HMK Madde 14 - Şubeler ve tüzel kişilerle ilgili davalarda yetki

Bu madde, şubeler ile özel hukuk tüzel kişilerine ilişkin uyuşmazlıklarda yetkili mahkemeyi iki ayrı fıkrayla düzenler. İlk fıkra, bir şubenin işlemlerinden doğan davalar bakımından o şubenin bulunduğu yer mahkemesini de yetkili kılar; buradaki “de” ifadesi, bu yetkinin genel yetki kurallarına ek olarak tanındığını, yani münhasır olmayan bir seçenek getirdiğini ortaya koyar. İkinci fıkra ise özel hukuk tüzel kişilerinin ortaklık veya üyelik ilişkileriyle sınırlı olmak kaydıyla, bir ortağına ya da üyesine karşı veya bir ortağın yahut üyenin bu sıfatla diğerlerine karşı açacakları davalar için, ilgili tüzel kişinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili sayar.

Usul bakımından iki fıkra arasındaki ayrım belirleyicidir. Şubeye ilişkin yetki, davacıya merkezdeki genel yetkili mahkeme yanında şube yerinde dava açma olanağı tanıyan tamamlayıcı bir yetkidir. Buna karşılık ortaklık veya üyelik ilişkisinden kaynaklanan ve fıkrada sayılan dava türlerinde merkezin bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi kesin yetkidir; kesin yetki, tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği ve mahkemenin kendiliğinden gözeteceği bir kuraldır. Bu nedenle ikinci fıkra kapsamındaki davalarda yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, davanın esasına girilmeden önce dikkate alınması gereken bir husustur.