TMK Madde 153 - Evlenmenin iptalinde yasal temsilcinin dava hakkı

Dava, davalı kocanın önceki eşinden olan çocukları tarafından, evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptali istemiyle iki sebebe dayanılarak açılmıştır: evlenme sırasında on yedi yaşını doldurmuş davalının yasal temsilcilerinin geçerli izninin bulunmaması ve davalı kocanın akit tarihinde evlenmeye engel derecede akıl hastası olması. Yargıtay, izin eksikliği yönünden TMK m.153/1 uyarınca evliliğin iptalini isteme hakkının yalnızca izni alınmayan yasal temsilciye ait olduğunu, bu nedenle kocanın önceki eşinden olma çocuklarının bu sebeple dava açma haklarının bulunmadığını belirtmiştir. Akıl hastalığı sebebi yönünden ise, koca dava tarihinde sağ olduğundan davacıların ileride mirasçı olup olmayacağının belirsiz olduğunu, müstakbel yararın yeterli olmadığını ve dava şartı niteliğindeki güncel hukuki yararın (m.114/1-h ve m.115/1) bulunmadığını saptamıştır. Sonuç olarak Yargıtay, davanın reddine ilişkin yerel mahkeme hükmünü her iki sebep bakımından sonucu doğru bularak gerekçesini değiştirmek suretiyle (HUMK m.438/son) oyçokluğuyla ONAMIŞ, bir üye davacıların hukuki yararının bulunmadığı yönündeki gerekçe değişikliğine karşı oy kullanmıştır.

Uyuşmazlık, TMK m.405 uyarınca kısıtlanan ve davacının vasi olarak atandığı 1979 doğumlu kısıtlının, vasisinden izin almaksızın 6.2.2006 tarihinde davalı ile evlenmesi üzerine açılan, evlenmenin nispi butlan sebebiyle iptali istemine ilişkindir. TMK m.153 gereğince yasal temsilcinin izni alınmadan yapılan evlenmede izni alınmayan temsilci iptal davası açabilirse de, aynı madde uyarınca karının gebe kalması halinde evlenmenin iptaline karar verilemez. Yargıtay, kısıtlının izinsiz evlendiğinin tartışmasız olduğunu, ancak gebelik halinde iptal kararı verilemeyeceğinden kısıtlının gebe olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Mahkemenin bu hususu araştırmadan eksik inceleme ile hüküm kurması doğru görülmemiş ve karar bu sebeple bozulmuştur.

Uyuşmazlık, vasisinin geçerli izni bulunmadan evlenen kısıtlı erkeğin evliliğinin akıbetine ilişkindir; erkek vekili evliliğin nispi butlanla (TMK m.149/2) sakat olduğunu, kadın vekili ise eşinin akıl hastası ve kısıtlı olduğunu bilmeden esaslı yanılarak evlendiğini ileri sürerek evliliğin iptalini, tazminat ve nafaka talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi, ATK raporuyla erkeğin evlenme tarihinde fiil ehliyetini haiz olmadığı ve evlenmeye engel teşkil edecek şekilde akıl hastası olduğu saptandığından, nispi butlan dayanaklı asıl davayı reddetmiş; hukuki tasnifin hakime ait olduğu gerekçesiyle karşı davayı mutlak butlan istemine yorarak evliliğin TMK m.145/3 uyarınca iptaline, maddi-manevi tazminat taleplerinin reddine ve aylık 500 TL yoksulluk nafakasına hükmetmiştir. TMK m.153/2'ye yalnızca yerel mahkeme gerekçesinin aktarımı düzeyinde yer verilmiş olup, Bölge Adliye Mahkemesinin ilk kaldırma kararında bu hüküm, davacının nesebin reddine ilişkin dava açıp açmadığının araştırılması gerektiği değerlendirmesine bağlanmış; nitekim İzmir 20. Aile Mahkemesinin 12.07.2023 tarihli kararıyla çocuk ile davacı arasındaki soybağının reddine karar verildiğinden velayet konusunda karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir. Sunulan metin temyiz incelemesinin "IV. İSTİNAF" bölümünde kesildiğinden, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin nihai sonucu (onama/bozma) metinde yer almamaktadır ve bu konuda çıkarım yapılamamaktadır.

Uyuşmazlık, evliliğin mutlak butlanla iptaline ilişkin davanın hangi sebebe dayandığı ve verilen hükmün usul ve kanuna uygunluğunun denetlenmesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, somut olayda iptal davasının TMK m.153/1'deki "evlenmede yasal temsilcinin izninin alınmamış olması" sebebine değil, TMK m.145/3'teki "evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması" sebebine dayalı olarak açıldığını ve mahkemece de bu sebeple evlenmenin iptaline karar verildiğini tespit etmiştir. Daire, dosyadaki delillerle kanuni gerektirici sebeplere göre usul ve kanuna uygun bulduğu hükmü onayarak yerinde görülmeyen temyiz isteğini reddetmiş ve oybirliğiyle ONANMASINA karar vermiştir. Karar, m.153/1'in dayandığı "yasal temsilcinin izninin alınmaması" sebebi ile m.145/3'teki akıl hastalığına dayalı iptal sebebinin birbirinden ayrı hukuki temeller olduğunu göstermesi bakımından m.153 ile ilişkilidir.