İçeriğe geç

TCK Madde 289 Muhafaza görevini kötüye kullanma

Özet 4 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 289, Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 289 - Muhafaza görevini kötüye kullanma

Resmi Metin

Muhafaza görevini kötüye kullanma

Madde 289- (1) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.

(2) Birinci fıkrada tanımlanan suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması halinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.

(3) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan malın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi, adlî para cezası ile cezalandırılır.

(4) Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.289, muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli ya da herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişiyi üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırır. Kişinin bu malın sahibi olması hâlinde verilecek ceza yarı oranında indirilir. Korunan hukukî değer, adlî ve idarî muhafaza düzeni ile resmen elkonulan malın güvenliğidir; devletin gözetimine bırakılan mal üzerindeki egemenliğin zedelenmemesi amaçlanır. Suçun konusu, yalnızca kişiye muhafaza için resmen teslim edilmiş bulunan mallardır.

Suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması hâlinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir; böylece zararın erken giderilmesi ödüllendirilir. Aynı malın, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi yalnızca adlî para cezası ile cezalandırılır. Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse ise bir yıla kadar hapis cezası ile karşılaşır. Suç re’sen soruşturulur ve şikâyete bağlı değildir.

Gerekçe

Madde metninde tanımlanan suç, esas itibarıyla güveni kötüye kullanma suçunun özel bir şeklini oluşturmaktadır. Ancak, malın kişiye özel bir görevin gereği olarak teslim edilmiş ve kişinin bunları olduğu gibi muhafaza ile ödevlendirilmiş olması nedeniyle, fiil aynı zamanda bir görevin kötüye kullanılmasını da ifade etmektedir. Birinci fıkraya göre, suçun konusunu oluşturan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunulması, bu suçu oluşturacaktır. Teslim amacı muhafaza olduğuna göre, suçun konusunu oluşturan malın örneğin satılması, başkasına verilmesi gibi, bu amaçla bağdaşmayan davranışlar, söz konusu suçun oluşumuna neden olacaktır. Bu bakımdan, söz konusu suç, serbest hareketli suç görüntüsü arz etmektedir. Failin suç konusu eşyanın sahibi olması, cezanın indirilmesini gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında bu suçla ilgili olarak etkin pişmanlık hükmüne yer verilmiştir. Bu suçun konusunu oluşturan eşyanın kovuşturma başlamadan önce geri verilmesi veya bunun mümkün olmaması hâlinde bedelinin ödenmesi, etkin pişmanlığı gösteren kişi açısından cezada indirim yapılmasını gerektiren bir şahsî sebep olarak kabul edilmiştir. Üçüncü fıkrada ise, birinci fıkranın konusunu oluşturan eşya ile ilgili olarak bir taksirli suç tanımına yer verilmiştir. Bu eşyanın kendisine teslim edilen kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olması, suç olarak tanımlanmıştır. Dördüncü fıkrada, ayrı bir suç tanımlaması yapılmıştır. Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında el konulan eşyanın amacı dışında kullanılması, bu suçu oluşturacaktır.

TCK m.289 ile İlgili Yargıtay Kararları

5 karar gösteriliyor.

2.CD E.2025/5679 K.2025/11536

Hapis cezasıyla adlî para cezasını birlikte yaptırıma bağlayan TCK m.289/1 uygulanırken temel hapis cezası alt sınırdan tayin edilmişse, adlî para cezasının alt sınırın üzerinde belirlenmesi çelişki doğurur ve kanuna aykırılık oluşturur.

Detaylı özeti gör

Karar, birlikte uygulanması gereken iki yaptırımın temel cezaları arasındaki tutarsızlığı gidermiştir. TCK m.289/1, muhafaza amacıyla resmen teslim edilen rehinli, hacizli veya elkonulmuş mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf için üç aydan iki yıla kadar hapisle birlikte üç bin güne kadar adli para cezası öngörür. İlk derece mahkemesi somut olayda hapis cezasını alt sınırdan üç ay seçmiş, buna karşılık adli para cezasını otuz gün belirleyerek alt sınırdan uzaklaşmıştır. Daire bu tercihi çelişkili ve kanuna aykırı bulmuştur. İstemde ayrıca, indirimler sırasında adli para cezasında hesap hatası yapılarak fazla ceza verildiği ileri sürülmüştür. Bozma daha hafif bir cezayı gerektirdiğinden sonuç ceza hükümden çıkarılmış; hapis cezası alt sınırdan, adli para cezası beş gün olarak yeniden kurulmuş, fıkradaki indirimle takdiri indirim uygulanmış ve infazın buna göre yapılmasına hükmedilmiştir.

2.CD E.2023/12545 K.2023/6328

Yedieminlik, yediemine kendisine teslim edilen eşyayı saklama ve iade etme yükümlülüğü getirir; eşyayı istenen yere götürme görevi yüklemez. Bu nedenle yalnız el konulan eşyanın teslimine ilişkin tebligata uymama eylemi TCK m.289/1'deki suçu oluşturmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, yedieminin yükümlülüğünü teslim borcunun kapsamına göre belirlemiştir. Somut olayda bir araç hükümlüye yediemin sıfatıyla bırakılmış; müsadere kararı kesinleştikten sonra aracın teslimi için tebligat yapılmış ve araç, tebligattaki on günlük süre geçtikten sonra ilgili idareye verilmiştir. İncelemede hükümlünün araç üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunmadığı, davranışının yalnız tebligata uymamakla sınırlı kaldığı saptanmıştır. Yedieminin eşyayı istenen yere götürme yükümlülüğü bulunmadığından bu davranış TCK m.289/1'in maddi unsurunu oluşturmaz. İkinci istemde, kabule göre eşyanın kovuşturma başlamadan önce geri verilmesi nedeniyle beşte dört oranındaki indirimin uygulanmadığı da ileri sürülmüştür. Daire ilk istemi yerinde bularak hükmü bozmuş ve bozma cezanın kaldırılmasını gerektirdiği için doğrudan beraate karar vermiştir. Bu sonuç karşısında ikinci istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir.

2.CD E.2023/19480 K.2023/10062 Kanun Yararına Bozma

Yediemin olarak kendisine teslim edilen malın aynı zamanda sahibi olan fail için TCK m.289/1'in ikinci cümlesi gereğince cezadan indirim yapılır. Bu indirim gözetilmeden kurulan hüküm kanuna aykırıdır.

Detaylı özeti gör

İndirimin dayanağı ve oranı kararda doğrudan kanun metninden çıkarılmıştır. TCK m.289/1, muhafaza edilmek üzere resmen teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufun yaptırımını düzenler; fıkranın ikinci cümlesi ise fail aynı zamanda malın sahibiyse cezanın yarı oranında indirilmesini emreder. Somut olayda hükümlü, yediemin olarak teslim aldığı malın sahibidir; buna rağmen ilk derece mahkemesi bu indirimi uygulamamıştır. Kanun yararına bozma isteminde, aynı yöndeki önceki bir Yargıtay ilamına da dayanılmıştır. Daire bozma nedeninin daha hafif ceza gerektirdiğini belirleyerek hükmü bozmuş ve cezayı doğrudan yeniden kurmuştur. Belirlenen temel hapis ve adli para cezalarından, önce mal sahipliği nedeniyle yarı oranında, ardından takdiri nedenlerle altıda bir oranında indirim yapılmış; hapis cezası da adli para cezasına çevrilmiştir. İnfazın bu biçimde yürütülmesine ve hükmün diğer bölümlerinin aynen bırakılmasına karar verilmiştir.

CGK E.2016/494 K.2020/94 İtirazın Reddi

Yedieminlik görevi, muhafaza görevini kötüye kullanma bakımından bütün haciz işlemleri süresince devam eder; açık artırmada satılan mal tescil edilerek haciz kalkmış olsa bile görev, malın ilgili kişiye fiilen teslimiyle sona erer. Ancak haciz, kanuni süre içinde satış talep edilmediği için kalkmışsa hukuka aykırılık unsuru bulunmaz ve suç oluşmaz.

Detaylı özeti gör

Karar haczin iki farklı sona erme biçimini ayırmıştır. Kanuni sürede satış istenmediği için haczin düşmesi ile tamamlanmış haciz işleminin ardından satılan maldaki haczin kanun gereği kalkması aynı sonucu doğurmaz. İlk durumda hukuka aykırılık unsuru bulunmadığından TCK m.289 kapsamındaki suç oluşmaz. Kararda, satış isteme sürelerinin sonradan taşınırlar bakımından altı aya, taşınmazlar bakımından bir yıla indirildiği ve süre dolunca haczin başka bir işleme gerek kalmadan kalktığı da belirtilmiştir. Somut olayda haczedilen araçlar sanığa yediemin olarak bırakılmış, açık artırmada katılan banka adına ihale edilmiş, haciz şerhleri kaldırılarak banka adına tescil edilmiştir. Ne var ki teslim için gidildiğinde araçlar yerinde bulunamamıştır. Kurul sanığın savunmasını inandırıcı görmeyerek eylemin suçu oluşturduğunu kabul etmiş; iki üye ise fiilin güveni kötüye kullanma sayılması gerektiği görüşüyle karşı oy vermiştir.

CGK E.2018/299 K.2018/394 Direnme Hükmünün Bozulması

Özel hukuk hükümleri de suç tipini düzenleyen hüküm de yediemine, muhafaza amacıyla teslim aldığı mahcuz malı başka yere götürüp teslim etme yükümlülüğü getirmez. Bu nedenle malı icra dairesinin belirlediği satış yerine götürmemek TCK m.289/1'deki teslim amacı dışında tasarruf kapsamında değerlendirilemez; kapsamı bu yönde genişletmek suç ve cezaların kanuniliği ilkesini ihlal eder.

Detaylı özeti gör

TCK m.289/1'deki maddi unsur kararda özel hukuktaki saklama sözleşmesi esas alınarak sınırlandırılmıştır. Saklama sözleşmesinde saklayan, kendisine bırakılan taşınırı güvenli bir yerde korumayı ve daha sonra geri vermeyi üstlenir; ancak geri verme, malın korunduğu yerde yapılır. Bu nedenle muhafaza edenin malı başka yere götürerek teslim etme borcu yoktur, iadeyi isteyen tarafın malı bulunduğu yerden alması gerekir. İcra ve iflas mevzuatında da iadenin şekli ve yeri ayrıca düzenlenmediğinden genel hükümler uygulanır. Somut olayda eşinin borcu nedeniyle ikametinde haczedilen eşya sanığa yediemin olarak bırakılmış; sanık, eşyayı icra dairesinin bildirdiği satış yerine götürmediği için mahkûm edilmiştir. Kurul, eşya üzerinde kırma veya satma gibi teslim amacı dışında bir tasarruf bulunmadığını saptayarak suçun unsurlarının oluşmadığını kabul etmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.