İçeriğe geç

TCK Madde 3 Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 3, Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 3 - Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi

Resmi Metin

Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi

Madde 3- (1) Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur.

(2) Ceza Kanununun uygulamasında kişiler arasında ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir yahut düşünceleri, felsefi inanç, milli veya sosyal köken, doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınamaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.3, ceza yaptırımının belirlenmesinde iki temel ölçüt koyar. Birinci fıkra, suç işleyen kişi hakkında hükmedilecek ceza ve güvenlik tedbirinin, işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı olmasını emreder; yani yaptırımın miktarı ve türü, gerçekleştirilen fiilin ağırlık derecesine göre ölçülür. Bu kural, orantısız, fiilin ağırlığını aşan bir ceza ya da tedbire hükmedilmesini engeller ve yaptırımın somut fiile bağlanmasını sağlar.

İkinci fıkra ise kanun önünde eşitlik ilkesini düzenler. Ceza Kanununun uygulanmasında kişiler arasında ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir yahut düşünceler, felsefi inanç, milli veya sosyal köken, doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz. Aynı hüküm, hiçbir kimseye bu bakımlardan ayrıcalık tanınamayacağını da belirtir; böylece hem aleyhe ayrımcılık hem de lehe ayrıcalık yasaklanmış olur.

Gerekçe

Suç işlenmesiyle bozulan toplum düzeninde adaletin sağlanması için suç işleyen kimseye uygulanacak ceza hukuku yaptırımlarının haklı ve ölçülü olması gerekir. Çünkü ancak haklı ve suçun ağırlığıyla orantılı bir yaptırım ile suç işleyen kişinin bu fiilinden pişmanlık duyması sağlanabilir ve yeniden topluma kazandırılması söz konusu olabilir. Yine bireylerin hukuka olan güvenlerinin pekişmesi ve cezanın caydırıcılık etkisinin doğru biçimde gösterilebilmesi için de ceza hukukunun temel ilkelerinden olan oranlılık ilkesine uymak gerekir. Madde ile bu hususa ceza kanunda açıkça yer verilerek, ceza kanunun adaletçi bir karaktere sahip olduğu da vurgulanmak istenmiştir. Geçmişte ve günümüzde, insanın ırk, din, düşünce veya cinsiyeti nedeniyle uğradığı haksız muamelelerin önlenmesi, insanlık camiasının temel uğraşlarındandır. Ceza hukuku araçlarıyla yapılan ayrımcılık ise insana yönelik yapılan en zalimane uygulamalardan biridir. Özellikle totaliter rejimlerdeki ayırımcılığın ortaya çıkardığı felaketler insanlık tarihinde unutulamayacak acı izler bırakmıştır. İşte bu nedenlerledir ki insan haklarıyla ilgili uluslararası sözleşmelerde ve Anayasamızda ifade edilen eşitlik ilkesine yer verilerek, ceza kanununun insancıl niteliğe sahip olduğuna da işaret edilmektedir. Ceza kanunlarının düzenlenmesinde ve uygulanmasında bireyler arasında herhangi bir sebeple ayırım yapılmamasının ifade edilmesi, aynı zamanda hukuk devletinin özünü oluşturan insan onurunun korunmasının ceza kanununda da temel değer olarak benimsenmesi anlamına gelmektedir.

TCK m.3 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

7.CD E.2024/900 K.2024/9419 Bozma

TCK m.3/1'deki orantılılık ilkesi ve m.61 gereğince temel ceza alt ve üst sınırlar arasında belirlenirken suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, zaman ve yer, konunun önem ve değeri, doğan zarar veya tehlikenin ağırlığı ile failin kasta ya da taksire dayalı kusurunun ağırlığı gözetilmelidir. Benzer olaylarla karşılaştırıldığında fiil, eylem-ceza dengesini bozacak ölçüde alt sınırdan uzaklaşmayı gerektirmiyorsa hakkaniyetle bağdaşmayan teşdit uygulanarak fazla ceza verilemez.

Detaylı özeti gör

Somut olayda, işlettiği kitabevinde piyasaya korsan kitap sürdüğü duyumu üzerine sanığın iş yerinde arama yapılmış ve 136 kitap ele geçirilmiştir. Sanık bandrol gerekliliğini bilmediğini savunmuş; bilirkişi raporunda ise üç kitap dışındakilerin 5846 sayılı Kanun'un 81. maddesi anlamında bandrolsüz ve korsan olduğu saptanmıştır. Daire, mahkûmiyet hükmünde bu yönden isabetsizlik görmemiştir. Buna karşılık iki husus bozma nedeni sayılmıştır. Benimsenen Ceza Genel Kurulu kararına göre bandrol yükümlülüğüne aykırılık suçunun mağduru doğrudan eser sahipleri değil, toplumu oluşturan bireylerdir. Bu nedenle farklı hak sahiplerinin bulunduğu gerekçesiyle TCK m.43/2'deki zincirleme suç hükümleri uygulanamaz. İkinci bozma nedeni, temel cezanın belirlenmesinde gözetilmesi gereken ölçütlere uyulmadan teşdit uygulanmasıdır. Hüküm, bu iki nedenle oy birliğiyle bozulmuştur.

11.CD E.2021/31683 K.2024/2447

Temel ceza tayin edilirken TCK m.61/1'deki ölçütlerden zararın ağırlığı, suçun işleniş biçimi, işlendiği yer ve zaman dikkate alınmalı; TCK m.3/1 uyarınca fiilin ağırlığıyla orantılı ve maddede gösterilen sınırlar içinde hakkaniyete uygun ceza belirlenmelidir.

Detaylı özeti gör

Karar, aynı dosyadaki birden çok bozma nedenini sıralayan bir temyiz incelemesidir. Belgede sahtecilik yönünden dava, aslı ele geçirilmeyen fotokopi belge üzerinden açılmıştır. Aldatıcılığın takdiri hâkime ait olduğundan belge aslının temin edilmesi, duruşmada incelenerek özelliklerinin tutanağa geçirilmesi ve hukuki sonuç doğurmaya elverişliliğinin gerekçeli kararda tartışılması gerektiği belirtilmiş; eksik araştırma saptanmıştır. Nitelikli dolandırıcılık yönünden, zarar miktarını kovuşturmada belirleyen bilirkişi raporunun sanığa okunmadığı vurgulanmıştır. Lehe hükümleri talep eden sanığa zarar miktarı bildirilerek zararı gidermek isteyip istemediğinin araştırılması ve TCK m.168/2'nin uygulanma olanağının buna göre değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Temel ceza yönünden ise zarar miktarı ve dosya kapsamıyla bağdaşmayan gerekçeyle teşdit uygulanıp fazla ceza tayin edildiği saptanmıştır. Sanığın temyiz istemi reddedilirken katılan vekilinin istemi yerinde görülerek hüküm bozulmuştur.

12.CD E.2020/5006 K.2023/3889 Bozma

Taksirli suçta temel ceza; TCK m.61/1 ve m.22/4'teki failin kusuru, zararın ağırlığı, suçun işleniş biçimi, yer ve zaman ölçütleri dikkate alınarak, m.3/1 gereğince fiilin ağırlığıyla orantılı ve kanuni alt-üst sınırlar içinde hakkaniyete uygun biçimde belirlenmelidir.

Detaylı özeti gör

Bir kişinin ölümüyle sonuçlanan trafik kazasına ilişkin kararda, temel cezanın belirlenmesi tartışılmıştır. Kaza tespit tutanağı ile trafik bilirkişisi raporları, sanığın 2918 sayılı Kanun'un 48. maddesinin beşinci fıkrasındaki alkollü araç kullanma yasağını ve 52. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki hızı yol, hava, görüş ve trafik şartlarına uydurma kuralını ihlal ederek asli kusurlu olduğunu göstermiştir. Ölçümün kazadan yaklaşık bir saat on beş dakika sonra yapılması nedeniyle kaza anındaki alkol düzeyinin ölçülenden yüksek olduğu değerlendirilmiş; adli tıp raporu da aracı ölen kişinin kullanmadığı sonucuna varmıştır. Daire, mahkemenin asli kusuru kabul ettiği somut olayda taksirin yoğunluğu ve bir kişinin ölmesi karşısında temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi gerektiğini, bunun gözetilmemesinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Katılan vekilinin temyiz nedeni bu sebeple yerinde görülerek hüküm bozulmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.