TMK Madde 299 - Tanımanın iptali davasında ispat yükü

Soybağına (tanımanın iptali / babalık) ilişkin bu 2. Hukuk Dairesi uyuşmazlığında uyuşmazlık konusu, davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığı noktasında toplanmış; karar, uygulanacak hükümleri 4721 sayılı TMK'nın 295, 297, 298, 299 ve 300. maddeleri ile birlikte çerçeve-liste halinde anmıştır. TMK m.299, soybağına ilişkin (tanıma) davalarda hak düşürücü süreyi düzenler; bu kararda m.299 bağımsız bir gerekçe olarak değil, ilgili mevzuat listesi içinde zikredilmiştir.

Uyuşmazlık, davacının 1993'te boşandığı eski eşinden evlilik dışı 1995'te doğan ve 1997'de Niğde 1. Noterliği tanıma senediyle nüfusuna tescil ettiği çocukla biyolojik bağı bulunmadığını ileri sürerek açtığı davanın hukuki nitelendirmesi (soybağının reddi mi, tanımanın iptali mi), hak düşürücü sürede açılıp açılmadığı ve reddinin isabetli olup olmadığı noktalarında toplanmıştır. İlk Derece Mahkemesi davayı soybağının reddi olarak nitelendirip TMK m.289 hak düşürücü süresinin dolması nedeniyle reddetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi ise davanın tanımanın iptali niteliğinde olduğunu ve TMK m.300'deki bir yıl/beş yıl sürelerinin geçtiğini belirterek ret gerekçesini düzeltmiş ve istinaf başvurusunu kısmen kabul etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kararı 6100 sayılı Kanun'un 370/1 maddesi uyarınca oy birliğiyle ONAMIŞ, temyiz nedenlerini bozmayı gerektirir nitelikte görmemiştir. TMK m.299 yalnızca "İlgili Hukuk" başlığı altında m.286/289/295/297/298/300 ile birlikte çerçeve hüküm olarak anılmış olup, gerekçede tanımanın iptali ispat yüküne (m.299) ilişkin maddeye özgü bir değerlendirme veya içtihadi ilke ayrıca yüzeyleştirilmemiştir; somut sonuç dava süre/nitelendirme ekseninde m.300 üzerinden kurulmuştur.

Uyuşmazlık, davacının babası tarafından tanınan küçüğün biyolojik soybağına itirazla açılan tanımanın iptali davasında, davanın kabulü koşullarının ve davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığının belirlenmesine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi davayı hak düşürücü süreden, Bölge Adliye Mahkemesi ise ilk aşamada davacı ile müteveffa arasında soybağı kurulmadığı gerekçesiyle aktif husumet yokluğundan reddetmiş; Daire ise Küçükçekmece 1. Aile Mahkemesinin soybağı düzeltim ilamının 31.05.2021'de kesinleşip nüfusa işlenmesiyle HMK m.115 anlamında dava şartı eksikliğinin giderildiği, HMK m.297 gereği davalı ...'un karar başlığından çıkarılamayacağı ve menfaat çatışması nedeniyle TMK m.426 uyarınca küçüğe kayyım tayin ettirilerek husumetin kayyıma yöneltilmesi gerektiği gerekçeleriyle kararı bozmuştur. Bozmaya uyan Bölge Adliye Mahkemesi, fethi kabir sonrası alınan Adli Tıp Kurumu DNA raporunun müteveffanın biyolojik babalığını reddettiğini ve tanımanın davalının beyanı üzerine yanıltılma suretiyle yapıldığını, TMK m.300 kapsamında gecikmeyi haklı kılan sebep bulunduğunu kabul ederek davanın kabulü ile tanımanın iptaline hükmetmiştir. Davalı vekilinin asıl ve ek karara yönelik temyizi üzerine yapılan incelemede tanımanın iptali davasındaki ispat çerçevesi ile tanıma/iptal ve usul kuralları birlikte değerlendirilmiş olup karar metni gerekçe bölümünde kesilmektedir.

Dava, davacının nüfusta tanıdığı küçüğün kendi çocuğu olmadığını sonradan öğrendiği iddiasıyla açtığı tanımanın iptali (başlangıçta soybağının reddi olarak açılıp hâkimce yeniden nitelendirilen) istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi, adli tıp raporuna göre küçüğün davacının çocuğu olmadığını ve TMK m.300'deki süreler geçmiş olsa da öğrenmenin gecikmeyi haklı kılan sebep oluşturup bir aylık ek süre içinde dava açıldığını tespit ederek davayı kabul etmiş, kayyımın istinafı Konya BAM 2. Hukuk Dairesince esastan reddedilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kayyımın temyizi üzerine kararı tarafların iddia ve savunmalarına, delillere, hukuki nitelendirmeye, dava şartlarına ve ispat kurallarına göre usul ve kanuna uygun bulmuş; temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının HMK m.370/1 uyarınca onanmasına oy birliğiyle karar vermiştir (14.05.2024). TMK m.299, kararın "İlgili Hukuk" başlığı altında m.297-300 soybağı/tanıma bloğu içinde çerçeve atıf olarak anılmış olup, madde metnine veya m.299'a özgü esaslı bir muhakemeye yer verilmemiş, dosya kapsamı bütününe dayalı onama kararı verilmiştir.

Uyuşmazlık, davacının nüfus kaydının düzeltilmesi (tanıdığı çocuğun babalık hanesinden isminin çıkartılması) talebiyle açtığı, mahkemelerce tanımanın iptali olarak nitelendirilen davanın, daha önce taraflar arasında görülüp kesinleşmiş tanımanın iptali davası (Bakırköy 2. Aile Mahkemesi 2016/229 E.) nedeniyle kesin hüküm engeline takılıp takılmadığı ve usulden reddinin yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. İlk Derece Mahkemesi, aynı konuda kesinleşmiş karar bulunduğundan davayı HMK m.114/1-(i) ve m.115/2 uyarınca dava şartı yokluğundan (kesin hüküm) usulden reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi ise kesin hüküm bulunmamasının dava şartı olduğu gerekçesiyle başvuruyu esastan reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kararın usul ve kanuna uygun olduğu, temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının HMK m.370/1 uyarınca oy birliğiyle ONANMASINA karar vermiştir. Kararda TMK m.299, m.297, 298 ve 300 ile birlikte yalnızca "İlgili Hukuk" başlığı altında atıf düzeyinde anılmış olup, Daire uyuşmazlığı esastan değil usul (kesin hüküm dava şartı) ekseninde çözdüğünden m.299'un ispat yüküne ilişkin esaslarına dair ayrı bir değerlendirme yapılmamıştır.