İçeriğe geç

ÇKK Madde 35 Sosyal inceleme

Özet 3 fıkra · ~1 dk okuma

On beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. On beş yaşını doldurmuş çocukta inceleme yapılmazsa gerekçe iddianame veya kararda gösterilir. Acil tedbirde inceleme sonradan yapılabilir; bundan vazgeçilmiş sayılmaz. Kanun, yaş sınırında hangi andaki yaşın esas alınacağını açıkça belirtmez.

İçindekiler

Sayfa içeriğiÇKK Madde 35 - Sosyal inceleme

Resmi Metin

Sosyal inceleme

Madde 35- (1) Bu Kanun kapsamındaki çocuklar hakkında mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca gerektiğinde çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır. Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur.

(2) Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumlarda sosyal inceleme daha sonra da yaptırılabilir.

(3) Onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.

Değişiklik: · 7593 s.K. m.13

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

ÇKK m.35/3, onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal incelemeyi zorunlu tutar. Fıkra, 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve 18/8/2026’da yürürlüğe girmiştir. Genel lafız yalnız suç isnadı bulunan çocuklara veya oniki ile onbeş yaş arasına indirgenemez; birinci fıkradaki “gerektiğinde” ifadesi zorunluluğu kaldırmaz. Sosyal inceleme, çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini ortaya koyarak koruyucu ve destekleyici tedbir ihtiyacının belirlenmesine yardımcı olur. Adli süreçteki çocuk yönünden rapor, fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkemece takdirinde dikkate alınır.

Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmazsa savcı gerekçesini iddianamede, mahkeme veya çocuk hâkimi kararda gösterir. Acil tedbir gereken durumda inceleme sonradan yaptırılabilir; bu erteleme imkânı incelemeden vazgeçme yetkisi değildir. ÇKK m.7/2 ve ÇKK m.13/2 bu kurallarla birlikte değerlendirilir. CMK m.174/1-e, onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianamenin iadesini öngörür. ÇKK m.35/3 ve CMK m.174/1-e, onbeş yaş sınırı için hangi andaki yaşın esas alınacağını ayrıca belirtmez. Mevcut raporun yeterliliği ve yenilenme ihtiyacı somut dosyaya göre değerlendirilir; her işlemde yeni rapor gerektiği sonucu kendiliğinden doğmaz.

İlgili Yargıtay Kararları - ÇKK m.35 uygulaması

Seçilmiş Yargıtay içtihatları. Özetler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Karar tarihi ve kart notu, kararın hangi kanun metnine göre verildiğini gösterir.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi E. 2021/17750 K. 2025/3535

Yargıtay, suç tarihinde onbeş yaşını doldurmuş, onsekiz yaşını doldurmamış sanık hakkında ÇKK m.35 uyarınca sosyal inceleme raporu alınmadığını ve alınmama gerekçesinin hükümde gösterilmediğini saptamış, sanığın onsekiz yaşını doldurmuş olması nedeniyle telafisini mümkün görmeyerek bu eksikliği bozma nedeni yapmamıştır.

Karar 25.03.2025 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz.

Detaylı özeti gör

Sanık, bölge adliye mahkemesinin ilk derece hükmündeki hukuka aykırılığı düzelterek istinaf başvurusunu esastan reddeden kararını temyiz etmiştir. Temyiz sebepleri arasında eksik inceleme, savunma hakkının kısıtlanması ve gerekçe yetersizliği yer almıştır. Daire, gerekçe bölümünde önce raporun alınmadığını ve alınmama gerekçesinin hükümde gösterilmediğini tespit etmiştir. Sanığın onsekiz yaşını doldurmuş olması karşısında eksikliğin telafi edilemeyeceğini belirterek bu hususu bozma nedeni saymamıştır. Diğer temyiz sebeplerini de yerinde görmemiş, hükümde hukuka aykırılık tespit etmemiştir.

Sonuç: Temyiz istemi esastan reddedilerek hüküm Tebliğnameye uygun olarak oy birliğiyle onanmıştır.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi E. 2024/123 K. 2024/10133

Yargıtay 2. Ceza Dairesi bu dosyada, benimsediğini belirttiği Ceza Genel Kurulu içtihadı ile ÇKK m.35 ve Yönetmeliğin m.20 ve m.21 hükümleri uyarınca, fiil sırasında onbeş-onsekiz yaş grubunda bulunan çocuk hakkında sosyal inceleme raporu alınmadan veya alınmaması durumunda gerekçesi kararda gösterilmeden karar verilmesini bozma nedeni saymıştır.

Karar 24.06.2024 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz. Kartın andığı Ceza Genel Kurulu kararı da 7593 sayılı Kanundan öncedir.

Detaylı özeti gör

İnceleme, önceki bir bozmadan sonra kurulan mahkûmiyet hükmüne karşı çocuk ve müdafiinin temyizi üzerine yapılmış, tebliğname de bozma görüşü bildirmiştir. Daire diğer itirazları yerinde görmemiştir. Ceza Genel Kurulunun 20.11.2018 tarihli içtihadını benimsediğini belirterek m.35 ile Yönetmeliğin m.20 ve m.21 hükümlerine dayanmıştır. Dairenin ölçüsü fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ile davranışları yönlendirme yeteneğinin takdiri olmuş; bunun için raporun alınmasını, alınmıyorsa gerekçesinin kararda gösterilmesini aramıştır. Mahkemenin rapor almadan veya gerekçe göstermeden hüküm kurması bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç: Hüküm, çocuk ve müdafiinin bu yöndeki temyiz itirazları yerinde görülerek istem gibi oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi E. 2023/18324 K. 2023/4957

Yargıtay, ÇKK m.35 ile ilgili Yönetmeliğin m.20 ve m.21 hükümleri uyarınca oniki yaşını doldurmuş, onbeş yaşını doldurmamış çocuğun algılama ve yönlendirme yeteneğinin takdiri için sosyal inceleme gerektiğini belirtmiş, başka mahkemeye ait raporla ve duruşmada edinilen kanaatle yetinilerek hüküm kurulmasını hukuka aykırı bularak bozmuştur.

Karar 28.09.2023 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz.

Detaylı özeti gör

Daha önce rapor aldırılması gerektiği yönünde verilen bozma kararından sonra mahkeme, yeni gerekçeler göstererek sosyal inceleme raporu alınmasına yer olmadığına ara karar kurmuş ve mahkûmiyet kararı vermiştir. Daire, yeni gerekçeler içerdiği için bu kararı direnme kararı saymamış, bozmaya uyularak verilmiş karar olarak incelemiştir. Çocuğun işlediği fiillerin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin takdiri bakımından sosyal yönden inceleme yaptırılmasını gerekli görmüştür. Başka bir mahkemeye ait raporun dosyaya alınmasını ve duruşmadaki kanaati bu gereği karşılamaya yeterli saymamıştır. Tebliğname onama yönünde olmasına karşın hükümleri bozmuştur.

Sonuç: Başkaca yönleri incelenmeyen hükümler, temyiz isteği yerinde görülerek Tebliğnameye aykırı olarak bozulmuştur.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi E. 2021/5650 K. 2022/391

Yargıtay 6. Ceza Dairesi bu dosyada, ÇKK m.35 ve Yönetmeliğin m.20 ve m.21 hükümlerini dikkate alarak suç tarihinde oniki-onbeş yaş grubunda olan çocuk hakkında sosyal inceleme raporu alınmadığını belirtmiş, karşı temyiz bulunmadığından bunu bozma nedeni yapmamış; hükmü çocuğun müdafiinin temyizi üzerine incelemiş ve eleştiri dışında onamıştır.

Karar 20.01.2022 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz.

Detaylı özeti gör

Çocuk hakkında ceza verilmesine yer olmadığına dair çocuk mahkemesi hükmü, çocuğun müdafiinin temyizi üzerine incelenmiştir. Gerekçede m.35 fıkra belirtilmeden, Yönetmeliğin m.20 ve m.21 hükümleriyle birlikte anılmıştır. Daire, çocuğun suçun anlam ve sonuçlarını algılayacak gelişimde olup olmadığının değerlendirilmesi için rapor alınmadığını saptamış, karşı temyiz olmadığından bu eksikliği bozma nedeni saymamıştır. Müdafiin itirazı yerinde görülmeyerek reddedilmiş, eleştiri konusu dışında hükümde usul ve yasaya aykırılık bulunmamıştır.

Sonuç: Hüküm eleştiri dışında tebliğnameye uygun olarak oy birliğiyle onanmış, müdafiin temyiz itirazı reddedilmiştir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - ÇKK m.35 uygulaması

Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Özetler ilgili kararlardan derlenmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi E. 2019/5108 K. 2020/1896

BAM, ÇKK m.35/1'deki sosyal inceleme düzenlemesini amir hüküm olarak nitelemiş, bu hükme rağmen sosyal inceleme raporu alınmamasını iki çocuk yönünden ayrı ayrı tespit ederek diğer hukuka aykırılıklarla birlikte hükümlerin bozulma nedenleri arasında saymıştır.

Karar 07.07.2020 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz.

Detaylı özeti gör

Çocuklar ve bir sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükümleri istinaf edilmiştir. BAM, iki çocuk yönünden ÇKK m.35/1'in metnini aktarmış ve bu amir hükme rağmen sosyal inceleme raporu alınmadığını belirtmiştir. Kararda yaş grubu ya da raporun alınmama gerekçesi ayrıca tartışılmamıştır. Rapor eksikliği, dosya birleştirme araştırması ile ceza artırım ve indirimlerindeki yanlışlıklar gibi başka nedenlerle birlikte sayılmıştır. BAM istinaf taleplerini kabul etmiş, hükümleri CMK m.280 uyarınca bozmuştur.

Sonuç: İstinaf talepleri kabul edilerek hükümler bozulmuş, dosya yeniden incelenmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 8. Ceza Dairesi E. 2018/2855 K. 2019/1287

BAM, suç tarihinde onbeş yaşını doldurmuş, onsekiz yaşını doldurmamış çocuk hakkında ÇKK m.35 gereğince sosyal inceleme raporu alınmamasını ve alınmama nedeninin gerekçeli kararda gösterilmemesini usul ve yasaya aykırı bulmuş, çocuğun sosyal ve ekonomik durumu ile gelişim düzeyine göre rapora gerek görülmediğini belirterek bu eksikliği bozma nedeni yapmamıştır.

Karar 10.06.2019 tarihlidir. Karar tarihindeki (3) fıkrası, sosyal inceleme yaptırılmamasının gerekçesinin kararda gösterilmesini öngörüyordu; fıkra karardan sonra 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Güncel (3) fıkrası onbeş yaşını doldurmamış çocuk için incelemeyi zorunlu kılar, onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmaması hâlinde gerekçenin iddianamede veya kararda gösterilmesini ister. Bu kart güncel (3) fıkrasını yorumlamaz.

Detaylı özeti gör

Çocuğun müdafii, birden çok suçtan kurulan mahkûmiyet hükümlerini istinaf etmiştir. BAM, hükümleri iki bölümde incelemiş, iki bölümde de ÇKK m.35 yönünden aynı tespiti yapmıştır. Raporun alınmamasını ve gerekçenin gösterilmemesini usul ve yasaya aykırı saymıştır. Buna karşın çocuğun sosyal ve ekonomik durumu ile gelişim düzeyini göz önüne alarak rapora gerek görülmediği sonucuna varmış, eksikliği bozma nedeni yapmamıştır. Diğer itirazları da reddetmiş, yalnız bir hükümdeki ceza türü ve seçenek yaptırım yanlışlığını düzeltmiştir.

Sonuç: İstinaf başvuruları esastan reddedilmiş, hükümlerden birindeki hukuka aykırılık düzeltilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Tam karar metni esas alınmalıdır.