Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2025/642 K.2025/4424

MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/1100 E., 2024/1597 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Kocaeli 5. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2019/464 E., 2024/9 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı … Mühendislik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. ile diğer davacı …Ş. ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı tarafından düzenlenen 2012/41509 ihale kayıt numaralı, … Belediyesi … ve … Merkezi yapım işinin davacılar iş ortaklığına ihale edildiğini, taraflar arasında 04.07.2012 tarihinde anahtar teslim götürü bedel sözleşme imzalandığını, sözleşmenin 6.1. maddesine göre yüklenici için teklif edilen 11.780.000,00 TL bedel üzerinden sözleşmenin akdedildiğini ve hiçbir gelişmenin sağlanamadığını, şimdilik 70.000,00 TL alacağın davalıdan tahsilini talep ettiğini, davalı tarafından 3. mukayeseli keşif ile keşif bedelinin haksız olarak 11.482.994,39 TL’ye indirildiğini, davacı iş ortaklığına 11.197.444,01 TL ödemenin yapıldığını, ihale sırasında proje revizyonları dolayısıyla yapılan değişiklikler nedeniyle ödemeye son mukayeseli keşfin esas alınması gerekirken buna aykırı hareket edildiğini, ödenmeyen kalemlerin olduğunu, ihalede bulunmayan düğün salonu revizesi işinin ve nakliye bedellerinin de davacılara ödenmediğini, 22.09.2014 tarihli hakedişte binek kontrol aracı eksikliği ile ilgili idari para cezasının uygulandığını, davacılar tarafından binek aracın tesis edildiğini, iş bitim tarihinin davalı kusuru nedeniyle uzatılması nedeniyle fiyat farkının hesaplanarak ödenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; Kocaeli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2017/406 Esas, 2018/300 Karar sayılı dosya ile aynı alacak talepli olarak davacılar tarafından dava açıldığını ve dava ilamına göre davacının hakediş ödemelerine 955.378,65 TL eklenmesine karar verilmiş olunduğunu, kesin hüküm nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının toplamda 1.780.000,00 TL üzerinden dava konusu işi yapmayı kabul ettiğini, sözleşmenin 14.1. maddesi gereğince yüklenicinin fiyat farkı talebinde bulunamayacağını, böyle bir talebin ancak iş artışı ile mümkün olabileceğini, yüklenici şirketin hak edişlere mevzuatta belirlenen şekilde itiraz etmediğini, davacının fiyat farkına ilişkin olarak yapılan revize ve fazladan yapılan imalât ve giderleri belge ile tevsik etmek zorunda olduğunu, davacının belgeleri olmadığından davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, bilirkişi raporunda, idarenin sorumluluğunda olan kesin hesap yapılmadığından davacıların davalı idareden 501.748,57 TL alacaklı olduğunun, davacıların diğer taleplerinin yerinde olmadığının, yapılan kesintilerin sözleşme ve eklerine uygun olduğunun ve yüklenici tarafından talep edilen alacakların sözleşme kapsamında davalıdan istenemeyeceğinin belirtildiği bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; a.Projedeki notlar bölümündeki ibarenin ihaleye esas projelerin uygulama projesi olmadığını ön/kesin proje niteliğinde olduğunu; bazı katların iptal edileceği bazı ihtiyaçlardan kaynaklanan proje revizyonlarının da yapılarak uygulama projesinin bila bedel yüklenici tarafından hazırlanacağı anlamına geldiğini, bu nedenle bilirkişi kurulu raporunda sözleşmenin projelerin uygulama projesi olmaması sebebi ile anahtar teslim götürü bedel bir sözleşme olarak değerlendirilmesinin hukuka uygun olmadığını, b.Bilirkişi raporuna yapılan itirazlarının mahkemece reddedilmesinin yerinde olmadığını, c.Bölge Adliye Mahkemesi kararından kesin kabulün yapılmadığı belirtilmiş ise de kesin kabul tutanağının dosya içerisinde bulunduğunu d.Hakediş raporlarına itiraz edilmesine rağmen sanki hiç itiraz edilmemiş gibi değerlendirilmesinin yerinde olmadığını beyan etmektedir.
2.Davalı vekilinin ek karara ilişkin temyiz dilekçesinde;Bam tarafından yapılan harç yatırma ihtarının usule aykırı olduğunu emsal ilamlarda “dosyaya yatırılmasına” ibaresinin yanıltıcı olarak değerlendirildiğini, usule uygun ihtarda mahkeme veznesine yatırlmasına ibaresinin olması gerektiğini gider avansı adı altında 10.11.2021 tarihinde nispi harcın yatırıldığını beyan etmektedir.
3.Davalı vekili temyiz dilekçesinde; a.Kocaeli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2017/406 E. – 2018/300 K. sayılı ilamı ile davacının talep ettiği alacak kalemleri hakkında karar verilip kesinleştiğini, kesin hüküm dolayısıyla davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, b.Sözleşmenin 14. maddesi uyarınca fiyat farkı istenemeyeceğini, sözleşmenin anahtar teslim götürü bedel sözleşme olması dolayısıyla ve sözleşmede kazı işlemlerine dair yükümlülüğün yüklenicide olması dolayısıyla bu kapsamdaki davacı talebinin yerinde olmadığını, yine idari şartname 25. maddesinde ve sözleşmenin 7 maddesinde nakliye giderlerinde artış olması halinde dahi tek fiyatın geçerli olduğunun, yüklenici tarafından artış talep edilemeyeceğinin düzenlendiğini, c.İhale projesinde “Mimari projede belirtilen -15.50 kotu planı (-3. bodrum katı ve 49.86 (2. Kat planı) kotu planı iptal edilmiştir, yapılmayacaktır. Bu katların iptal edilmesinden dolayı ve diğer ihtiyaçlardan kaynaklanan statik, mekanik, elektrik projeleri ile ilgili revizyonlar hesaplar dahil yüklenici tarafından herhangi bir bedel talep edilmeksizin yapılıp idare onayına sunulacaktır. İptal edilen katlar ile ilgili imalatlar ihale dosyasından çıkartılmıştır. Fakat proje revizyonları neticesinde metrajlarda ortaya çıkan artan yada azalan miktarlar ihale dosyasına etki ettirilip ödemeler, son duruma göre (ödemelere esas mukayeseli keşif) yapılacaktır” ibaresi gereğince sözleşme kapsamında gerçekleştirilen tüm proje revizyonlarının yüklenici tarafından bedelsiz olarak yapılması gerektiğini, d.Davacının piyasa rayiç fiyatları üzerinden süre uzatım kararı kapsamında fiyatların yeniden belirlenmek suretiyle kesin hesabın yapılması gerektiği talebi kapsamında ise zaten kesin hesap aşamasında değerlendirme yapılacağını, e.Yüklenicinin araçları geç tesliminden dolayı yapılan ceza kesintisinin yerinde olduğunu, f.Davacının fiyat farkı ödenmesi talebine ilişkin olarak 21 no’lu hakedişte fiyat farkı ödemesi yapıldığını, g.Davacının nefaset indirimine karşı talepleri bakımından ise genel şartnamenin 40. maddesi kapsamında usulüne uygun itiraz kaydı olmadığından taleplerinin reddi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, eser sözleşmesi kapsamında alacak istemine ilişkindir.
1.Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen ek kararı ile mahkemece davalı vekiline gönderilen 21.11.2024 tarihli muhtırada, tamamlanması gereken harcın “mahkeme veznesi” yerine “dosyamıza yatırılması” ifadesi yanıltıcı nitelikte olduğundan 6100 sayılı Kanun’un 344 üncü maddesine uygun bulunmayan muhtıranın geçersiz olmasına ve davalı vekili tarafından eksik temyiz harcının 11.12.2024 tarihinde yatırılmasına göre davalı vekilince süresi içerisinde usulüne uygun şekilde temyiz kanun yoluna başvurulduğundan temyiz başvurusunun yapılmamış sayılmasına dair verilen 07.01.2025 tarihli ek karar kaldırılarak taraf vekillerinin temyiz incelemesi yapılmıştır.
2. 6098 sayılı T.B.K’nın 480. maddedeki düzenlemeye göre; eser sözleşmesinde bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez (6098 sayılı TBK 480/I). Ancak, başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar, taraflarca belirlenen götürü bedel ile eserin yapılmasına engel olur veya son derece güçleştirirse yüklenici, hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bunun mümkün olmadığı veya karşı taraftan beklenemediği takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Götürü bedelli eser sözleşmelerinde yüklenicinin hak ettiği bedel ya da iş sahibinin fazla ödemesi olup olmadığının, gerçekleştirilen imalâtın eksik ve kusurları dikkate alınıp düşülmek suretiyle işin tamamına göre fiziki gerçekleşme oranının tespit ve bu oranın götürü bedele uygulanmak suretiyle ve kanıtlanan ödemeler düşülerek hesaplanacağı kabul edilmektedir.
3.Somut olayda ilk derece mahkemesince dosyaya kazandırılan 16.03.2021 tarihli bilirkişi raporunda özetle;”…dosya içinde sözleşme konusu işin revizesine ilişkin sözleşme eki olan projenin dosya içinde bulunmaması, dava dilekçesinde hangi imalâtların ilave yapıldığının davacı tarafça iyi açıklanmamış, yapılan işlerin miktar niteliklerinin listelenmemiş olması sebebiyle değerlendirilememiş, bahsedilen eksiklikler giderildikten sonra bu taleplerin değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varıldığını, dosya kapsamında olan 21 tane hakedişe aşağıda belirtilen itirazi kayıt dilekçesi belirtilerek şerh düşülmüş, ancak bu itirazi kayıt dilekçeleri dosya içinde bulunmadığından bahsedilen dilekçelerdeki hususlar ile ilgili bir değerlendirme yapılamadığını, 20.03.20 13… -45684 sayılı dilekçe 24.06.20 14… -95067 sayılı dilekçe 25.01.20 15… -6101 sayılı dilekçe 28.01.20 15… -13800 sayılı dilekçe 19.03.20 15… -42326 sayılı dilekçeler olduğunu, takdirin mahkemede olmak üzere diğer talepler ile ilgili olarak davacı yüklenicinin alacağının olmayacağı kanaatine varıldığını” belirtilmiştir.
12.05.2022 tarihli ek raporda; “Bilirkişi kurulumuzun talebi, alacakları olduğunu iddia eden davacı yüklenicilerin değişen projelerin neler olduğu, sözleşmede yazmayan hangi imalatı ne miktar ile yaptıkları ve bunun karşılığında oluşacak alacaklarının en kadar olduğu hususlarının ayrıntılı olarak sunulmasıdır. Aksi takdirde dosyada mevcut bilgi ve belgelerle alacak miktarının açıklığa kavuşturulması mümkün değildir.” şeklinde belirterek kök rapordaki kanaatlerinin değişmediğini ek olarak belirtilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince alınan bilirkişi raporlarının yeterli olmadığı gerekçesiyle yeni bir heyetten alınan 09.09.2022 tarihli raporunda özetle “…davaya konu işin götürü bedel anahtar teslimi ihale edildiği bu yöntemde verilen teklifin yapılacak işin ifasında ihale şartnamesi, projesi ve ekleri, sözleşme ve ekleri kapsamında her şey dahil malzeme işçilik, kar, nakliye, genel giderler vs olmak üzere işin bitirilmesi amaçlandığı, yüklenicinin her şey dahil fiyatları teklif fiyatı içinde değerlendirmiş olduğu dikkate alınarak, davacı tarafından ihale kapsamında yapılan işin borç alacak değerlendirmesi tabloda hesaplandığını, idarenin kesin hesap yapmadığını, yüklenici tarafından kazı nakliye ve döküm bedeli istenemeyeceği, birim fiyat tariflerinde yazılı nakliye belirtilmemiş imalatlar için içindeki malzemelerin nakliye bedellerinin talep edilemeyeceği, düğün salonuyla ilgili yapmış olduğu iddiasıyla ilgili ataşman gibi yazılı kayıtlı belge sunmadığı görülerek yüklenicinin iddia etmiş olduğu işler, sözleşme kapsamında yapılması gereken işler olarak heyetleri tarafından değerlendirildiğini, diğer iddia edilen hususlara ilişkin kusurlu işler karşılığı nefaset kesintisinin sözleşme ve eklerine uygun olduğu idarenin araç için kesmiş olduğu cezanın sözleşme eklerine göre uygun olduğu, davacının projelerin temel kotu sebebiyle 2. defa revize edilmesinden kaynaklı istemiş olduğu proje bedelinin, revize projelerin yüklenici tarafından ücretsiz yapılacağı belirtildiğinden uygun olmadığının değerlendirildiğini, yapılan değerlendirme ve hesaplar sonucunda davacının davalı idareden 501.748,57 TL alacaklı olduğunu, takdiri ve nihai kararın mahkemeye ait olmak üzere iadenin sorumluluğunda olan kesin hesap yapılmadığından davacının davalı idareden 501.748,57 TL alacaklı olduğu davacının diğer taleplerinin değerlendirmeler doğrultusunda dosya kapsamında uygun olmadığı” belirtilmiştir.
4.Yukarıda özet halinde içeriklerine yer verilen bilirkişi raporları ve ek raporları dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde hazırlanmış olup dosya üzerinden hazırlanan raporlardan hangisinin hükme esas alındığı ilk derece mahkemesi kararında açıkça belirtilmemiş ise de, mahkeme hükmü itibariyle 501.748,57 TL’lik alacağın hesaplandığı 09.09.2022 tarihli rapora itibar edildiği anlaşılmıştır. Mahkeme gerekçesinde davacının taleplerinin hangilerinin ne gerekçeler ile kabul edildiği, hangi taleplerinin ne gerekçeler ile reddedildiği anlaşılamamakta olup taraf vekillerinin rapora itirazları kapsamında gerek mahkeme gerekçesinde gerekse alınan rapor ve ek raporlarda ayrıntılı ve yeterli inceleme yapılmamış olduğu denetime elverişli değerlendirme ve gerekçelere yer verilmemiş olduğu tespit olunmuştur. Yine davacı vekilince dava konusu yapılan ve alacak talebinde bulunduğu kalemlere ilişkin olarak düzenlenen hakedişlere itiraz kaydı eklediğinin iddia edildiği, itiraz kayıtlarında idareye sunduğunu belirttiği tarih ve kayıt numaralarını bildirdiği itiraz dilekçelerine ilişkin olarak ilk derece mahkemesince tüm dilekçelerin dosya arasına alınmadığı, davalı idarenin dilekçeleri dosyaya sunmasının sağlanmadığı, bu yönde yeterli inceleme ve denetleme yapılmadığı, ilk derece mahkemesi gerekçesinde itiraz dilekçelerine dair herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, bölge adliye mahkemesince yapılan değerlendirmede ise hakedişlere usulüne uygun şekilde itiraz edilmediğini belirtilmesine karşına hangi gerekçelerle yapılan itirazlarını usulüne uygun olmadığının belirtilmediği anlaşılmıştır. Yine Bölge Adliye Mahkemesi kararında kesin kabulün yapılmadığının belirtildiği, ilk derece mahkemesi kararında ise bu yönde herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, dosya kapsamında 16.08.2017 tarihli kesin kabul tutanağı düzenlendiği tespit olunmuştur.
5.Mahkemece yapılacak iş alanında uzman bilirkişiler tarafından yerinde yapılacak inceleme ile taraflar arasındaki sözleşme, sözleşmenin 8. maddesinde belirtilen ihale dokümanını oluşturan tüm belge ve ekler, hakedişler kapsamında davacının her bir talebi yönünden ayrı ayrı değerlendirme yapılmak ve gerekçeleri açıklanmak suretiyle ve denetime elverişli şekilde rapor alınarak; davacı vekilinin bilirkişi raporlarına ve eklerine yaptığı somut itirazları değerlendirilerek; hakedişlere davacı tarafından itiraz kaydı eklenip eklenmediği, eklenmiş ise sözleşmenin eki sayılan yapım işleri genel şartnamesinde belirtilen yasal süreye ve usule uygun şekilde itiraz kaydı olup olmadığı, sözleşmenin yukarıda 2 nolu bentte belirtilen anahtar teslim götürü bedel sözleşme mahiyetinde olduğu da nazara alınarak yapılacak inceleme neticesinde karar verilmesi gerekmekte olup yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan 07.01.2025 tarihli EK KARARIN KALDIRILMASINA,
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.