İçeriğe geç

TCK Madde 26 Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 26, Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 26 - Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası

Resmi Metin

Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası

Madde 26- (1) Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.

(2) Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızası çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.26, ceza sorumluluğunu kaldıran bir hukuka uygunluk nedenini düzenler ve iki hali kapsar: hakkın kullanılması ile ilgilinin rızası. Madde, bir fiil suç tanımına uysa dahi hukuka uygun sayılıp cezasız kalabilir mi sorusunu çözer. Temel kural şudur: hakkını kullanan kimseye ceza verilmez; ayrıca kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olarak açıkladığı rıza çerçevesinde işlenen fiilden dolayı da ceza verilmez.

Rızanın hukuka uygunluk sağlaması, ilgili hakkın mutlak surette tasarruf edilebilir olmasına bağlıdır; serbestçe tasarruf edilemeyen bir hakta açıklanan rıza fiili hukuka uygun kılmaz. Hakkın kullanılmasında da fiil, hakkın sınırları içinde kalmalıdır; sınırın aşılması halinde TCK m.27 uygulanabilir. Bir suç yorumunda bu ilke, fiilin hukuka aykırılık unsuru değerlendirilirken devreye girer: eylem suç tanımına uysa bile geçerli rıza veya hakkın kullanılması varsa fiil hukuka uygun hale gelir. Madde, TCK m.24 ve TCK m.25 ile birlikte ceza sorumluluğunu kaldıran nedenler arasında yer alır.

Gerekçe

Maddenin birinci fıkrasında hakkın kullanılması hukuka uygunluk nedeni düzenlenmiştir. Bir hakkı kullanan kimsenin hukuka aykırı bir şekilde hareket etmiş sayılamayacağı, bilinen bir gerçektir. Bir hak, kanun, tüzük, yönetmelik, genelge gibi nizamlara dayanabilir ve hukuken tanınmış ve düzenlenmiş olmak kaydıyla, bir mesleğin icrasından da doğabilir. Burada hakkın doğrudan doğruya kullanılabilir olması aranacaktır. Eğer hak, bir mercie başvurarak kullanılabilecekse, artık buradaki hak kapsamında kabul olunmayacaktır. Maddenin ikinci fıkrasında ilgilinin rızası hukuka uygunluk nedeni düzenlenmiştir. Söz konusu hukuka uygunluk nedeninin varlığı için, rızanın kişinin üzerinde mutlak surette tasarrufta bulunabileceği bir hakka ilişkin olması gerekir. Keza, kişinin bu hakla ilgili olarak rıza açıklamaya ehil olması gerekir. Madde metnindeki “mağdurun rızası” ibaresi “ilgilinin rızası” veya “kişinin rızası” olarak değiştirilmiştir. Ceza sorumluluğunu kaldıran bir sebep olarak rıza, suçun oluşumu açısından fiilin işlenmesinden önce ve en geç işlendiği sırada açıklandığında etkili olur. Bu durumda herhangi bir mağduriyet söz konusu olmadığı için, “mağdur” yerine “ilgili” veya “kişi” kelimesi tercih edilmiştir.

TCK m.26 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

CGK E.2022/546 K.2023/356

TCK m.26/2'deki ilgilinin rızasının hukuka uygunluk sağlaması, rızanın kişinin mutlak biçimde tasarruf edebileceği bir hakka ilişkin olmasına ve kişinin o hak yönünden rıza açıklama ehliyetini taşımasına bağlıdır. Rıza fiilden önce veya en geç fiil sırasında bulunmalıdır; sonradan verilen rıza hukuka uygunluk nedeni oluşturmaz.

Detaylı özeti gör

Haberleşmenin gizliliğine müdahalenin suç oluşturabilmesi için fiilin hukuka aykırı olması gerekir. İncelemede suçun maddi ve manevi unsurları ayrıldıktan sonra TCK m.24/1'deki kanun hükmünü yerine getirme, m.25/1'deki meşru savunma, m.26/1'deki hakkın kullanılması ve m.26/2'deki ilgilinin rızası hukuka uygunluk nedenleri olarak ele alınır. Rıza açık veya örtülü, yazılı veya sözlü açıklanabilir; rızayı gösteren başka emareler varsa sessizlik ya da karşı koymama da bu anlamı taşıyabilir. Ancak icra hareketleri sürerken geri alınan rıza, geri alma anından itibaren fiili hukuka aykırı kılar. Fail haberleşen tarafların dışındaki bir kişi olabildiğinden, rızanın fiili hukuka uygunlaştırması için haberleşmenin her iki tarafınca verilmesi gerekir. Değerlendirme bu ayrımlardan sonra TCK m.30'daki hata hükümlerine geçer.

CGK E.2016/73 K.2020/40 İtirazın Reddi

TCK m.26/2 uyarınca suçla korunan hukuki yararın sahibinin ihlale gösterdiği rıza, failin ceza sorumluluğunu kaldırır. Bu sonucun doğması için rıza serbestçe tasarruf edilebilen bir hukuki menfaate ilişkin olmalı, kişi rıza açıklama ehliyetini taşımalı ve tasarruf kanuna, adaba veya genel ahlaka aykırı biçimde yapılmamalıdır.

Detaylı özeti gör

Bir hak üzerinde serbestçe tasarruf edilip edilemeyeceği, TCK m.26/2 bakımından hukuk düzenine hâkim genel ilkelere göre saptanır. Karar bu sorunu, kişiyi hürriyetinden yoksun kılmayı düzenleyen TCK m.109 ve suçun nitelikli hâlleriyle ilişkilendirerek rıza ehliyetinin yaş boyutunu inceler. TCK m.6/1-a, on sekiz yaşını doldurmayan herkesi çocuk sayar; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda ise on beş yaşını tamamlamamış olanlarla on beş yaşını bitirip on sekiz yaşını tamamlamamış olanlar ayrılır. İlk gruba veya fiilin hukuki anlamını algılama yeteneği gelişmemiş kişiye yönelen her türlü cinsel davranış istismardır. İkinci grupta yalnız cebir, tehdit, hile ya da iradeyi etkileyen başka bir nedene dayanan davranış suç oluşturur. Bu ayrım, kanun koyucunun büyük yaş grubundaki çocuğun rızasına hukuki değer verdiğini gösterir.

CGK E.2015/10 K.2015/510 İtirazın Reddi

Basın özgürlüğü ile bu kapsamdaki bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser oluşturma hakları TCK m.26/1'deki hakkın kullanılması çerçevesinde hukuka uygunluk nedeni olabilir; bunun için haber gerçek ve güncel olmalı, kamuyu ilgilendirmeli ve içeriğiyle sunuluş biçimi uyum göstermelidir. TCK m.26/2'deki ilgilinin rızası ise kişinin mutlak biçimde tasarruf edebileceği bir hakka ilişkin bulunması, rıza açıklama ehliyetinin mevcut olması ve rızanın en geç fiilin işlendiği sırada verilmesi koşullarıyla hukuka uygunluk sağlar.

Detaylı özeti gör

Kanunun hükmünü yerine getirme bakımından “kanun”, yazılı pozitif hukuk kurallarını ifade eder. Bir kişiye belirli konuda tanınan yetki aynı zamanda görev niteliği taşıdığından, bu hukuka uygunluk nedeni görevin ifası kapsamında değerlendirilir; CMK m.90/1 koşullarında kolluk dışındaki kişilere tanınan yakalama yetkisi bunun örneğidir. Buna karşılık açık bir yazılı kural yetki vermedikçe kişisel verilerin kaydedilmesi hukuka uygun sayılamaz. Basın özgürlüğünün dayanakları Anayasa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve 5187 sayılı Kanun'dur. Bu özgürlük, yalnız benimsenen düşünceleri değil incitici ve şoke edici bilgi ve fikirleri de korur; sınırlamalar dar yorumlanmalıdır. Somut olayda, yolsuzluk iddiaları nedeniyle soruşturulan oda başkanının rızayla çekilen fotoğrafının, rızası olmaksızın bir internet haber sitesine verilerek yayımlanması tartışılmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.