koruması iki yönlü ve sınırlıdır. Birinci fıkra yalnız sınırın taksirle aşıldığı ve suçun taksirli biçiminin cezalandırıldığı hallerde indirim getirir; sınır kasten aşılmışsa uygulanmaz. İkinci fıkra ise yalnız meşru savunmaya özgüdür: sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse faile ceza verilmez ve bu tam cezasızlık zorunluluk haline ya da diğer nedenlere genişletilemez. Bir suç yorumunda savunma, zorunluluk ya da rıza iddiası incelenip sınırın aşıldığı saptandığında bu madde devreye girer; sonuç, failin sınırı kast ile mi yoksa taksirle mi aştığına göre belirlenir.

Gerekçe

Madde ile ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran nedenlerin hepsini kapsamına alacak surette sınırın kast olmaksızın aşılması hâli düzenlenmiştir. Sınır kasten aşıldığında, örneğin, meşru savunmada bulunan kişi vaki saldırıyı defetmek için saldırganı öldürmenin şart olmadığını bile bile ve sırf tecavüze uğramış olması fırsatından yararlanarak saldırganı öldürdüğü takdirde hukuka aykırılığın kalkmayacağı ve failin bu maddedeki herhangi bir ceza indiriminden yararlanamayacağı şüphesizdir. Bu nedenle madde sınırın kast olmaksızın aşılması hâlini kapsamaktadır. Yukarıda verilen örnekte fail, maruz kaldığı saldırı dolayısıyla ve içinde bulunduğu durum itibarıyla esasta gerekli olandan fazla bir savunmada bulunmuş olabilir. Sınırın aşılmasındaki bu taksir kendisinin cezalandırılmasına yol açabilirse de, bunun için işlenen suçun taksirle işlendiği takdirde de cezalandırılabilen bir fiil olması zorunludur. Demek oluyor ki, bu gibi hâllerde işlenen suçun niteliğine bakılacak ve sadece kast bulunduğu takdirde cezalandırılabilen bir suç söz konusu ise faile ceza verilmeyecek buna karşılık, suç taksirle işlendiği takdirde de cezalandırılabilen fiillerden birini oluşturduğunda, maddede öngörülen biçimde cezadan indirim yapılarak faile taksirli suçtan dolayı ceza verilecektir. Bölüm başlığına paralel olarak, madde metnindeki “hukuka uygunluk nedenleri” yerine, “ceza sorumluluğunu kaldıran nedenler” ibaresi konulmuştur. Maddenin ikinci fıkrasında meşru savunma hakkına ilişkin özel bir sınırın aşılması hâli düzenlenmiştir. Buna göre, meşru savunmada sınırın aşılması, fail bakımından mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise, faile ceza verilmeyecektir. Hükûmet Tasarısında, maddenin ikinci fıkrası bütün hukuka uygunluk nedenlerini kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Oysa heyecan, korku veya telaş, ancak meşru savunma hâlinde söz konusu olabileceği için, fıkra metninin başına “meşru savunmada” ibaresi konulmuştur.

TCK m.27 ile İlgili Yargıtay Kararları

10 karar gösteriliyor.

CGK E.2022/45 K.2025/189 İtirazın Kabulü

Hukuka uygunluk nedeninde sınırın aşılması ayrı bir hukuka uygunluk nedeni değildir; TCK m.27/1 bakımından kusurluluğu azaltır, m.27/2 bakımından ise ortadan kaldırır. Sınır kasten aşılmışsa hukuka uygunluk sebebinin varlığı önem taşımaz ve kişi kasten işlediği suçtan sorumlu olur. Fiilin kasten işlenmesi sınırın da kasten aşıldığını göstermez; kasten gerçekleştirilen eylemde sınır taksirle aşılabilir ve bu durumda fail yalnız taksiri nedeniyle sorumlu tutulur.

Detaylı özeti gör

Kararda hukuka uygunluk sebebi bulunduğunda beraat kararı verileceği, sınırın aşılmasının ise kusurluluk düzleminde ele alınacağı belirtilmiştir. Uyuşmazlık, kolluğun yakalamayı sağlamak amacıyla silah kullanmasına ilişkindir ve karar bu yetkinin çerçevesini ayrıntılı biçimde çizer: silah, kademeli zor kullanmanın son aşaması olarak ve ölçülülüğe uygun biçimde devreye girebilir; önce kişinin duyabileceği bir dur çağrısı yapılır, uyulmazsa uyarı amacıyla, buna rağmen kaçmakta ısrar edilirse yakalamayı sağlayacak ölçüde ateş edilebilir. Kararda bu ölçünün hiçbir koşulda ölüm ihtimalini içeremeyeceği, yalnız en az zarar veren yaralama amacını meşru kılabileceği vurgulanmıştır. Kurul ayrıca yetkiyi kullanan görevlinin yaralama bakımından kasten hareket ettiğini, bunun sınırın kasten aşıldığı anlamına gelmediğini, koşulların gerçekleştiği konusunda kaçınılmaz hataya düşen kişinin ise bu hatasından yararlanacağını belirtmiştir.

CGK E.2023/360 K.2024/157 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.27'deki “ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması” ifadesi hukuka uygunluk nedenlerinde sınırın aşılmasını anlatır; bu durum ayrı bir hukuka uygunluk nedeni olmayıp birinci fıkrada kusurluluğu azaltır, ikinci fıkrada ortadan kaldırır. Sınır kasten aşılmışsa hukuka uygunluk sebebinin varlığı önem taşımaz ve kişi kasten işlediği suçtan sorumlu olur; kast olmadan aşıldığında ise beraat değil, m.27/1 uyarınca indirimli ceza veya m.27/2 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığı kararı gerekir.

Detaylı özeti gör

Karar, kanun hükmünü yerine getirmeye dayanan hukuka uygunluk sebebini, sınırın aşılması kurallarıyla birlikte ele almıştır. Usulüne uygun biçimde yürürlüğe konulan tüzük ve yönetmelikler aynı çerçevede değerlendirilir; ülkede uygulanmasına izin verilen yabancı kanun hükmüne uymak da bu kapsama girebilir. Sınır kasten veya taksirle aşılabilir. Saldırıyı gidermek için öldürmenin gerekmediğini bildiği hâlde hareket eden kişi, kasten aşma örneğinde olduğu gibi, hukuka aykırılıktan kurtulamaz ve bu maddedeki hiçbir ceza indiriminden yararlanamaz. Taksirli aşmada ise ceza verilebilmesi, ortaya çıkan fiilin taksirli biçiminin de suç sayılmasına bağlıdır; yalnız kasten işlendiğinde cezalandırılan bir fiil için ceza verilmez. İkinci fıkranın uygulanması bakımından korunabilir bir hak, saldırıya ilişkin koşullar, ölçülülüğün savunma lehine aşılması ve bu aşımın mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan doğması birlikte aranır.

CGK E.2019/658 K.2023/449 Direnme Hükmünün Bozulması

Sınırın aşılması hukuka uygunluk nedeni olmayıp TCK m.27/1 yönünden kusurluluğu azaltır, m.27/2 yönünden ortadan kaldırır; bu nedenle beraat yerine birinci fıkraya göre indirimli ceza veya ikinci fıkraya göre ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. TCK m.27/1 için önce bir hukuka uygunluk nedeni bulunmalı, fail sınırı kast olmadan ve amaçta değil araçta aşmalı, ortaya çıkan netice de kanunda taksirle işlenebilen bir suç olarak düzenlenmiş olmalıdır.

Detaylı özeti gör

Sınırın aşılması kararda araç, oran ve zaman yönlerinden ayrıştırılmıştır. Savunma saldırıya göre aşırıysa araç ya da oran bakımından; saldırı giderildikten veya durdurulduktan sonra sürdürülmüşse zaman bakımından aşma vardır. Bu aşma kast, taksir veya heyecanla gerçekleşebilir. Kasten aşma ayrıca düzenlenmemiştir; çünkü fail bu durumda işlediği kasıtlı suçtan sorumlu olur. İkinci fıkranın tasarıda bütün hukuka uygunluk nedenlerini kapsayacak şekilde yazıldığı, kabul edilen metinde ise yalnız meşru savunmaya özgülendiği de kararda belirtilmiştir. Birinci fıkra için hakkın kullanılması gibi bir sebep bulunmalı, aşma amaçta değil araçta gerçekleşmeli ve doğan sonuç taksirle de işlenebilen bir suç oluşturmalıdır. Bu kapsamda, hakkını kullanırken aşırı güçle ölüme neden olan kişinin kasten öldürmeden değil, indirim uygulanarak taksirle öldürmeden sorumlu tutulacağı örnek verilmiştir.

CGK E.2021/279 K.2022/391 İtirazın Kısmen Kabulü

Sınırın aşılması ayrı bir hukuka uygunluk nedeni değildir; TCK m.27/1 bakımından kusurluluğu azaltan, ikinci fıkra bakımından ise kaldıran bir nedendir. İkinci fıkranın uygulanması, sınırın saldırının etkisiyle kapılınan mazur görülebilir heyecan, korku veya telaştan aşılmasına bağlıdır; öfke nedeniyle aşımda ya da amacın saldırıyı defetmekten çok kini tatmin etmek olduğu durumda bu hüküm değil, ancak haksız tahrik gündeme gelebilir.

Detaylı özeti gör

Kararda iki ayrı uyuşmazlık birbirinden ayrılarak çözümlenmiştir. Suça sürüklenen çocuk bakımından meşru savunma koşullarının gerçekleştiği kabul edilmiştir; aksi kanıtlanamayan savunmaya göre çocuk, kendisini ve annesini korumak amacıyla, ancak zorunluluğun doğduğu anda ve saldırıyla orantılı biçimde karşılık vermiştir. Diğer sanık yönünden ise m.27/2'nin uygulanıp uygulanamayacağı tartışılmıştır. Kurul, saldırının haksız olduğunda kuşku görmemiş; buna rağmen saldırı bertaraf edilip tehlike sona erdikten sonra eylemin sürdürülmesini belirleyici saymıştır. Bu nedenle ikinci kişi bakımından hükmün koşullarının oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçta itiraz ilk kişi yönünden kabul edilmiş, ikinci kişi yönünden reddedilmiştir.

CGK E.2017/252 K.2022/99 Direnme Hükmünün Bozulması

Sınırın aşılması hukuka uygunluk nedeni değildir; TCK m.27/1'de kusurluluğu azaltır, m.27/2'de ortadan kaldırır ve bu yüzden beraat yerine birinci fıkraya göre indirimli ceza veya ikinci fıkraya göre ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulur. Birinci fıkrada fail sınırı bilerek ve isteyerek aşmıyorsa ve fiilin taksirli biçimi de cezalandırılıyorsa taksirinden sorumlu tutulur.

Detaylı özeti gör

Meşru savunmanın koşulları kararda saldırı ve savunma yönlerinden ayrı ayrı sıralanmıştır. Saldırı bulunmalı, haksız olmalı, savunmayla korunabilecek bir hakka yönelmeli ve savunmayla eş zamanlı gerçekleşmelidir; hakkın kişinin kendisine veya başkasına ait olması sonucu değiştirmez. Savunmanın ise zorunlu olması, başka bir ifadeyle hakkı koruyacak başka imkân bulunmaması, saldırana yönelmesi ve saldırıyla orantılı kalması gerekir. Sınırın aşılması bu son şartın karşılanmadığı durumda gündeme gelir: savunma meşru savunma koşulları varken başlamış olsa da orantılılık bozulduğu için hukuka uygun kabul edilmez. Uyuşmazlığın arka planında, bir atölyede usta olarak çalışan kişinin işten ayrıldıktan sonra ileri sürdüğü ücret ve sigorta primi alacağından kaynaklanan ve yargıya da taşınan bir husumet zinciri yer almaktadır.

Diğer kararlar (5)
CGK E.2015/705 K.2019/59 İtirazın Kısmen Kabulü

Sınırın aşılması hukuka uygunluk nedeni olmayıp TCK m.27/1 yönünden kusurluluğu azaltır, m.27/2 yönünden ortadan kaldırır; beraat değil, birinci fıkraya göre indirimli ceza veya ikinci fıkraya göre ceza verilmesine yer olmadığı kararı gerekir. İkinci fıkrada belirleyici olan saldırının failde yarattığı psikolojik durumdur; amaç savunmadan ziyade kin duygusunu tatmin etmekse meşru savunmada sınırın aşılması değil, ancak haksız tahrik söz konusu olabilir.

Detaylı özeti gör

İkinci fıkranın uygulanması için kararda dört koşul birlikte aranmıştır: meşru savunmayla korunabilecek bir hak, saldırıya ilişkin şartlar, ölçülülük ya da orantılılığın savunma lehine bozulmasıyla sınırın aşılması ve bu aşımın mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan doğması. Sınırın aşılması, savunma meşru savunma koşulları sürerken başladığı hâlde orantılılık ihlal edildiği için hukuka uygun kabul edilemeyen durumlarda gündeme gelir. Karar bu sonucu kusurluluk üzerinden açıklar: saldırının yarattığı ruh hâli kişinin davranışlarını yönlendirme yeteneğini ortadan kaldırdığında, kişi sınırı aşması nedeniyle kusurlu sayılmaz. Uyuşmazlığın olgusal zemininde, sınır bölgesindeki bir karakolda askerlik yapan kişi ile aynı köyden bir kişinin yer aldığı ve göçmenlerin sınırdan geçirilmesiyle bağlantılı bir olay bulunmaktadır.

1.CD E.2025/220 K.2025/8027

İncelenen karara göre fail, kendisine ve kardeşlerine yönelen ve gerçekleşmesi muhtemel silahlı saldırıları defetmek isterken mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaşın etkisiyle meşru savunma sınırını aşmıştır; bu nedenle TCK m.27/2 ve CMK m.223/3-c gereğince ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmelidir. Bunun yerine haksız tahrik altında kasten öldürme suçundan mahkûmiyet kurulması hukuka aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, meşru savunmanın başkasına ait bir hakkı korumayı da kapsadığını öne çıkarmıştır. Sanığın yalnız kendisine değil, kardeşlerine yönelen ve gerçekleşmesi muhtemel sayılan silahlı saldırıları gidermek, kardeşlerini korumak amacıyla hareket ettiği kabul edilmiştir. Daire olayın hiddet ve elem doğurduğunu saptamış; ancak hukuki sonucu haksız tahrike değil, mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaş içinde sınırın aşılmasına bağlamıştır. Bu iki kurumun birbirinin yerine geçirilerek haksız tahrik altında kasten öldürmeden mahkûmiyet kurulması hukuka aykırı bulunmuştur. Aynı olaydaki kasten yaralama hükümlerinde suç vasfı yönünden isabetsizlik görülmemiş ve hükümler kesin nitelikte olduğundan temyiz istemleri reddedilmiştir. Kasten öldürme ve öldürmeye teşebbüs suçlarından verilen beraat hükümlerinde de hukuka aykırılık saptanmamıştır.

CGK E.2019/162 K.2022/435 İtirazın Kabulü

Sınırın aşılması hukuka uygunluk nedeni değildir; TCK m.27/1 bakımından kusurluluğu azaltır, m.27/2 bakımından kaldırır ve bu nedenle beraat değil, birinci fıkraya göre indirimli ceza veya ikinci fıkraya göre ceza verilmesine yer olmadığı kararı gerekir. İkinci fıkranın uygulanması için sınır, mazur görülebilir heyecan, korku ya da telaş nedeniyle aşılmalıdır; saldırıdan doğsa bile öfke kaynaklı aşım bu korumadan yararlanamaz.

Detaylı özeti gör

Karar, sınırın aşılması ile haksız tahrik arasındaki ayrımı aşımın kaynağı üzerinden kurmuştur. Ölçülülük savunma lehine bozulmuş olsa bile belirleyici olan ruh hâlidir: aşım saldırının doğurduğu heyecan, korku veya telaştan değil öfkeden kaynaklanıyorsa ceza sorumluluğunu kaldıran hüküm yerine indirim nedeni gündeme gelir. Bu bağlamda modern ceza hukukunun yalnız işlenen suçu değil, suçun işlenmesinde etkili nedenleri de dikkate aldığı belirtilmiştir. Haksız hareketin kişinin ruh dünyasında yarattığı tepkiye hukuki değer tanınması, sorumluluğu azaltan bir sebep olarak açıklanmıştır. Ardından haksız tahrik hükmü aktarılmış; haksız fiilin doğurduğu hiddet veya şiddetli elemin etkisiyle suç işlendiğinde ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezalarının yerine belirli süreli hapis cezalarının geçtiği gösterilmiştir.

1.CD E.2022/15183 K.2023/1664 İtirazın Kabulü

Meşru savunmada orantılılık ilkesine uyulmadığı için savunmanın hukuka uygun sayılmadığı durumda dahi, sınırın aşılmasına mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaş yol açmışsa TCK m.27/2 failin cezalandırılmasını engeller.

Detaylı özeti gör

Karardaki değerlendirme esas olarak delillere dayanır. Sanığın uzun süredir şiddete maruz kaldığı yönündeki savunması adli tıp incelemesiyle doğrulanmış; rapordaki bulguların farklı zamanlarda tekrarlanan fiziksel şiddetle uyumlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca travma sonrası stres bozukluğu ile kısmen iyileşmiş depresif bozukluk tanıları saptanmıştır. Olay günü darbedildiğine ilişkin savunma da hastane raporları ve olay yerinde elde edilen bulgularla desteklenmiştir. Karar meşru savunmayı, gerçekleşen veya tekrarı muhakkak olan haksız saldırının, saldırıyla eş zamanlı ve orantılı biçimde uzaklaştırılması olarak tanımlamıştır. Somut olayda saldırı sürerken savunmaya geçen sanığın, geçmişteki şiddetin de etkisiyle yaşadığı heyecan, korku ve telaş nedeniyle sınırı aştığı sonucuna varılmıştır.

1.CD E.2021/13130 K.2022/4323 Bozma

TCK m.27/2, hukuka uygunluk nedenlerinden yalnız meşru savunmada sınırın aşılmasını düzenleyen özel hükümdür; uygulanması için savunmayla korunabilecek bir hak, saldırı koşulları, ölçülülük ya da orantılılığın savunma lehine aşılması ve aşımın mazur görülebilir heyecan, korku veya telaştan doğması gerekir. Bu şartlar birlikteyse sınırı aşan fail hakkında CMK m.223/3-c uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilir.

Detaylı özeti gör

Değerlendirme olaydan önceki ilişkiyle başlamıştır. Taraflar arasında boşanma ve nafakadan doğan bir uyuşmazlık bulunduğu, önceki bir kavganın karşılıklı şikâyetlere yol açtığı ve maktulün sanığı takip edip gördüğü yerde vuracağını söylediği kabul edilmiştir; sanık bunun üzerine yaklaşık bir ay evden çıkmamıştır. Daire, olay günü saldırıyı maktulün başlattığını, sanığın önce kaçarak uzaklaşmaya çalıştığını, saldırının buna rağmen sürdüğünü ve sanığın da yaralandığını saptamıştır. Bu olgular karşısında sanığın, vücut dokunulmazlığına yönelen, devam eden ve tekrarı muhakkak görülen haksız saldırıyı o anki koşullarda orantılı biçimde gidermek zorunda olduğu; ancak sınırı mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaşla aştığı sonucuna ulaşılmıştır. Mahkûmiyet hükmü oy çokluğuyla bozulmuş ve sanığın derhâl tahliyesine karar verilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.