Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe HMK Madde 396 Durum ve koşulların değişmesi sebebiyle tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması
HMK 396, durum ve koşulların değiştiğinin sabit olması hâlinde, taraflardan birinin talebi üzerine ihtiyati tedbirin teminat aranmaksızın değiştirilebileceğini veya kaldırılabileceğini ve itiraza ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanacağını gösterir.
Resmi Metin
Durum ve koşulların değişmesi sebebiyle tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması
Madde 396- (1) Durum ve koşulların değiştiği sabit olursa, talep üzerine ihtiyati tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir.
(2) İtiraza ilişkin 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkrası, kıyas yoluyla uygulanır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, daha önce verilmiş bir ihtiyati tedbir kararının, dayandığı durum ve koşulların sonradan değişmesi hâlinde değiştirilmesini veya tümüyle kaldırılmasını düzenler. İki fıkradan oluşan hüküm; birinci fıkrada tedbirin değiştirilmesi ya da kaldırılması için durum ve koşulların değiştiğinin sabit olmasını ve bu yönde bir talebin bulunmasını arar. İkinci fıkra ise bu sürece, tedbire itiraza ilişkin 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarının kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir. Böylece tedbir kararı, başından sona değişmez bir karar olarak değil, koşullara bağlı ve gözden geçirilebilir nitelikte ele alınmaktadır.
Usul mekaniği yönünden değişiklik veya kaldırma, mahkemece kendiliğinden değil talep üzerine incelenir ve koşulların değiştiğinin sabit olması aranır. Bu yönde karar verilirken teminat aranmaz; yani ilk tedbirden farklı olarak değiştirme veya kaldırma kararı için ayrıca teminat şartı öngörülmemiştir. İkinci fıkranın 394 üncü maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına yaptığı atıf gereği, itiraz usulüne ilişkin bu kurallar değiştirme ve kaldırma talebine kıyasen uygulanır. Atıf yapılan hükmün kapsamı 394 üncü maddede yer aldığından, somut işleyiş bakımından o maddenin ilgili fıkralarına bakılması gerekir.
Gerekçe
Maddede tedbirin verildiği ana göre şartların değişmesi halinde tedbirin kaldırılması ya da değiştirilmesi düzenlenmiştir. İhtiyati tedbir, karşı tarafı cezalandırmak ya da baskı altına almak için değil, hakkın korunması amacına hizmet etmektedir. Bu sebeple, tedbirin verildiği tarihten sonra, tedbirin verilmesini gerekli kılan şartlarda değişiklik olmuşsa, bu değişikliğe uygun olarak tedbirin de değiştirilmesi ya da kaldırılması gerekir. Aksi durumun kabulü tedbirin amacı ve tarafların menfaat dengesinin gözetilmesi ile bağdaşmayan, sonuçlar doğuracaktır. Hal ve şartlar değiştiğinde tedbirin değiştirilmesi ya da kaldırılması için talepte bulunulması aranmıştır. Tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması durumunda da mahkemenin değiştirme ve kaldırma gerekçesini taleple bağlantı kurarak ortaya koyması gerekir.
İhtiyati tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılmasını düzenleyen bu maddede de, yukarıda belirtilen iki maddedeki ortak yönler dikkate alınarak itiraza ilişkin benzer hükümlere ayrıca atıf yapılmıştır. Ancak, itiraz üzerine verilen kararlara karşı kanun yoluna başvurulması hakkındaki fıkraya atıf yapılmamıştır. Zira, hal ve şartların değişmesi, hukuki bir değerlendirmeden daha çok, maddi şartlarla yakından ilgili, nispeten sübjektif ve doğrudan mahkemenin takdirine bağlı bir husustur. Ayrıca, aynı yargılama süreci içinde, bir çok kez hal ve şartlarda değişiklik olması sebebiyle, tedbirde değişiklik yapılması veya kaldırılması, bu yönde talepte bulunulması ya da talebin reddi söz konusu olabilir. Her talepten sonra verilecek karar hakkında kanun yoluna başvurulması, ihtiyati tedbirler için kanun yoluna başvurulmasında istenen amacı da sağlamayacaktır. Kanun yolunun açılmış olmasının amacı, ihtiyati tedbirlerle ilgili temel hukuki ve prensip hatalarının önüne geçmektir. Bu sebeple, ihtiyati tedbirin reddi ve ihtiyati tedbire itiraz üzerine verilen kararlar için kanun yolu imkanı getirilmiştir. Hal ve şartlarda değişiklik bakımından o anda kanun yoluna başvurulamaması, daha sonra işin esasıyla ilgili kanun yoluna başvurulması durumunda, bu hususun incelenmeyeceği anlamına da gelmez. Kanun yolu incelemesinde bu husus da değerlendirilerek bir karar verebilme imkanı kapalı değildir.
ADALET KOMİSYONU RAPORU
Tasarının 400 üncü maddesinin başlığı ve birinci fıkrasında geçen “Hal ve şartların” ibaresi, Türk Medeni Kanunu ile terim uyumunu sağlamak amacıyla “Durum ve koşulların” olarak değiştirilmiş, ikinci fıkrasında 398 inci maddeye yapılan atıf teselsül nedeniyle 400 olarak düzeltilmiş ve madde teselsül nedeniyle 402 nci madde olarak kabul edilmiştir.
TBMM GENEL KURULU
TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.