Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 543 Komisyoncunun kendisiyle işlemi: a. Bedel ve ücret
TBK 543, borsada kayıtlı veya piyasa fiyatı bulunan kambiyo senetleri, kıymetli evrak ya da ticari malları alıp satmaya yetkili komisyoncu, vekâlet veren aksine talimat vermedikçe satacağı malı kendisi için satın alabilir veya alacağı mal yerine kendi malını satabilir; bu kendisiyle işlemde işlem anındaki değerler esas alınır, komisyoncu komisyon işlerinde alışılmış ücret ve giderlerini bu hâlde de isteyebilir ve işlemi aynı gün vekâlet verene bildirmek zorundadır.
Resmi Metin
a. Bedel ve ücret
Madde 543- (1) Borsada kayıtlı veya piyasa fiyatı bulunan kambiyo senetleri veya diğer kıymetli evrakı ya da ticari malları satmaya veya satın almaya yetkili kılınan komisyoncu, vekâlet veren tarafından aksine talimat verilmemişse, satın alacağı mal yerine kendi mallarını satabilir veya satacağı malı kendisi için satın alabilir. Bu hâllerde, komisyoncunun kendisiyle işlem yaptığı andaki değerler esas alınır; komisyoncunun, komisyon işlerinde alışılmış olan ücret ve giderlerini, bu hâllerde bile isteme hakkı vardır.
(2) Komisyoncu, bu tür bir işlemin yapıldığını aynı gün vekâlet verene bildirmek zorundadır.
(3) Diğer hâllerde satış hükümleri uygulanır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu istisna, komisyoncunun menfaat çatışmasına rağmen kendisiyle işlem yapabilmesine izin verir; ancak yalnız borsada kayıtlı ya da piyasa fiyatı belli olan kambiyo senedi, kıymetli evrak veya ticari mallarda geçerlidir. Fiyatı objektif olarak belirlenemeyen mallarda bu yola başvurulamaz; orada olağan satış hükümleri işler. Uygulamada sık yapılan hata, vekâlet verenin aksine talimatını gözden kaçırmaktır: böyle bir talimat varsa komisyoncu kendi malını satamaz, satacağını da kendisi alamaz. Değerlemede kilit nokta, esas alınacak fiyatın işlem anındaki değer olmasıdır; komisyoncu bu yolu seçse bile alışılmış ücret ve giderlerini isteme hakkını korur. Kritik yük ise bildirimdir: işlemin aynı gün vekâlet verene bildirilmesi zorunludur, gecikme sorumluluk doğurur ve iyi niyeti tartışmalı hâle getirir. Komisyoncunun genel yükümlülükleri ve talimata uyma borcu için tamamlayıcı vekâlet hükümleri (TBK m.502 vd.) ile birlikte değerlendirilmesi, olası ihtilaflarda vekâlet verenin konumunu güçlendirir.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 543. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 427 nci maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 543 üncü maddesinde, komisyoncunun kendisi ile işlem yapması halinde bedel ve ücret düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 427 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “5. Komisyoncunun bizzat alıcı veya satıcı olması / a. Ücreti ve masrafları” şeklindeki ibareler, Tasarıda “3. Komisyoncunun kendisiyle işlem yapması / a. Bedel ve ücret” şeklinde değiştirilmiştir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 427 nci maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesinde kullanılan “… nazara almaya mecburdur” şeklindeki ibare, objektif bir ölçüte bağlanarak, Tasarıda “… esas alınır” şekline dönüştürülmüştür.
Maddenin ikinci fıkrası, 818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, yeni bir hükümdür. Buna göre, komisyoncu, kendisiyle işlem yaptığı takdirde, bunu işlemi yaptığı gün vekalet verene bildirmek zorundadır.