HMK Madde 50 Taraf ehliyeti

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

HMK 50, medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan kişinin davada taraf ehliyetine de sahip olduğunu anlatır; böylece kimin davacı ya da davalı olabileceğini bu ehliyete bağlar.

Resmi Metin

Taraf ehliyeti

Madde 50- (1) Medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan, davada taraf ehliyetine de sahiptir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, bir davada taraf olabilme yeteneği anlamına gelen taraf ehliyetini düzenler ve onu medenî haklardan yararlanma ehliyetine bağlar. Tek fıkrası uyarınca, medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan kimse, davada taraf ehliyetine de sahiptir. Böylece davacı ya da davalı sıfatıyla yargılamada yer alabilmenin ölçütü, kişinin maddi hukuk bakımından haklardan yararlanma ehliyetinin bulunup bulunmamasıdır.

Hüküm, taraf ehliyetini ayrı bir usulî kavram olarak tanımlamak yerine, onu doğrudan medenî haklardan yararlanma ehliyetine atıfla belirlemektedir. Bu kurala göre, anılan ehliyete sahip olan kişi, davanın hangi tarafında bulunduğundan bağımsız olarak taraf ehliyetine de sahip sayılır. Maddenin lafzı, kimin dava ilişkisinde taraf olabileceğini bu ehliyete bağlayarak ortaya koyduğundan, taraf ehliyetinin değerlendirilmesinde başvurulacak temel ölçüt, ilgilinin medenî haklardan yararlanma ehliyetinin mevcut olup olmadığıdır. Madde metni bu hususun ötesinde ayrıca bir koşul, süre veya istisna öngörmemektedir.

Gerekçe

Bu maddenin kenar başlığı taraf ehliyeti şeklinde düzenlenmiştir.

1086 sayılı Kanunda, davaya ehliyetin Türk Medeni Kanununa göre tayin olunacağı zikredilmiştir. Burada taraflara ilişkin dava şartlarını açıklamada bir belirginlik yoktur. Bu nedenle davada taraf ehliyetine ilişkin düzenlemelerin yeni baştan ve ayrı ayrı ele alınması gerekmiştir. Nitekim; gerek Alman hukukundaki düzenleme gerekse İsviçre hukukundaki düzenleme de bu doğrultudadır.

Taraf ehliyeti, medeni hukuktaki hak ehliyetinin usul hukukunda büründüğü şekildir. Medeni hukuktaki haklara ve borçlara sahip olma ehliyeti hak ehliyetini oluşturmakta, gerçek ve tüzel kişiler bakımından geçerli olmaktadır.

Bu maddede, gerçek ve tüzel kişi ayrımı yapılmaksızın, medeni haklardan yararlanma ehliyetine sahip olanların davada taraf ehliyetine de sahip olacağı ifade edilmiştir.

İlgili Yargıtay Kararları - HMK m.50 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2011/830 K. 2012/233

Medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan kişi davada taraf ehliyetine de sahip olup, taraf ehliyeti ölümle sona erdiğinden ölmüş kişiye karşı veya onun adına dava sürdürülemez; tarafların taraf ehliyetine sahip olması dava şartı olduğundan, bu husus mahkemece kendiliğinden (re'sen) gözetilir ve gerektiğinde ölen tarafın mirasçıları belirlenerek taraf teşkili sağlanır (HMK m.50).

Detaylı özeti gör

Karar, gerçek kişinin taraf ehliyetinin ölümle sona ermesi ve taraf ehliyetinin bulunmasının dava şartı olması nedeniyle bu hususun mahkemece re'sen gözetilmesi gereğine ilişkindir. Somut olayda, davacının ihale yoluyla satın aldığı taşınmazı terk etmeyen davalılardan haksız işgal nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın tazminini istediği davada, Afşin 2. Asliye Hukuk Mahkemesi maddi tazminat talebini kısmen kabul etmiş, Özel Dairenin bozması üzerine bir bölümünde direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, işin esasının incelenmesinden önce, hem bozma öncesi karar hem de direnme kararının başlığında davalılardan Y.. T..'in isminin yanına "(Mirasçıları)" ibaresi yazıldığını, buna karşın bu davalının ölüp ölmediği, ölmüşse ölüm tarihi ve mirasçılarının kimler olduğu, dosyada vekaletnameleri bulunan D.. T.., F.. D.., E.. K.., V.. P.., A.. T.. T.. isimli kişilerin mirasçı olup olmadığının açıklığa kavuşturulmadığını saptamıştır. HMK'nın 50. maddesi ile TMK'nın 8 ve 28. maddeleri uyarınca her gerçek kişinin yaşadığı sürece taraf ehliyetine sahip olduğu, bu ehliyetin ölümle sona erdiği ve taraf ehliyetinin HMK'nın 114/1-d maddesi gereğince dava şartı olduğu gözetildiğinde, taraf teşkili ön sorun olarak nitelendirilmiş; nüfus kaydının celbiyle ölüm durumunun tespiti, veraset ilamının getirtilmesi ve mirasçılarla taraf teşkili eksiklikleri tamamlanmak üzere dosyanın Yerel Mahkemeye geri çevrilmesine karar verilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!