TMK Madde 142 - Evlenme töreninin yapılışı ve evlenmenin oluşması

Uyuşmazlık, evlenme akdinin hangi anda kurulmuş sayılacağına; özellikle tarafların evlenme kütüğü defterine imza atmasının evliliğin kurucu unsuru olup olmadığına ilişkindir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi de bu yöndeki hükmü kurmuş; davacılar vekilinin davanın reddi yönünden temyizi üzerine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, HMK m.370/1 uyarınca BAM kararının ONANMASINA oy birliğiyle karar vermiştir. Daire gerekçesinde, TMK m.142 gereğince yetkili evlendirme memurunun evleneceklerin her birine evlenmek isteyip istemediklerini sorduğunu ve evlenme akdinin tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda tamamlandığını; buna karşılık evlenme kütüğü defterine imza atma işleminin evlilik sözleşmesi bakımından kurucu bir unsur olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebepler kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemiş, hüküm usul ve kanuna uygun bulunmuştur.

Uyuşmazlık, açılan evlenmenin butlanı davasında evlenme töreninin TMK m.142'ye uygun biçimde yapılıp yapılmadığı noktasında toplanmaktadır. Yerel mahkeme (Asliye Hukuk/Aile Mahkemesi), evlenme töreninin TMK m.142'ye uygun olarak yapıldığını saptayarak hükmünü kurmuştur. Temyiz istemi üzerine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillere ve kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle törenin m.142'ye uygunluğuna ilişkin tespite dayanarak, yerinde bulmadığı temyiz isteğini reddetmiş ve usul ile kanuna uygun gördüğü hükmün ONANMASINA oybirliğiyle karar vermiştir. Daire ayrı bir gerekçe geliştirmeyip yerel mahkeme tespitini benimsemiş olup, karar bu yönüyle gerekçesiz (rutin) bir onamadır.

Uyuşmazlık, davacı E.'nin yokluğunda 20.09.1994 tarihinde yapılan evlilik kaydının iptali istemine ilişkin olup; yerel mahkeme, evlenme kütüğündeki imzanın davacıya ait olmadığı gerekçesiyle evliliğin iptaline karar vermiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu hükmü 2. bentteki sebeple bozmuş, kararın bozma kapsamı dışında kalan yönlerini ise onamıştır. Daire gerekçesinde TMK m.142 uyarınca evlenmenin geçerli biçimde kurulabilmesi için evlendirme memuru önünde tarafların karşılıklı irade açıklamasının yeterli olduğunu (14.06.1965 tarihli 3/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı), yetkili memur önünde yapılan bir evliliğin diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemeyeceğini (TMK m.155) vurgulamış; tarafların müşterek çocukları bulunduğunu ve nüfus kayıtlarında davacının baba olarak gözüktüğünü, evliliğin iptali davasının kamu düzeniyle ilgili olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle Daire, evlendirme memuru M.Z. ile şahitler H.K. ve E.K.'nın tanık sıfatıyla dinlenip tarafların memur huzurunda irade açıklaması olup olmadığı tespit edilmeden, eksik araştırma ve inceleme ile hüküm kurulmasını doğru bulmamıştır.

Uyuşmazlık, İsrail'de koca bizzat hazır bulunmaksızın vekaletname ile temsilci aracılığıyla kıyılan bir evlenmenin Türk Hukuku bakımından geçerli olup olmadığına ilişkindir; somut olayda davalı-davacı koca evlenme anında bizzat bulunmamış, vekaletname ile temsil edilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin bu yönü nazara almaksızın karar verdiği gerekçesiyle hükmü bozmuş; bozma sebebine göre hükmün boşanmaya ilişkin bölümüne yönelik temyizin şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir. Daire, TMK m.142'ye dayanarak evlendirme memurunun evleneceklerin her birine evlenme iradesini sorması ve evlenmenin ancak tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşacağı kuralını vurgulamıştır. Bu düzenleme karşısında eşin tören anında bizzat hazır bulunması kurucu nitelikte olduğundan, vekaletname ile temsil suretiyle gerçekleştirilen evlenmenin Türk Hukuku açısından yoklukla malul olduğu sonucuna varılmıştır.

Davacı; davalıyla hiç evlenmediğini, nikah tarihinde askerde olduğunu, evlenmenin yapıldığı yere hiç gitmediğini ve evlenme belgesindeki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürerek dava açmış; somut evlilik kaydı, 2526 sayılı Kanun uyarınca fiili birleşmenin evlilik olarak tescili suretiyle (7.2.1983) oluşturulmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi çoğunluğu, kararın dayandığı deliller ile delillerin takdirinde bir yanlışlık bulunmamasına göre temyiz isteğini reddederek yerel mahkeme hükmünün onanmasına oyçokluğuyla karar vermiştir. Karşı oyda ise TMK m. 142 uyarınca evlendirmeye yetkili memur önünde tarafların evlenme iradelerini karşılıklı ve olumlu yönde açıklamasının evlenmenin kurucu şartı olduğu, bu beyan yoksa evliliğin hiç vücut bulmayacağı ve yokluğun söz konusu olacağı; uzun süre rızayla karı-koca gibi yaşamanın evliliği oluşturmayacağı ve yokluğun ileri sürülmesinin TMK m. 2/2 anlamında hakkın kötüye kullanılması sayılmayacağı, davacının istemi de mutlak butlanla iptal değil yokluğun tespiti niteliğinde olduğu için belirtilmiştir. Karşı oya göre, imzanın davacının eli ürünü olmadığına dair rapor ile davacının ilgili tarihte fiili askerlik hizmetinde bulunması karşısında tasdik şerhini veren muhtarın dinlenmesi, izin durumunun birlik komutanlığından sorulması ve imza taşıyan resmi belgelerin araştırılması gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması nedeniyle bozma yapılması gerektiği savunularak çoğunluk görüşüne katılınmamıştır.