TBK Madde 643 - Adi ortaklık: Kazanç ve zararın paylaşımı

Davacı şirket ile davalı, 06.02.2008'de doğal gaz basınç düşürme ve ölçüm istasyonları üretiminde ortak çalışıp elde edilecek kazancı paylaşmak üzere anlaşmış (adi ortaklık); davacı, ödeme yapılmaması nedeniyle 10.08.2009 ihtarıyla işbirliğini feshederek malzeme harcaması ile kazanç payının tahsilini istemiş, bu dava itirazın iptali davasıyla birleştirilerek görülmüştür. Ticaret Mahkemesi, tasfiye memuru raporlarına göre ortaklığın zarar ettiğini kabul etmesine rağmen davalı ortağın davacıdan 234.740,12 TL alacaklı olduğunun tespitine karar vermiştir. Yargıtay, ortaklık zarar ettiğinde davacı ortağın katılım/kazanç payları ile giderlerini isteyemeyeceğini, ayrıca davalının böyle bir talebi bulunmadığından tespit hükmünün taleple bağlılık ilkesine (HMK m.26) de aykırı olduğunu belirterek kararı davalı/birleşen davacı yararına usulden bozmuştur.

Davacı müteahhit şirket ile davalı şirket, 03.08.2013 tarihli "devir ve ortaklık sözleşmesi" ile davacının %20 payla ve gizli ortak sıfatıyla katıldığı, kâr ve zararın %75'i davalıya %25'i davacıya ait olacak bir adi ortaklık kurmuştur. Davacı, davalının sözleşmeye aykırı davrandığını ve muvazaalı işlemlerle işi bitiremeyeceğini ileri sürerek, ortaklık tasfiye edilmeden mahrum kaldığı kârın tespitini ve belirlenecek alacağın faiziyle tahsilini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay, sözleşmeye göre davacının kârının iş bitiminde brüt kâr üzerinden belirleneceğini, oysa ortaklığın konusunu oluşturan işin henüz bitirilmemiş olduğunu tespit ederek yerel mahkeme kararını ONAMIŞTIR.

Davacı; davalı ve dava dışı bir ortakla eşit paylı olarak taşınmaz alıp satarak kazanç sağlamak amacıyla adi ortaklık kurulduğunu, ortaklığa ait taşınmazların davalı tarafından 900.000 TL bedelle üçüncü kişiye satılmasına rağmen kendisine pay ödenmediğini ve dava dışı ortağın payını kendisine devretmesiyle ortaklıkta 2/3 oranında hak sahibi olduğunu ileri sürerek tasfiye payı alacağının tahsilini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, Bölge Adliye Mahkemesi ise davanın kabulüne hükmetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, davalı ortağın muvafakati bulunmadan yapılan pay devrine geçerlilik tanınamayacağını ve adi ortaklığa karşı açılan davanın ortakların tümüne yöneltilmesi gerektiğini belirterek; dava dışı ortak davaya dahil edilip taraf teşkili sağlanmadan eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı bulmuş, kararı davalı yararına bozmuştur.

Davacılar, 2000 yılında Bayındırlık Bakanlığınca ihale edilen deprem konutları işini davalılarla kurdukları adi ortaklık çerçevesinde yarı yarıya yürütmek üzere anlaştıklarını, işi tamamlayıp 28.2.2002'de kesin kabulün yapıldığını, ancak işten önemli bir zarar doğduğunu ileri sürerek zararın yarısından davalıları sorumlu tutmuş ve fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 300.000 TL istemiş; davalılar aralarında ortaklık bulunmadığını ve zamanaşımını savunmuş, birleşen davada ise ortaklığın terk edildiği öne sürülmüştür. Yerel mahkeme asıl davayı kısmen kabul, birleşen davayı reddetmiştir. Yargıtay, taraflar arasında adi ortaklığın varlığının ispatlandığını ve uyuşmazlığın ortaklığın tasfiyesindeki sıra ve yönteme göre çözülmesi gerektiğini belirterek, mahkemenin özellikle TBK m.643'ü dikkate almadan eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle hüküm kurmasını hatalı bulmuş ve kararı davacı yararına bozmuştur.

Davacı, Eskişehir İl Özel İdaresi'nden 20 yıllığına kiraladığı termal oteli, davalı şirketle imzaladığı 12.11.2004 tarihli adi ortaklık sözleşmesi uyarınca 17.11.2004-31.12.2007 arasında davalıya işlettirmiş; davalının gerçek ciroyu (2005'te vergiye 100.000 TL bildirdiği halde fişlere göre 465.000 TL) gizleyerek üç yıllık kâr payını ödemediğini ileri sürerek asıl ve birleşen davada kâr payı alacağının tahsilini istemiştir. Davalı, işletmenin taraflarca birlikte yürütüldüğünü, hesapların iki ayda bir kurulca denetlendiğini ve davacının payına düşen kârı aldığını savunmuştur. Mahkeme asıl ve birleşen davayı kısmen kabul etmiş; Yargıtay ise hükme esas alınan bilirkişi raporunda kâr payının, toplam gelirden gider düşülüp davacının başlangıçtaki sermaye payı eklendikten sonra kalanın yarısı biçiminde hesaplanmasını TBK m.643'e aykırı görmüş ve bu ile diğer nedenlerle hükmü taraflar yararına bozmuştur.