TMK Madde 415 - Vasi atamasında ilgililerin isteği

Uyuşmazlık, kısıtlıya yasal danışman atanmasına ve atanan yasal danışmanın şahsına (sıfatına) yönelik temyiz itirazlarına ilişkindir. Daire, yasal danışman atanmasına ilişkin bölümü onamış; yasal danışmanın sıfatına yönelik itirazlar yönünden ise görev incelemesi yapılmak üzere dosyayı mahalline geri çevirmiştir. Onama gerekçesinde, TMK m.431/1 yollamasıyla vasi atama usulünün yasal danışman atanmasında da uygulanacağı ve TMK m.415 uyarınca kimin yasal danışman atanacağı belirlenirken kısıtlının kendi isteğinin öncelikle gözetilmesinin tabii olduğu vurgulanmış, bu nedenle temyiz itirazları yersiz görülmüştür. Ayrıca m.431 atfıyla m.422 gereğince vasinin sıfatına itiraz ve kaçınma sebeplerini inceleme usulünün yasal danışman için de geçerli olduğu; vesayet makamının itirazı reddetmesi hâlinde denetim makamı sıfatıyla TMK m.397 uyarınca Asliye Hukuk Mahkemesinin inceleme yapması gerektiği belirtilmiştir.

Uyuşmazlık, akıl hastalığı sebebiyle (TMK m.405) vesayet altına alınması istenen ergin bir kişinin, sulh hukuk mahkemesince duruşma açılmadan, tensip zaptıyla birlikte kısıtlanmasına karar verilmesinin usule uygun olup olmadığına ilişkindir. Yargıtay, vesayet davalarının HUMK m.73'teki istisnalardan olmaması nedeniyle duruşma açılmasının ve kısıtlanması istenilen kişiye davetiye çıkarılarak davadan haberdar edilmesinin zorunlu olduğunu belirterek hükmü BOZMUŞTUR. Mahkeme bu gereklilikleri yerine getirmeyip evrak üzerinden karar verdiğinden, TMK m.408 (ergin kişinin kendi isteğiyle kısıtlanması) ve m.409 (savurganlık, bağımlılık gibi sebeplerle kısıtlamada dinlenme koşulu) ile birlikte değerlendirilen usulü ihlal etmiştir. Kararın TMK m.415 ile bağlantısı, vasinin atanmasında kısıtlananın iradesinin önem taşımasıdır: madde, vesayet altına alınacak kişinin veya ana ya da babasının önerdiği kimsenin haklı bir engel bulunmadıkça vasi seçilmesini öngördüğünden, kişinin duruşmaya çağrılması ve dinlenmesi bu öneri hakkının kullanılması bakımından da gereklidir.

Uyuşmazlık, babası 15.05.2003'te ölen ancak annesi sağ olan ve tüm bakım ile gözetimi annesi tarafından yerine getirilen ergin Ayşe'nin kısıtlanması ile vasi atanması talebine ilişkin olup, mahkeme kısıtlananı davacının velayeti altına koymuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı HUMK m.427/6 uyarınca kanun yararına bozma istemiştir. Yargıtay, TMK m.419 gereği kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılacağını belirterek, önce bakım ve gözetimi yapan annenin velayeti altına alınması kuralının bulunduğunu, anne dışında biri vasi atanacaksa TMK m.415 uyarınca haklı sebepler engel olmadıkça ana veya babanın gösterdiği kimsenin vasi atanacağını vurgulamıştır. Bu çerçevede mahkemenin, davacının vasi atanması için haklı sebeplerin varlığını değerlendirmesi ve annenin davacıyı vasi göstermesi hâlinde davayı kabul etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca velayetin (evlat edinme hariç) yalnızca ana ve babaya tanındığı TMK m.335 gereği kısıtlanana vasi atanması gerekirken velayet altına konulmasının ve gerekçe ile hüküm fıkrası arasındaki çelişkinin usul ve yasaya aykırı olduğu sonucuna varılarak hüküm, sonuca etkili olmamak üzere oybirliğiyle bozulmuştur.