İçeriğe geç

TCK Madde 216 Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama

Özet 3 fıkra · ~4 dk okuma

TCK 216, halkın bir kesimini diğeri aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahriki, kamu güvenliği için açık ve yakın tehlike doğarsa bir yıldan üç yıla kadar hapisle; bir kesimini farklara dayanarak, benimsediği dini değerleri ise kamu barışını bozmaya elverişliyse alenen aşağılamayı altı aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 216 - Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama

Resmi Metin

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama

Madde 216- (1) Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden kimse, bu nedenle kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Halkın bir kesimini, sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişi, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.216, korunan değerleri ve şartları birbirinden farklı olan üç ayrı fıkra içerir. Birinci fıkra, halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik etmeyi cezalandırır. Bu fıkrada suçun oluşması için tahrikin soyut kalması yeterli değildir; fiil nedeniyle kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması zorunlu bir unsurdur. Bu tehlike somut olarak doğmadıkça birinci fıkra uygulanmaz. Eylemin alenen işlenmesi de aranır. Öngörülen ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

İkinci fıkra, halkın bir kesimini sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılamayı düzenler; birinci fıkradan farklı olarak burada cinsiyet de sayılmıştır ve ayrı bir açık ve yakın tehlike şartı öngörülmemiştir. Üçüncü fıkra ise halkın bir kesiminin benimsediği dini değerlerin alenen aşağılanmasını konu alır ve bu fıkrada suçun oluşması, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması şartına bağlanmıştır. İkinci ve üçüncü fıkralarda ceza altı aydan bir yıla kadar hapistir. Üç fıkranın eşikleri ve şartları birbirinden ayrıdır ve karıştırılmamalıdır. Her üç fıkrada da manevi unsur kasttır; failin fiili bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi aranır.

Gerekçe

Birinci fıkrada tanımlanan “Halkı kin ve düşmanlığa tahrik” suçu, hukuk devleti olma standardı yüksek olan birçok ülkenin Ceza Kanunlarında yer almaktadır. Hiçbir devlet, vatandaşları arasında, muayyen özelliklere sahip bir kesiminin diğer kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa, öç almayı gerektirecek şiddetli nefrete yönlendirilmesine seyirci kalamaz. Öte yandan çağdaş dünyada, gelişmenin temel dinamiği olarak düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti kabul edilmektedir. Bu bağlamda; kişilerin düşündüklerini hür bir ortamda söyleyebilmeleri, demokratik toplumun varlığı için zaruri sayılan unsurlardandır. Söz konusu suç tanımı, bu düşünceler dikkate alınarak yapılmıştır. Suçu oluşturan “tahrik”, soyut saygısızlık ve reddin ötesinde, bir halk kesimine karşı düşmanca tavırlar gösterilmesini sağlamaya veya bu tür tavırları pekiştirmeye objektif olarak elverişli olmalıdır. Fail sübjektif olarak da bu amacı gütmeli, halk kesimini kin ve nefrete tahrik etmelidir. Bu kapsamda salt yüz çevirme, soyut bir ret veya saygısızlık ifade eden bir davranışta bulunma veya bu yönde sözler sarfetme, suçun gerçekleşmesi bakımından yeterli değildir. Fiilin suç teşkil etmesi için bunların ötesinde, ağır ve yoğun bir tarzda kin ve düşmanlığa tahrikin var olması gerekir. Failin fiili, adet ve şahıs olarak muayyen olmayan toplum kesimi üzerinde kin ve nefret duygularının oluşumuna veya mevcut duyguların pekişmesine etkide bulunmalıdır. Kin, “öç almayı gerektirecek şiddetli düşmanlık hareketlerin zeminini oluşturan psikolojik bir hâl”; düşmanlık ise, “husumet beslenen konuya karşı düşünerek, tasarlayarak zarar vermeye, onu mağlup etmeye yönelmiş kin duygusu” olarak da tanımlanabilir. Şu hâlde kin ve düşmanlık; “husumet beslenen konuya karşı tasarlayarak zarar vermeye, öç almayı gerektirecek şiddette nefret duymaya yönelik hareketlerin zemini oluşturan psikolojik bir hâl” olarak açıklanabilir. Fıkra metninde; fiilin kamu güvenliğini tehlikeye düşürecek biçimde yapılması arandığı için, suç; soyut tehlike suçu olmaktan çıkarılmış, somut tehlike suçu hâline getirilmiştir. Bu suretle, çağdaş hukuktaki soyut tehlike suçlarını azaltma yönündeki eğilim dikkate alınmış, temel hak ve hürriyetlerin kullanım alanı genişletilmiştir. Bu düzenleme sayesinde “kin ve düşmanlık” ibaresinin anlamı da dikkate alındığında sadece “şiddet içeren ya da şiddeti tavsiye eden tahrikler” madde kapsamında değerlendirilebilecektir. Söz konusu suçun oluşması için, kamu güvenliğinin bozulması tehlikesinin somut olgulara dayalı olarak varlığı gereklidir. Bu tehlike, somut bir tehlikedir. Bu somut tehlikenin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlerken failin söz ve davranışlarının neden olduğu tehlike neticesinin gerçekleşmesi gerekir. Hâkim, kullanılan ifadeler dolayısıyla bu tehlikenin gerçekleşip gerçekleşmediğini, dayanak noktalarını göstermek suretiyle belirleyecektir. Bu kapsamda, kişinin söz ve davranışlarının kamu güvenliğini bozma açısından yakın bir tehlike oluşturduğunun tespit edilmesi gerekir. Kişinin söz ve davranışlarının, halkın bir kesimi üzerinde tahrik konusu fiillerin işleneceği hususunda duyulan endişeyi haklı kılacak bir etki oluşturması gerekir. İfade özgürlüğü ile bu tip tehlike suçları arasında “açık ve mevcut tehlike” kriterinin var olması gerekir. Buna göre, yapılan konuşma veya öne sürülen düşünceler toplum açısından açık ve mevcut bir tehlike oluşturduğu takdirde yasaklanabilmekte, keza böyle bir tehlikenin varlığı somut olarak, açıkça tespit edilmedikçe söz konusu suçtan dolayı cezalandırma yoluna gidilemez. Maddenin ikinci fıkrasında halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge bakımından farklı bir kesiminin alenen aşağılanması suç sayılmıştır. Suçun oluşması için fıkrada belirtilen özelliklere sahip ve halkın bir kesimini oluşturan gayrimuayyen sayıdaki kişilerin aşağılanması, tahkir edilmesi gerekir. Bu fıkrada, kamu barışını korumak amacıyla halk kesimlerinin alenen aşağılanması, suç olarak tanımlanmıştır. Maddenin üçüncü fıkrasında bir halk kesiminin benimsediği dinî değerlerin alenen aşağılanması, suç hâline getirilmiştir. Fiilin cezalandırılabilmesi için, “kamu barışını bozmaya elverişli” olması gerekir.

TCK m.216 ile İlgili Yargıtay Kararları

2 karar gösteriliyor.

3.CD E.2022/9636 K.2022/3795

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik, somut tehlike suçudur; eylemin salt soyut ret veya saygısızlığı aşarak ağır ve yoğun biçimde, etkili bir şiddet çağrısı ya da nefret söylemi niteliği taşıması gerekir ve yalnız şiddet içeren veya tavsiye eden tahrikler TCK m.216/1 kapsamında değerlendirilebilir. Kamu güvenliğinin bozulması tehlikesi somut olgulara dayanmalı; hâkim, kullanılan ifadelerin bu tehlikeyi doğurup doğurmadığını dayanak noktalarını göstererek belirlemelidir.

Detaylı özeti gör

Kararda önce terör örgütü propagandası ile devleti alenen aşağılama suçları yönünden zamanaşımı süresi içinde işlem yapılmasının mümkün görüldüğü belirtilmiştir. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama suçundan kurulan mahkûmiyet ise usuli işlemlerin kanuna uygunluğu ve eylemin doğru nitelendirilmesi karşısında onanmıştır. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçu bakımından Daire, suç tanımını Anayasa'nın 26. ve AİHS'nin 10. maddesindeki düşünceyi açıklama hürriyetiyle birlikte okumuş; müdahalenin demokratik toplumda zorlayıcı bir ihtiyaçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığının ve ölçülü kalıp kalmadığının olaysal olarak değerlendirilmesini aramıştır. Madde gerekçesine göre tahrikin objektif elverişliliği yanında failin sübjektif olarak da bu amacı gütmesi gerekir. Somut olayda herkese açık hesaptan paylaşılan sözler nedeniyle TCK m.216/2 kapsamındaki suçun unsurları ile cezalandırılma şartlarının gerekçede tartışılması gerektiği belirtilerek yetersiz gerekçeli hüküm bozulmuştur.

3.CD E.2021/5283 K.2022/2591

Halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik, TCK m.216/1'de somut tehlike suçu olarak düzenlenmiştir. Kamu güvenliğinin bozulabileceği somut olgularla ortaya konulmalı; bu tehlikenin doğup doğmadığı failin söz ve davranışlarının sonucu üzerinden değerlendirilmelidir. Yalnızca yüz çevirme, soyut ret veya saygısızlık yeterli olmaz; tahrikin ağır ve yoğun biçimde kin ve düşmanlığa sevk eden etkili bir şiddet çağrısı ya da nefret söylemi içermesi gerekir.

Detaylı özeti gör

Bu kararda ölçüt somut bir sonuca bağlanmıştır. Herkesin erişimine açık olan ve kendi kullanımında bulunduğunu kabul ettiği sosyal medya hesabından farklı tarihlerde gündeme ilişkin paylaşımlar yapan sanığın ifadeleri bir bütün olarak değerlendirilmiş; bu sözler tarafsızlıktan uzak, incitici ve rahatsız edici bulunmakla birlikte, suçun unsuru olan açık ve yakın tehlike hususu da gözetildiğinde halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik suçunu oluşturmayacağı sonucuna varılmıştır. Delillerin değerlendirilmesindeki yanılgı sonucu beraat yerine mahkûmiyet hükmü kurulması bozma nedeni sayılmıştır. Kararda tahrikin, madde gerekçesi doğrultusunda hem düşmanca tavırları sağlamaya ya da pekiştirmeye objektif olarak elverişli olması hem de failce bu amaçla gerçekleştirilmesi gerektiği yinelenmiştir. Daire ayrıca kabul ve uygulamaya göre ikinci bir aykırılık saptamış, bu suçtan davaya katılma hakkı bulunmayan kişiler lehine vekalet ücretine hükmedilmesini de kanuna aykırı bulmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.