TBK Madde 598 - Kefaletin sona ermesi: Kanun gereğince

Davacı Bakanlık, 1416 sayılı Kanun kapsamında resmi burslu statüde İngiltere'de yüksek lisans ve doktora eğitimi için gönderilen davalı bursiyerin yüklenme senedi imzaladığını, diğer davalıların kefalet senedi ve ek kefaletname ile sorumluluk üstlendiğini, bursiyerin doktora aşamasını tamamlayamayarak öğrencilikle ilişiğinin kesildiğini ileri sürerek 165.641,22 İngiliz Sterlini, 477 USD ve 7.969,19 TL'nin asıl borçlu ve kefillerden tahsilini istemiştir. İlk derece mahkemesi mükerrer ödemeyi düşüp davayı kısmen kabul etmiş, 152.852,22 İngiliz Sterlini ve diğer kalemlere hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, kefaletnamelerin imza tarihleri ile 29.08.2023 olan dava tarihi arasında on yıllık sürenin dolduğu gerekçesiyle iki kefil hakkındaki davayı reddetmiştir. Daire, 6098 sayılı Kanun'un 598/3 maddesindeki on yıllık süre dolan kefillerin borçtan sorumlu olmadığını benimseyerek kararı onamıştır.

Davacı Bakanlık, 1416 sayılı Kanun kapsamında resmi burslu statüde ABD'de doktora yapmak üzere yurt dışına gönderilen davalının 21.09.2012 tarihli yüklenme senedini, diğer davalıların ise 24.09.2012 tarihli kefaletnameyi imzaladığını, öğrenim süresinde tamamlanmadığından tazminat takibine geçildiğini belirterek 281.287,30 USD ile 33.267,00 TL'nin davalılardan tahsilini istemiştir. Davalılar, salgın nedeniyle ek süre istendiğini, kefiller yönünden ise on yıllık sürenin dolduğunu savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi, bursiyerin 07.12.2023 tarihinde öğretim görevlisi kadrosuna atanmasıyla borcun mecburi hizmet olarak ifa edilmeye başlandığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi, 23.09.2022 olan dava tarihi itibarıyla Bakanlığın dava açmakta haklı olduğunu, davanın sonradan konusuz kaldığını kabul ederek karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Daire, kefalet tarihleri ile dava tarihi arasında on yıllık sürenin dolmadığını belirterek kararı onamıştır.

Davacı, dava dışı asıl borçlunun yurt dışı eğitimi için davalı şirketten aldığı burs borcuna 13.12.2007 tarihinde müteselsil kefil olmuş; davalının 2022 yılında hakkında ilamsız icra takibi başlatması üzerine, kefaletin TBK 598 uyarınca on yılın geçmesiyle 13.12.2017 tarihinde kendiliğinden ortadan kalktığını ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini ve kötü niyet tazminatını istemiştir. Davalı, asıl borçlunun mecburi hizmetini tamamlamadan istifa ettiğini, ödeme planı kapsamında taksitler ödendiğini, davacının takibe itiraz edip takibi durdurduğundan menfi tespit davası açmakta hukuki yararı bulunmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi önce hukuki yarar yokluğundan davayı usulden reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi bu kararı kaldırmıştır. Yeniden yapılan yargılamada davacının borçlu olmadığının tespitine, kötü niyet tazminatı isteminin reddine karar verilmiş; Daire, takibe itirazın takibi yalnızca durdurduğunu belirterek kararı onamıştır.

Davacı banka ile bir kooperatif ortağı arasında 2006 tarihli taahhütname ve borçlanma sözleşmesi düzenlenmiş, sözleşmeyi ortak asıl borçlu, iki kişi de müşterek ve müteselsil kefil sıfatıyla imzalamıştı. Ödeme yapılmayınca 29.05.2009 tarihinde icra takibi başlatılmış, ödeme emri 09.06.2009 tarihinde tebliğ edilmiş, borçluların itirazı üzerine takip durmuş ve itirazın iptali davası açılmamıştı. Davacı 26.04.2019 tarihinde arabuluculuğa başvurmuş, anlaşma sağlanamayınca 10.06.2019 tarihinde 72.875,10 TL için dava açmıştı. Yerel mahkeme, takibin yalnızca zamanaşımını kesmek amacıyla yapıldığı gerekçesiyle davayı zamanaşımından reddetti. Bölge Adliye Mahkemesi ise asıl borçlu yönünden zamanaşımı, kefiller yönünden TBK 598/3 uyarınca on yıllık sorumluluk süresinin dolması sebebiyle red kararı verdi. Daire, kefiller bakımından bu değerlendirmeyi yerinde bulup temyizi reddetti; asıl borçlu bakımından ödeme emrinin tebliğiyle yeni bir on yıllık sürenin başladığını belirterek kararı bozdu.

Davacı üniversite, araştırma görevlisi olan davalının 2547 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca maaşlı izinli biçimde 18.02.2004 tarihinde yurt dışında doktora eğitimine başladığını, eğitimin verilen sürede bitirilmemesi üzerine 31.10.2016 tarihli rektörlük oluruyla kadro ilişiğinin kesildiğini ileri sürerek, 16.01.2004 tarihli yüklenme senedi ve müteselsil kefalet senedine dayanıp asıl borçlu ile kefillerden 27.860,56 TL, 101,66 USD ve 30.799,33 Euro'nun tahsilini istemiştir. Yerel mahkeme davayı kısmen kabul ederek döviz cinsinden masraflara hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi kefiller yönünden zamanaşımının taahhüdün ihlali tarihinden başladığı gerekçesiyle istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Daire, kefalet senedi 818 sayılı Kanun döneminde düzenlense de sona ermesine 6098 sayılı Kanunun uygulanacağını, 16.01.2004 tarihli kefaletin 17.10.2017 olan dava tarihinde on yıllık süreyi doldurduğunu belirterek kararı kefiller yararına bozmuştur.