HMK Madde 416 Hakemlerin seçimi
HMK 416, hakem seçim usulünü tarafların serbestçe kararlaştırabileceğini; anlaşamamaları hâlinde uygulanacak seçim usulünü, mahkemenin hangi durumlarda hakem seçeceğini ve hakemlerin taşıması gereken nitelikleri ayrıntılı olarak gösterir.
Resmi Metin
Hakemlerin seçimi
Madde 416- (1) Taraflar, hakem veya hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmakta serbesttir. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa hakem seçiminde aşağıdaki usul uygulanır:
- a) Ancak gerçek kişiler hakem seçilebilir.
- b) Tek hakem seçilecek ise ve taraflar hakem seçiminde anlaşamazlarsa hakem, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından seçilir.
- c) Üç hakem seçilecek ise taraflardan her biri bir hakem seçer; bu şekilde seçilen iki hakem üçüncü hakemi belirler. Taraflardan biri, diğer tarafın bu yoldaki talebinin kendisine ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini seçmezse veya tarafların seçtiği iki hakem seçilmelerinden sonraki bir ay içinde üçüncü hakemi belirlemezlerse, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından hakem seçimi yapılır. Üçüncü hakem, başkan olarak görev yapar.
- ç) Üçten fazla hakem seçilecek ise son hakemi seçecek olan hakemler yukarıdaki bentte belirtilen usule göre taraflarca eşit sayıda belirlenir.
- d) Hakemin birden fazla kişiden oluşması hâlinde en az birinin kendi alanında beş yıl ve daha fazla kıdeme sahip bir hukukçu olması şarttır.
(2) Hakemlerin seçim usulünü kararlaştırmış olmalarına rağmen;
- a) Taraflardan biri sözleşmeye uymazsa,
- b) Kararlaştırılmış olan usule göre tarafların veya taraflarca seçilen hakemlerin hakem seçimi konusunda birlikte karar vermeleri gerektiği hâlde, taraflar ya da hakemler bu konuda anlaşamazlarsa,
- c) Hakem seçimi ile yetkilendirilen üçüncü kişi, kurum veya kuruluş, hakemi ya da hakem kurulunu seçmezse, hakem veya hakem kurulunun seçimi, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme tarafından yapılır. Mahkemenin, gerektiğinde tarafları dinledikten sonra bu fıkra hükümlerine göre verdiği kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Mahkeme, hakem seçiminde tarafların sözleşmesini ve hakemlerin bağımsız ve tarafsız olması ilkelerini göz önünde bulundurur. Üçten fazla hakem seçilecek hâllerde de aynı usul uygulanır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, tahkimde hakem veya hakemlerin nasıl seçileceğini düzenler. Birinci fıkra önce tarafların seçim usulünü kararlaştırmakta serbest olduğu ilkesini koyar; aksi kararlaştırılmamışsa kanundaki tamamlayıcı usul devreye girer. Bu usule göre yalnızca gerçek kişiler hakem seçilebilir; tek hakemde taraflar anlaşamazsa hakemi mahkeme seçer; üç hakemde her taraf birer hakem belirler, bu iki hakem üçüncüyü seçer ve üçüncü hakem başkan olur. Üçten fazla hakem için de eşit sayıda belirleme esası geçerlidir. Ayrıca hakem heyetinde en az bir üyenin kendi alanında beş yıl ve daha fazla kıdeme sahip hukukçu olması şart koşulur. İkinci fıkra ise seçim usulü kararlaştırılmış olmasına rağmen tarafların ya da yetkilendirilen üçüncü kişi, kurum veya kuruluşun seçim yapmaması gibi tıkanma hâllerini ele alır.
Usul yönünden madde, anlaşmazlık veya seçimde gecikme durumunda taraflardan birinin talebi üzerine mahkemeyi devreye sokar. Üç hakem seçiminde bir tarafın talebin ulaşmasından itibaren bir ay içinde hakemini seçmemesi ya da seçilen iki hakemin bir ay içinde üçüncü hakemi belirlememesi hâlinde seçimi mahkeme yapar. İkinci fıkradaki tıkanma hâllerinde de mahkeme, gerektiğinde tarafları dinledikten sonra hakem veya hakem kurulunu belirler ve bu kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Mahkeme seçimini yaparken tarafların sözleşmesini ve hakemlerin bağımsız ve tarafsız olması ilkelerini göz önünde bulundurur.
Gerekçe
Maddede, hakemlerin atanmasında tarafların serbest olduğu kabul edilmiş, tarafların hakemlerin seçimi usulünü belirlemelerine karşın, hakem seçiminin yapılamaması durumunda, taraflardan birinin istemi üzerine hakem veya hakem kurulunun seçiminin mahkeme tarafından yapılabileceği belirtilmiş ve bu seçimde esas alınacak hususlara yer verilmiştir. Tahkimde hakemlerin atanması büyük önem taşıdığı için atanma usulü açıkça belirlenmiştir. Mahkeme tarafından seçim yapılacak ise mahkeme, varsa seçime ilişkin taraf sözleşmesine uymalı ve hakemlerin tarafsız ve bağımsız olmasını temin edecek şekilde seçim yapmalıdır. Aksi halde hakem seçimine ilişkin karara itiraz edilemeyecek; ancak verilen hakem kararının iptali mümkün olacaktır.
ADALET KOMİSYONU RAPORU
Tasarının 420 nci maddesinin görüşmesi sırasında verilen önerge ile, hakemlerin yürüttüğü işin hukuk yoğun karakterinin, en az bir hakemin hukukçu olmasını zorunlu kılması ve kuralların ve nesafet hukukunun doğru uygulanması amacıyla, maddenin birinci fıkrasının (ç) bendinden sonra gelmek üzere, (d) bendi eklenmiş, maddenin başlığında geçen “atanması” ibaresi, daha doğru bir ifade olan “seçimi” ibaresiyle değiştirilmiş, ikinci fıkrasında geçen “kesindir” yerine ise, daha doğru bir ifade olan “karşı temyiz yoluna başvurulamaz” ibaresi kullanılmış ve madde teselsül nedeniyle 422 nci madde olarak kabul edilmiştir.
TBMM GENEL KURULU
TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe