TMK Madde 495 - Yasal mirasçı: Altsoy

Uyuşmazlık, 14.3.2004'te vefat eden vasiyetçi Ş.Y.'nin vasiyetnamesine ilişkin davada, davacı E.Y.'nin aktif dava ehliyetinin bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır; davacı E.Y., vasiyetçiden önce 15.12.1986'da ölen oğlu M.'nin eşidir. Yargıtay, hükmün ilgili bölümünün bozulmasına, bozma kapsamı dışındaki temyize konu diğer bölümlerin ise onanmasına karar vermiştir. Gerekçe olarak, davacı E.Y.'nin TMK m.495/2 uyarınca vasiyetçi Ş.Y.'nin mirasçısı olamayacağı belirtilmiş; zira miras bırakandan önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alacağından, ölen oğlun eşinin (gelinin) bu yolla yasal mirasçı sıfatı kazanamayacağı, dolayısıyla bu davacı yönünden aktif dava ehliyeti bulunmadığı vurgulanmıştır. Yerel mahkemenin bu hususu gözeterek davacı yönünden ret kararı vermesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurması doğru görülmemiş ve karar bu nedenle bozulmuştur.

Uyuşmazlık, vasiyetnamenin iptali davasını açan davacının -ki kendisi vasiyetçiden önce 15.12.1986 tarihinde ölen oğlunun eşidir- vasiyetçinin mirasçısı sıfatına ve dolayısıyla aktif dava ehliyetine sahip olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Yargıtay, mirasbırakandan önce ölen çocuğun mirastaki yerinin halefiyet yoluyla kendi altsoyuna geçeceğini, önceden ölen çocuğun eşinin ise mirasbırakanın altsoyundan sayılmadığını ve bu nedenle TMK m.495/2 uyarınca mirasçı olamayacağını belirtmiştir. Mirasçı olamayan bu davacı yönünden aktif dava ehliyeti de bulunmadığından, mahkemenin davayı esastan inceleyip hüküm kurması yerine ret kararı vermesi gerekirdi. Bu nedenle hüküm, ikinci bentte gösterilen sebeple bozulmuş; bozma kapsamı dışında kalan diğer bölümler ise birinci bentteki nedenle onanmıştır.

Uyuşmazlık, muris tarafından ergin bir kişinin (davalı) evlat edinilmesinde, önceki evlatlık olan davacının TMK m.313/1 gereği "açık muvafakatinin" alınmamasının evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını gerektirip gerektirmediğine ilişkindir; İlk Derece Mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi ise muvafakat alınmadığı gerekçesiyle kabul etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, BAM kararını oy çokluğuyla bozmuş; evlat edinmeyle kurulan yapay soybağının kan bağına dayanan üstsoy-altsoy hısımlığı doğurmadığını, dolayısıyla evlatlığın m.313/1 anlamında "altsoy" sayılmayacağını ve önceki evlatlığın muvafakatinin gerekmediğini benimsemiştir. Daire bu sonucu sistematik yorumla desteklerken, gerçek anlamda altsoy-üstsoy ilişkisi kurulsaydı yasal mirasçılığın TMK m.495 hükmü gereği kendiliğinden doğacağına dayanmış; buna karşılık m.314'te evlatlığın mirasçılığının ayrıca düzenlenmiş ve m.500'de "kan hısımı gibi" mirasçı olacağının öngörülmüş olmasının, evlatlığın altsoy olmadığını gösterdiğini vurgulamıştır. Bir üye, BAM kararının onanması gerektiği yönünde karşı oy yazmıştır.

Davacı, Alman uyruklu babası W.S.P.K.'nin 20.10.2004'te öldüğünü, Türkiye'de taşınmazı, otomobili ve bankada parası bulunduğunu belirterek veraset ilamı (mirasçılık belgesi) verilmesini istemiş; yerel mahkeme Türk Medeni Kanunu'nun 495. maddesini dikkate alarak verasetin sübutuna karar vermiştir. Yargıtay hükmü bozmuştur. Bozma gerekçesi olarak, 2675 sayılı MÖHUK m.22 uyarınca mirasın ve veraset belgesi verilmesinin ölenin milli hukukuna tabi olduğu, dolayısıyla mahkemenin yabancı mirasbırakanın milli (Alman) hukukunu tespit edip ona göre veraset ilamı vermesi gerekirken bunu yapmadan doğrudan TMK m.495'e dayanmasının isabetsiz olduğu vurgulanmış; ayrıca Türkiye'deki taşınmazlar bakımından mirasın iktisabına yönelik olarak MÖHUK m.35 anlamında karşılıklılık (mütekabiliyet) usulüne uygun araştırılmaması da usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Bu kararda TMK m.495 esastan değil, yalnızca yerel mahkemenin yanlışlıkla başvurduğu hüküm olarak anılmış olup, yabancılık unsuru taşıyan veraset uyuşmazlığında uygulanması gereken hukukun milli hukuk olduğu sonucuna ulaşılmıştır.