HMK Madde 138 Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

HMK 138, mahkeme öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerekirse karar vermeden önce tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir.

Resmi Metin

Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar

Madde 138- (1) Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, ön inceleme aşamasında dava şartları ile ilk itirazlar hakkında mahkemenin nasıl ve ne zaman karar vereceğini düzenler. Tek fıkradan oluşan hükümde, mahkemenin öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar vereceği; gerektiği takdirde ise kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebileceği belirtilir.

Hükmün getirdiği usul mekaniği, mahkemenin bu konulardaki incelemeyi diğer işlemlerden önce ve kural olarak dosya üzerinden, yani ayrı bir duruşma yapmaksızın yürütmesidir. Karar dosya üzerinden verilebildiği için duruşma zorunlu değildir; ancak madde, hâkime takdir tanıyarak gerekli görülen hâllerde karardan önce tarafların ön inceleme duruşmasında dinlenmesine imkân verir. Bu şekilde dava şartları ve ilk itirazlar, tahkikata geçilmeden önce öncelikli olarak ele alınmış olur.

Gerekçe

Yargılamada taraflar usule veya esasa ilişkin iddia ve savunma sebeplerini ileri sürerler. Bunlardan usule ilişkin olanların hallinden sonra, işin esasına girilerek uyuşmazlık çözümlenir. Usule ilişkin hususlar, ya dava şartıdır veya ilk itiraz niteliğindedir. Usule ilişkin hususlar, şekli nitelik taşıdıklarından yargılamanın başında, dosya üzerinden de incelenerek karara bağlanabilir. Ancak, mahkeme, kararını vermek için tarafların dinlenmesine ihtiyaç duyuyorsa, bunu da tahkikat aşamasında değil, ön inceleme oturumunda yapacaktır. Böylece dava şartları ve ilk itirazlarla ilgili sorunların, en geç tahkikat başlamadan, ön inceleme duruşması sonunda karara bağlanması amaçlanmıştır.

ADALET KOMİSYONU RAPORU

Tasarının 143 ve 144 üncü maddeleri, teselsül nedeniyle 144 ve 145 inci maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

TBMM GENEL KURULU

TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - HMK m.138 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2018/1261 K. 2018/1313 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Mahkemenin, dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verebileceğini öngören hüküm, hâkime yalnızca ön inceleme duruşması yapmaksızın karar verme yetkisi tanır; dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz (HMK m.138). Dosya üzerinden karar verilebilmesi için dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilerek dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasının tamamlanması ve davanın ön inceleme aşamasına getirilmiş olması gerekir (HMK m.138).

Detaylı özeti gör

Dava, Ceyhan ilçesi A1 Mahallesi'nde kayıtlı K1'ın aynı hanede BSN:42'de N1 TC kimlik numaralı, isimsiz ve soyadı X1 olan kaydın gerçekte böyle bir kişi bulunmadığı iddiasıyla iptali (nüfus kaydında düzeltim) istemine ilişkindir. Somut olayda ilk derece mahkemesi (Ceyhan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi), davalı nüfus müdürlüğüne ve diğer davalılara usulünce tebligat yapmaksızın, dava dilekçesi ve nüfus kaydındaki adrese dayanarak 5490 sayılı Kanun'un 36/1-a maddesi uyarınca davacının yerleşim yerinin Adana olduğu gerekçesiyle dosya üzerinden yetkisizliğine karar vermiştir. BAM, HMK'nın 138. maddesinin hâkime yalnızca ön inceleme duruşması yapmaksızın karar verme yetkisi tanıdığını, dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmadığını; m.137/1 gereği ön incelemenin ancak dilekçeler karşılıklı verildikten sonra yapılabileceğini, m.115/1'in dahi davalıya dilekçe tebliğ edilmeden karar verilmesine elverişli olmadığını ve aksinin HMK m.27 hukuki dinlenilme hakkına aykırı düşeceğini belirtmiştir. Bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusu kabul edilerek yetkisizlik kararı HMK m.353/1-a-3 uyarınca kaldırılmış, dosya yeniden görülmek üzere mahkemesine gönderilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!