TMK Madde 600 - Vasiyet alacaklısının istem hakkı

Belirli mal vasiyeti içeren vasiyetnamenin açılması sürecinde, Malkara Sulh Hukuk Mahkemesi "vasiyetnamenin konusuz kalmasının tespitine" şeklinde eda emri taşıyan bir hüküm kurmuş; Yargıtay bu hükmü bozmuştur. Karara göre Sulh Hâkiminin görevi vasiyetnameyi açıp ilgililere tebliğ etmek, istek hâlinde mirasçılık belgesi vermek ve terekeye dâhil malları yasal mirasçılara geçici olarak teslim etmek yahut resmî yönetimi emretmekten ibarettir; vasiyetin yerine getirilmesini istemek bir aynî hakkın geçirilmesi niteliğinde değildir. Somut olayda mirasçı atanmamış, yalnızca belirli mal vasiyeti yapıldığından, kendisine belirli bir şey vasiyet edilen kimse TMK m.600 uyarınca vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal ve atanmış mirasçılara karşı malın teslimini veya hakkın devrini genel hükümler dahilinde ayrı bir dava ile isteyebilir. Bu nedenle hâkimin görevini aşarak eda emri içeren karar vermesi doğru görülmemiştir.

Uyuşmazlık, mirasbırakanın 3.2.1994 tarihli vasiyetnamesiyle mirasçı atamayıp yalnızca belirli mal vasiyetinde bulunması üzerine açılan, belirli mal vasiyetinin yerine getirilmesi (TMK m.600) istemine ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerel mahkeme hükmünü oybirliğiyle bozmuş ve bozma sebebine göre diğer yönlerin incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir. Bozmanın ilk gerekçesi, vasiyetnamenin TMK m.517 anlamında mirasçı atama içermeyip belirli mal vasiyeti niteliğinde olması nedeniyle görevin, vasiyet edilen payın dava tarihindeki değerine göre (HUMK m.1/2) belirlenmesi gerektiği; mahkemenin bu değeri tespit etmeden hüküm kurmasının doğru olmadığıdır. İkinci gerekçe ise, vasiyeti yerine getirme görevlisinin ancak mirasbırakan tarafından vasiyetnameyle atanabileceği (TMK m.550/1), vasiyetnamede böyle bir görevli atanmadığından sulh hâkiminin görevli atama yetkisinin bulunmadığı ve buna rağmen görevli atanmasının usul ve yasaya aykırı olduğudur.

Uyuşmazlık, miras bırakan Y. B..'ın vasiyetnamesinin TMK m.600 uyarınca yerine getirilmesi istemine ilişkin olup, davanın doğru kişilere (husumet) yöneltilip yöneltilmediği noktasında toplanmaktadır. Yargıtay, TMK m.600/1 gereği bu tür davaların vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa ifa ile yükümlü yasal veya atanmış mirasçılara yöneltilmesinin zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Somut olayda nüfus kaydında sağ görünen eş Y. B.. ile H. Y..'e de husumet yöneltilmesi ve gösterilmesi hâlinde delillerin toplanması gerekirken, eksik hasımla hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Bu nedenle yerel mahkeme hükmü bozulmuş; bozma sebebine göre sair hususların şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Davacı, TMK m.600 uyarınca vasiyetnamenin aynen yerine getirilmesini ve vasiyet konusu taşınmazın adına tescilini talep etmiş; Ankara 2. Asliye Hukuk Mahkemesi görevsizlik kararı vermiştir. Yargıtay bu kararı bozmuştur. Bozmanın gerekçesi, bu tür davada görevli mahkemenin HUMK m.2 ve m.8/1 uyarınca müddeabihin değerine göre belirlenmesi ve dava dilekçesinde gösterilen değer itibariyle görevin Asliye Hukuk Mahkemesine ait olmasıdır; bu nedenle mahkemenin görevsizlik yerine eksik nispi harcı tamamlattırıp yargılamaya devam etmesi gerekirdi. Sonuç olarak davanın esasını TMK m.600 (vasiyetin tenfizi ve tescil) oluştursa da kararın asıl belirleyici unsuru, görevin usul hükümleri ve müddeabih değeri çerçevesinde tespit edilmesidir.