TBK Madde 384 - Kullanım ödüncünün sona ermesi: Amacı belirlenmemiş kullanmada

TBK m.384, kullanım ödüncünün (âriyet) sona ermesini süre ve amacın hiç belirlenmediği hâle bağlayan tamamlayıcı bir kuraldır; tarafların iade zamanını kararlaştırmadığı boşluğu ödünç veren lehine doldurur. Burada geri isteme hakkı herhangi bir sebebe veya haklı gerekçeye bağlı değildir; veren, ihbarla birlikte dilediği an aynen iadeyi talep edebilir. Bu noktayı komşu TBK m.383’ten dikkatle ayırmak gerekir: amacın belirli olduğu ilişkide erken geri isteme yalnızca kanunda sayılı sınırlı sebeplere dayanabilirken, amaç belirsizse verenin serbestisi esastır ve belirsizlik alan aleyhine yorumlanır. Nitelik bakımından da sınır önemlidir; âriyette TBK m.379 uyarınca ivazsız kullandırma söz konusudur, mülkiyet geçmez ve şeyin kendisi aynen iade edilir. Bu yönüyle mülkiyeti devreden ve mislî iade gerektiren tüketim ödüncünden (karz, TBK m.386) kesin biçimde ayrılır. Uygulamada sık rastlanan bir hata, süresi belirlenmemiş her ödüncü otomatik olarak bu maddeye tabi saymaktır; oysa amaç belliyse TBK m.383 devreye girer. İkinci bir karışıklık, aynen iade yerine bedel talep ederek ilişkiyi karz gibi ele almaktan doğar. Sözleşmede süre veya amacı açıkça yazmak, ileride iade zamanlaması tartışmasını baştan önler.