Yargı çevresinin ne anlama geldiğini, bir mahkemenin yargı çevresinin nerelerle sınırlı olduğunu yazımızda ele aldık.
YARGILAMA FAALİYETİNİN GÖRÜLME YERİ
Mahkemeler, ancak kendi “Yargı Çevresi” içinde yargılama faaliyeti yürütebilirler.
Yargı çevresi kural olarak mahkemenin bulunduğu il merkezi veya ilçe ile buraya adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırlarıdır (5235 sayılı Kanun m.7/1, m.15/1). Hukuk mahkemelerinin yargı çevresi ise 2020’den beri her ilde, il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenebilir (5235 sayılı Kanun m.7/1). Ceza mahkemelerinde 5235 sayılı Kanun bu usulü ağır ceza mahkemeleri ile büyükşehir belediyesi sınırlarındaki asliye ceza mahkemeleri ve sulh ceza hakimlikleri için öngörür (m.10/7, m.15/2). Aynı yargı çevresindeki aynı türden mahkemeler arasında davaların nasıl dağıtıldığını Mahkemeler Arasındaki İş Dağılımı Nasıl Gerçekleşir? yazımızda anlattık.
Kural, yargılama görevinin, mahkeme binası içinde yerine getirilmesidir.
Hastalığı veya engelliliği nedeniyle mahkemeye gelemeyen tanık bulunduğu yerde dinlenir; mahkemeye gelemeyecek kadar hasta veya engelli olan kişiye de hakim, o kişinin bulunduğu yerde yemin ettirir (HMK m.259/3, m.235/1).
Taşınmazlarla ilgili davalarda taşınmazın bulunduğu yerde keşif yapılır (HMK. md.288); tanık ve bilirkişiler keşif yerinde de dinlenebilir (HMK. md. 259,290).
Gerektirici sebeplerle, bazı belgeler, mahkeme hâkimince yerinde incelenebilir (HMK. md.218).
Bazı davalarla ilgili olarak yargı çevresi dışında (yani başka bir yargı çevresinde) yapılacak işler olabilir. Bu gibi hallerde işler, istinabe (mahkemeler arası yardımlaşma) yoluyla görülür.