İçeriğe geç

TCK Madde 250 İrtikap

Özet 4 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 250, Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Yürürlükte Değişiklik var Son değişiklik: · 6352 s.K. m.86
İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 250 - İrtikap

Resmi Metin

İrtikap

Madde 250- (1) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.

Değişiklik: · 6352 s.K. m.86

(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(4) İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

Ek hüküm: · 6352 s.K. m.86

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik(ler) aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

  1. Değişiklik madde tamamı 6352 s.K. m.86
  2. Ek 6352 s.K. m.86

Önceki metinler

  1. Ekleme 4. fıkra, 5 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 6352 s.K. m.86 ile eklendi; bu tarihten önce bu hüküm yoktu (RG 5/7/2012, S.28344).
  2. Önceki metin 1. fıkra Yürürlükte: -
    1. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 4 Temmuz 2012)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 4 Temmuz 2012 Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 5 Temmuz 2012'de 6352 s.K. m.86 ile değiştirildi (RG 5/7/2012, S.28344). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.250’de düzenlenen irtikap suçu, kamu görevlisi tarafından üç ayrı hareket biçimiyle işlenebilir. İlki icbar suretiyle irtikaptır; görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına ya da bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kanun, kişinin kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle kendisini mecbur hissederek menfaat temin etmesi halinde icbarın varlığını kabul eder. İkincisi ikna suretiyle irtikaptır; görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak gerçekleştirdiği hileli davranışlarla bir kimseyi yarar sağlamaya veya vaatte bulunmaya ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Üçüncü biçim, ikna suretiyle işlenen suçun kişinin hatasından yararlanılarak gerçekleştirilmesidir; bu halde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Suçla korunan hukuki değer, kamu idaresine duyulan güvendir. Kamu görevlisinin görevini menfaat aracı haline getirmesi ağır bir ihlal oluşturduğundan, suç şikayete bağlı olmayıp re’sen soruşturulur ve kovuşturulur.

Gerekçe

Bu maddenin ilgili hükmü 6352/2012 ile değiştirilmiştir. Aşağıdaki gerekçe maddenin 2004 tarihli ilk metnine aittir; sonraki düzenlemeleri açıklamaz.

Madde metninde çeşitli şekillerde gerçekleştirilen irtikap fiilleri suç olarak tanımlanmıştır. İrtikabın varlığı için, kamu görevlisinin kişilerden kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekir. Ancak, bu yarar sağlama olgusu çeşitli şekillerde gerçekleşebilir. Madde metninde bu yararlanma olgusunun gerçekleştiriliş şekilleri göz önünde bulundurularak suç tanımlaması yapılmıştır. Maddenin birinci fıkrasında icbar suretiyle irtikap suçu tanımlanmıştır. İcbar suretiyle irtikâp suçunun oluşabilmesi için; kamu görevlisinin, bir başkasını kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya bu yolda vaatte bulunmaya icbar etmesi gerekir. Bu icbarın, yürütülen görevin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle gerçekleştirilmiş olması gerekir. Ancak, bu icbarın, yağma suçunun oluşumuna neden olan cebir veya tehdit boyutuna varmaması gerekir. Aksi takdirde, gerçekleşen suç, icbar suretiyle irtikâp değil, gasp suçu olur. İcbar teşkil eden fiillerin etkisinde kalan kişi, hukuka aykırı olduğunu bilmesine rağmen, karşılaşabileceği daha ağır zararların önüne geçebilmek için, bu baskının etkisiyle, kamu görevlisinin şahsına veya gösterdiği üçüncü kişiye bir yarar sağlamaktadır. Yarar vaadinde bulunulması hâlinde de, kamu görevlisinin tamamlanmış icbar suretiyle irtikap suçundan dolayı sorumlu tutulması gerekmektedir. Bu durumda aslında icbar suretiyle irtikâp suçu henüz tamamlanmamıştır; ancak, izlenen suç politikası gereğince, failin tamamlanmış suçun cezası ile cezalandırılması öngörülmüştür. Maddenin ikinci fıkrasında ikna suretiyle irtikap suçu tanımlanmıştır. İkna suretiyle irtikâp suçunun oluşabilmesi için; kamu görevlisinin, hileli davranışlarla bir kimseyi kendisine veya başkasına yarar sağlamaya veya bu yolda vaatte bulunmaya ikna etmesi gerekir. İkna suretiyle irtikâp suçunu oluşturan hileli davranışların da kişinin yerine getirdiği kamu görevinin sağladığı güven kötüye kullanılmak suretiyle gerçekleştirilmesi gerekir. İkna suretiyle irtikâp suçunu oluşturan hilenin icraî veya ihmali davranışla gerçekleştirilmesi mümkündür. Bu bakımdan, hatadan yararlanmak suretiyle irtikap, ikna suretiyle irtikap suçunun sadece bir işleniş şeklinden ibarettir. Maddenin üçüncü fıkrasına göre, bu durumda ikna suretiyle irtikap suçunun cezasında indirim yapılması gerekmektedir.

TCK m.250 ile İlgili Yargıtay Kararları

4 karar gösteriliyor.

CGK E.2019/540 K.2020/390 Direnme Hükmünün Bozulması

İcbar suretiyle irtikapta icbar manevi cebir, başka bir deyişle manevi tazyiktir; bunun belirli bir şiddete ulaşması ve ciddi olması, mağdurun da baskıdan kolayca kurtulamaması gerekir, maddi cebir kullanılırsa fiil yağma suçunu oluşturur. Mağdurun iradesini baskı altında tutmaya elverişli her doğrudan veya dolaylı zorlayıcı hareket icbar kapsamındadır; ayrıca kamu görevlisinin nüfuzunu kötüye kullanması gerekir.

Detaylı özeti gör

Karar, 05.07.2012'de yürürlüğe giren 6352 sayılı Kanun'un TCK m.250'de kurduğu yeni yapıyı iki değişiklik üzerinden açıklar. Birinci fıkraya eklenen cümleyle, kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında haklı işinin gereği gibi ya da vaktinde görülmeyeceğinden endişelenip kendini mecbur hissederek menfaat sağlayan kişi bakımından icbarın varlığı kabul edilmiştir. Eklenen dördüncü fıkra da menfaatin değeri ile mağdurun ekonomik durumuna göre cezada yarıya kadar indirim yapılabilmesini sağlamıştır. Manevi baskının elverişliliğini hâkim, somut olayın özellikleri ve nesnel şartlar ışığında takdir edecektir. Karar, birinci fıkradaki değişikliği aynı Kanun'la m.257/3'ün kaldırılmasıyla birlikte okuyarak, kamu görevlisinin görevi nedeniyle yarar sağladığı hâllerde artık yalnız rüşvet veya irtikap suçunun gündeme gelebileceği sonucuna ulaşır. İki suç arasındaki sınırı baskının derecesi çizer: telkin, öneri ve teşvik düzeyindeki davranışlar karşılığında sağlanan yarar rüşvet kapsamındadır.

CGK E.2013/447 K.2014/526 Onama

İcbar suretiyle irtikapta cebir manevi tazyik biçiminde ortaya çıkar; mağdur yaratılan korkunun etkisiyle hareket etmişse icbar gerçekleşir, maddi cebir kullanılması durumunda ise yağma suçu oluşur. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları mağduru kendisine veya göstereceği kişilere yarar sağlamak zorunda hissettirirse icbar suretiyle irtikap gündeme gelir; baskı bu düzeye ulaşmayıp telkin, öneri ya da teşvikte kalırsa sağlanan yarar rüşvet suçu kapsamında değerlendirilir.

Detaylı özeti gör

Karar, icbar ile nüfuzun kötüye kullanılmasını ayrı katmanlarda açıklar. İcbar ölçütü, 765 sayılı Kanun'un 209. ve 5237 sayılı Kanun'un 250. maddelerinin gerekçelerine dayandırılmış; maddi cebir kullanılması hâlinde eylemin yağmaya dönüşeceği bu gerekçelerle vurgulanmıştır. İstenen menfaatin hukuka aykırı olduğunun mağdurca bilinmesi icbar için yeterli kabul edilmiş, baskının elverişliliğinin ise somut olayın özelliklerine göre hâkimce takdir edileceği belirtilmiştir. Nüfuz, görevin sağladığı yetki ve imkânlardan doğan güç ve etkinlik; bunun kötüye kullanılması da ayrıcalıklı konumdan yararlanılarak kamu görevlisinin kendisine veya başkasına yarar sağlaması olarak tanımlanmıştır. Bu çerçeve somut olaya şöyle bağlanmıştır: ağır ceza mahkemesinde üye hâkim olan sanık, şikâyeti üzerine yürütülen soruşturmanın akıbetini öğrenmek için adliyeye gelen mağdurla koridorda karşılaşmış, hâkim olduğunu ve yardım edeceğini söyleyerek onu odasına çağırmış, kovuşturmaya yer olmadığı kararını öğrendikten sonra itiraz konusunda yardımcı olacağını bildirmiştir.

5.CD E.2022/3835 K.2025/2260 Bozma

İcbar suretiyle irtikapta mağdurun iradesini baskı altında tutmaya elverişli her doğrudan veya dolaylı zorlayıcı hareket icbar sayılır; manevi cebrin belirli bir şiddete ulaşması ve ciddi olması, mağdurun da baskıdan kolayca kurtulamaması gerekir. Kabule göre, irtikap edildiği kabul edilen yarar bakımından mağdurun suç tarihindeki ekonomik durumu araştırılmalı ve m.250/4'ün uygulanma olanağı karar yerinde tartışılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, önce olayın denetim ve yaptırım bağlamını ortaya koymuştur. Denetim ve idari yaptırım yetkisine sahip polis memuru olan sanıkların, sorumluluk alanlarındaki iş yerinden ücret ödemeden içki ve zaman zaman benzin ücreti adı altında para aldıkları, ayrıca iş yerinin kapatılacağı yönünde sözler söyledikleri kabul edilmiştir. İş yeri birahane ruhsatlı olduğu hâlde, ilgili Yönetmelik uyarınca yalnız pavyon ruhsatlı yerlerde çalışabilecek bir konsomatrisin burada çalıştırıldığı; bunun kolluk ifadesi ve kamera kayıtlarıyla doğrulandığı; mevzuata aykırı faaliyetin ilgili birime bildirilmediği saptanmıştır. Daire bu nedenle mağdurun da meşru zeminde bulunmadığını değerlendirmiştir. Ardından sanıkların davranışlarının kanunun aradığı icbar veya ikna düzeyine ulaşmadığını, irtikabın yasal unsurunun oluşmadığını ve eylemin rüşvet alma suçu kapsamında kaldığını belirterek suç vasfındaki yanılgı nedeniyle hükmü bozmuştur. Kabule göre de mağdurun ekonomik durumunun araştırılmamasını eksik bulmuştur.

5.CD E.2024/9171 K.2025/12411 Bozma

Doğrudan ya da dolaylı her zorlayıcı hareket, mağdurun iradesini baskı altında tutmaya elverişliyse icbar suretiyle irtikap bakımından icbar sayılır; manevi cebir belli bir şiddete ulaşmalı ve ciddi olmalı, mağdur da bu baskının etkisinden kolaylıkla kurtulamamalıdır. TCK m.250/1'de öngörülen cezanın alt sınırı beş yıl olduğu için sanığın savunmasının istinabe yoluyla alınması mümkün değildir.

Detaylı özeti gör

Karar, bir devlet hastanesinde doktor olan sanık hakkında zincirleme icbar suretiyle irtikaptan kurulan mahkûmiyetin suç vasfını denetler. İlk derece mahkemesi, sanığın görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak ilgililerde tedavilerinin gereği gibi ya da zamanında yapılmayacağı endişesi oluşturduğunu ve farklı tarihlerde muayene ile ameliyat ücreti adı altında haksız menfaat sağladığını kabul etmiş; istinaf başvurusu da esastan reddedilmiştir. Daire ise deliller ve olayın oluş biçimi karşısında icbar düzeyine ulaşan bir davranış bulunmadığını değerlendirmiştir. Tarafların serbest iradeye dayalı bir rüşvet anlaşması kurduklarını, sanığın yapması gereken bir iş için para isteme biçiminde sabit olan eylemin rüşvet alma suçunu oluşturduğunu belirterek mahkûmiyetin yanlış suç vasfına dayandığı sonucuna varmıştır. Birleşen dosyada savunmanın istinabe yoluyla alınmasını da usule aykırı bulan Daire, hükmü tebliğnamedeki görüşün aksine oy birliğiyle bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.