TMK Madde 590 - Terekenin defterinin tutulması

Uyuşmazlık, davacı mirasçının ölüm tarihi itibarıyla terekenin tespitini istemesi, sulh hukuk mahkemesinin ise talebi TMK m.590/3'teki bir aylık sürenin geçtiği gerekçesiyle reddetmesinden kaynaklanmaktadır. Yargıtay, isteğin TMK m.619'daki mirası kabul veya redde esas "resmî defter tutma" değil, m.589 ve devamındaki "koruma önlemi" niteliğindeki terekenin tespitine ilişkin olduğunu; bu işlemin maddi hukuk bakımından haklara ve borçlara etkisi bulunmadığını ve tespit edilen/edilmeyen unsurların terekeye ait olup olmadığına delil teşkil etmediğini belirtmiştir. Mahkemeye göre koruma önlemi olarak terekenin tespiti kural olarak süreye bağlı olmayıp, m.590/3'teki bir aylık süre mirasçılar ve ilgililer yönünden hak düşürücü değil, aynı maddenin son fıkrasındaki "defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır" hükmüyle birlikte hâkime başvuruları kabul zorunluluğu getiren bir düzenlemedir. Bu nedenle süre aşılmış olsa dahi tespit işlemi olanaksız veya yararsız hâle gelmedikçe tereke paylaşılana kadar istenebileceğinden, mahkemece resmî kurumlardan malvarlığı bilgisi istenip mirasçılardan bilgi alınarak Uygulama Tüzüğü m.33 gereğince ölüm anı itibarıyla terekedeki mal ve hakların tespiti gerekirken isteğin reddi doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur.

Uyuşmazlık, terekede bulunan menkul malların tespiti ile yazımı (defterinin tutulması), idaresinin sağlanması ve yasal yoldan tasfiyesi istemine ilişkin olup, yerel mahkemenin kurduğu hüküm bozulmuştur. Daire, mirasçılardan birden fazla kişinin vesayet altında bulunmasının TMK m.590/1 anlamında terekenin yazımını (defterinin tutulmasını) gerektiren yasal bir sebep olduğunu belirtmiştir. Bozma gerekçesinde, yazımı yapılan tereke mallarından gerekenlerin TMK m.591 uyarınca mühürlenerek koruma altına alınması, mühürlenmeyen mallar için de uygun koruma önlemlerinin alınması; mühürleme sırasında mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşyanın bir tutanakla tespit edilip güvenilir kişi olarak kendilerine bırakılması gerekirken bu kademeli koruma sürecine uyulmadan karar verilmesinin doğru olmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca kabule göre, mirasın en yakın mirasçılarca reddi hâlinde terekenin TMK m.612 uyarınca iflas hükümlerine göre tasfiye edilmesi gerektiği hususunun gözetilmemesi de usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.

Uyuşmazlık, terekede bulunan menkul malların tespiti istemine ilişkin olup, yerel mahkeme istemi reddetmiş, Yargıtay hükmü bozmuştur. Daire, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminin istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesi için gerekli önlemleri alacağını (TMK m.589/1-2), TMK m.590'da belirtilen sebeplerden birinin gerçekleşmesi hâlinde ise tereke mal ve haklarının yazımı için defterinin tutulmasına karar vermesi gerektiğini (TMK m.590 ve 2003/5960 sayılı Tüzük m.33/1) vurgulamıştır. Buna göre menkul malların tespiti ile defterinin tutulması, yazımı yapılan mallardan gerekenlerinin TMK m.591'e göre mühürlenerek koruma altına alınması, mühürlenmeyenler için uygun koruma önlemlerinin alınması ve mühürleme yapılırken mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşyanın tutanakla tespit edilip güvenilir kişi olarak kendilerine bırakılması gerekirken, istemin reddi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Bu nedenle hüküm oybirliğiyle bozulmuştur.

Uyuşmazlık, terekede bulunan menkul malların tespiti ile yazımı (defterinin tutulması), idaresi ve yasal yoldan tasfiyesi istemine ilişkindir; mirasçılardan Dursun ve Sezayi'nin vesayet altında bulunması terekenin defterinin tutulması için yasal bir sebep oluşturmaktadır. Yargıtay, mahalli mahkeme hükmünü görev aşılarak karar tesis edildiği gerekçesiyle bozmuştur. Gerekçede, TMK m.589/1-2 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakiminin tereke mallarının korunması için gerekli önlemleri alacağı, TMK m.590'da belirtilen sebeplerden birinin gerçekleşmesi hâlinde defter tutulmasına karar vereceği belirtilmiş; iki mirasçının vesayet altında olmasının TMK m.590/1 anlamında yazım için yasal sebep teşkil ettiği saptanmıştır. Bu nedenle yazımı yapılan tereke mallarından gerekenlerin TMK m.591 uyarınca mühürlenerek koruma altına alınması, mühürlenmeyen mallar için uygun koruma önlemlerinin alınması ve mühürleme sırasında mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşyanın tutanakla tespit edilerek güvenilir kişi olarak kendilerine bırakılması gerektiği vurgulanmıştır.

Uyuşmazlık, 23.05.2006 tarihinde dul ve çocuksuz olarak ölen mirasbırakanın terekesinin tespiti ve yasal mirasçısına teslimi istemine ilişkin olup, sulh mahkemesinin verdiği hüküm temyiz edilmiştir. Yargıtay, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminin istem üzerine veya re'sen terekenin korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli bütün önlemleri alacağını düzenleyen TMK m.589/1'e dayanan istekleri süreyle sınırlı görmemiş; buna karşılık TMK m.590/3'te düzenlenen terekenin defterinin tutulması (defter tutma) taleplerinin süreye tâbi bulunduğunu vurgulamıştır. Mahkemenin bu iki istem türü arasındaki ayrımı gözetmeden yazılı şekilde hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bulan Daire, yapılacak işin terekenin tespiti ve korunması hakkında gerekli önlemleri almaktan ibaret olduğunu belirterek hükmün oybirliğiyle bozulmasına karar vermiştir.