Hazırlayan: Av. Saim İncekaş · Adana Barosu · Güncelleme: 15.11.2026
Özet2 fıkra · ~2 dk okuma
TCK 312, Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs eden kimseye ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
Madde 312-(1) Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs eden kimseye ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
TCK m.312, cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen ya da tamamen engellemeye teşebbüs edilmesini cezalandırır; korunan hukuki değer, yürütme gücünün ve Hükûmetin Anayasaya uygun biçimde var olması ile görevlerini yerine getirebilmesidir. Suçun maddi unsuru, bu iki seçimlik amaçtan birine yönelik olarak cebir ve şiddet içeren bir hareketin gerçekleştirilmesidir; norm salt amacı değil, amaca elverişli cebrî fiili arar. Fail ya Hükûmeti tümüyle ortadan kaldırmayı ya da onun görevlerini kısmen veya tamamen engellemeyi hedefleyebilir. Manevi unsur kasttır ve failin Hükûmete yönelik bu özel amaçla hareket etmesi gerekir. Düzenleme fiili teşebbüs aşamasında tamamlanmış sayarak cezalandırdığından, sonucun elde edilmesi aranmaz; cebrî teşebbüsün gerçekleşmesi cezalandırılabilirlik için yeterlidir. Öngörülen ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır.
Maddenin ikinci fıkrasına göre, bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların da işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur; bu düzenleme tek bir cezada birleştirme değil gerçek içtima esasını benimser ve sırasında işlenen her bağımsız fiil kendi cezasını doğurur. Böylece esas fiile verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile birlikte, işlenen diğer suçların cezaları da bağımsız olarak uygulanır. Suçun temel şekline bağlı ayrıca cezayı artıran bir nitelikli hâl veya daha az cezayı gerektiren bir hâl öngörülmemiştir. Madde metninde tüzel kişiler hakkında özel bir güvenlik tedbiri düzenlemesine de yer verilmemiştir. Suç şikayete bağlı olmayıp resen soruşturulur; cezanın ağırlığı, korunan değerin Hükûmetin Anayasaya uygun varlığı ve işleyişi olmasıyla bağlantılıdır.
Gerekçe
Madde metninde, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenlik unsurunun oluştuğu üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmetin ortadan kaldırılmasına veya böyle olmamakla birlikte görevini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs edilmesi ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Bu suç tanımında da, Anayasa düzeninin temel organlarından biri olan Hükûmetin ortadan kaldırılmasına veya görevlerinin engellenmesine yönelik teşebbüse ait icra hareketlerini tam suç gibi cezalandırılmaktadır. Maddenin uygulamasına ilişkin diğer hususlar için Anayasayı ihlâl ve Yasama organına karşı suça ilişkin maddelerin gerekçelerine bakılmalıdır.
TCK m.312 ile İlgili Yargıtay Kararları
41 karar gösteriliyor.
3.CDE.2021/4197K.2023/2716
Teşebbüs suçu niteliğindeki Hükûmete karşı suç, Anayasanın kurumsal yapısını belirlediği Hükûmetin işlevini engelleme amacına yönelen cebir ve şiddetle oluşur; 765 sayılı Kanun m.147'den farklı olarak maddi bir netice aranmaz. Cebir tipikliğin esaslı unsuru olduğu için TCK m.108 uyarınca ikinci kez ceza verilemez, ancak bunun dışında işlenen suçlar m.312/2 gereğince ayrıca cezalandırılabilir.
Detaylı özeti gör
Karar, Hükûmete karşı suçun konusunu ve teşebbüs niteliğini birlikte belirlemektedir. Hükûmet suç tarihinde Bakanlar Kurulu olarak somutlaşırken 6771 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra Anayasanın 104 ve 106. maddeleri uyarınca Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlardan oluşur. m.309 ile sınır da şöyledir: cebirle Hükûmet görev yapamaz hâle getirilip anayasal düzen bozulursa Anayasayı ihlal, düzen bozulmadan görevler kısmen veya tamamen engellenirse Hükûmete karşı suç oluşur. Maddi netice aranmaz; kurumsal işlevi engellemeye yönelen cebir ve şiddetle teşebbüs aşamasına ulaşılması yeterlidir. Cebir tipikliğin esaslı unsuru olduğundan ayrıca cezalandırılamaz, bunun dışındaki suçlar ise bağımsızdır. Fail herkes olabilir; elverişlilik yönünden eylemin örgütlü yapının ürünü olması beklenir ve mağdur demokratik toplumu oluşturan gerçek kişilerdir. Hazırlık ile icra hareketi objektif ölçütle ayrılır; başlangıç hareketinin cebir içermesi şart olmayıp devamının cebir içereceğinin anlaşılması yeterlidir.
Cebir ve şiddetin, Anayasa ile düzenlenmiş kurumsal yapıya sahip Hükûmetin işlevini yerine getirmesine engel olma amacıyla kullanılması suçun oluşması için gereklidir; ölçüt, Bakanlar Kurulunun işlevini engelleme amacının bulunmasıdır. 765 sayılı TCK m.147'nin aksine maddi netice şart olmayıp teşebbüs aşamasına ulaşılması yeterlidir.
Detaylı özeti gör
Karar, korumanın kurumun varlığından çok işlevini serbestçe yerine getirme imkânına yöneldiğini açıklamaktadır. Yürütmenin siyasi icra fonksiyonu ile idari fonksiyonu ayrıdır; m.312'nin konusu siyasi iktidarın icra işlevleridir. Bakanlıkların ve diğer kamu kurumlarının idari işlem, eylem ve hizmetleri bu kapsamda olmayıp bunlara yönelen fiiller devlet veya kamu idaresinin işleyişine karşı suçların konusunu oluşturabilir. Suçun oluşması için cebir ve şiddetin, anayasal kurumsal yapıya sahip Hükûmetin işlevini engelleme amacına yönelmesi ve fiilin bütün hâlinde Bakanlar Kuruluna karşı işlenmesi gerekir; maddi bir netice doğması şart değildir. Anayasanın 8. maddesinde 6771 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, yürütme yetkisinin kurumsal karşılığındaki dönüşümü göstermektedir. Bakanların hizmet hiyerarşisindeki idari sıfatları ise hükmün koruma sınırına girmez.
Hükûmete karşı suç bakımından esas alınan amaç, Anayasal kurumsal yapıya sahip Bakanlar Kurulunun işlevini yerine getirmesini engellemektir; eylemin bütünü Bakanlar Kuruluna karşı yönelmiş olmalıdır. Manevi unsur kast olduğundan bu suç taksirle gerçekleştirilemez.
Detaylı özeti gör
Karar, Hükûmete karşı suçun yöneldiği işlevi, failini ve manevi unsurunu birlikte sınırlandırmaktadır. Fiil, anayasal kurumsal yapıya sahip Bakanlar Kurulunun işlevini engellemeye yönelmeli ve bütünüyle bu kurula karşı işlenmelidir. Hüküm Hükûmeti bir bütün olarak koruduğundan tek bir bakan veya ayrı görevler yürüten bakanlıklar bu korumadan yararlanmaz. Fail için resmî ya da siyasi sıfat veya vatandaşlık aranmaz; bu nedenle suç özgü değil genel suçtur ve tek kişiyle ya da birden fazla kişiyle işlenebilir. Silahlı örgütte en az üç, suç için anlaşmada en az iki kişi gerektiğinden bu hükümler uygulandığında fail sayısı zorunlu olarak artar. Manevi unsur kasttır; teşebbüs aşamasında tamamlanmış sayılan suç taksirle işlenemez. Kurumsal işlevi engellemeye yönelme tipik koşul olmakla birlikte bunun dışında belirli bir amaç veya saik aranmaz.
TCK m.312'deki Hükûmete karşı suçun konusu, egemenliğin oluştuğu üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmet; ortak korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Suç kamu göreviyle bağlantı veya görevden yararlanma koşulu taşımaz ve özgü suç olmadığından failin memur olması kurucu unsur değildir; ikinci fıkra gereğince suç sırasında işlenen başka suçlardan da ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir ve bu amaç suçu koruduğu hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Karar, bir hâkim hakkındaki davanın ilk derece sıfatıyla Yargıtayda mı yoksa ağır ceza mahkemesinde mi görüleceği uyuşmazlığını çözmüştür. Ceza Genel Kurulu, TCK m.309, m.311 ve m.312'yi aynı bölümde birbirini tamamlayan, farklı anayasal hedefleri koruyan üç düzenleme olarak ele almıştır. Somut dosyada, hâkimlik görevi sırasında yapıldığı ileri sürülen bir işleme ilişkin incelemenin işleme konulmama kararıyla sonuçlandığı bildirilmiş; görevi kötüye kullanma, resmî belgede sahtecilik veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi görev suçlarının adları ve sevk maddeleri iddianamede yer almamıştır. İddianamede başka olaylardan söz edilmesi de bu olaylar hakkında dava açıldığı anlamına gelmez. İsnat, sanığın hâkimlik sıfatından bağımsız olarak örgüt hiyerarşisi içinde ve yargı yapılanmasında faaliyet gösterdiği biçiminde kurulmuş olduğundan eylemler kişisel suç sayılmıştır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usule uygun bulunmuş ve İstanbul 34. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Hükûmete karşı suçta TCK m.312'nin konusu, egemenliği oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmet; korunan ortak hukuki değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. Bu suçun kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez ve özgü suç niteliği bulunmadığından memur sıfatı kurucu unsur değildir; ikinci fıkra uyarınca suç sırasında gerçekleştirilen diğer suçlardan da ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlık, hâkim olan sanık hakkındaki davanın Yargıtayın mı yoksa ağır ceza mahkemesinin mi görevine girdiği noktasındadır. İddia, sanığın örgütün yargı yapılanması içinde bilerek ve isteyerek yer aldığı ve nihai amaç doğrultusunda süreklilik gösteren eylemlerle atılı suçları işlediği biçiminde kurulmuştur. Ceza Genel Kurulu iddianameyi bu ölçütle incelemiş; hâkimlik göreviyle bağlantılı, görevden doğan veya görev sırasında işlenmiş herhangi bir eylemin anlatılmadığını, görevi kötüye kullanma ya da resmî belgede sahtecilik gibi görev suçlarının adlarıyla sevk maddelerinin de yazılmadığını saptamıştır. Bu nedenle isnadın hâkimlik sıfatından bağımsız kişisel irade ve eylemlere dayandığı, sanığın örgüt üyesi sıfatıyla yargı yapılanmasına yerleştirildiğinin ileri sürüldüğü kabul edilmiştir. Yargıtayın ilk derece yargılaması yetkisinin görev suçlarıyla sınırlı ve istisnai olması da dikkate alınarak Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde görülmüş, İstanbul 28. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Diğer kararlar (36)CGKE.2018/66K.2018/87Merci Tayini
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenliğini oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmet, Hükûmete karşı suçun konusudur; suçla korunan ortak hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Maddenin ikinci fıkrasına göre suç işlenirken başka suçlar da gerçekleştirilmişse bunlardan ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, uyuşmazlığa geçmeden önce TCK m.312'yi kanun sistematiği içinde m.309 ve m.311'in yanında konumlandırmıştır. Bu üç hüküm aynı bölümde yer almakta, cebir ve şiddetle teşebbüsü cezalandırmakta ve yöneldikleri anayasal hedefe göre birbirinden ayrılmaktadır. Kararda ayrıca silahlı örgüt suçunu düzenleyen TCK m.314 aktarılmıştır. Maddenin üçüncü fıkrasının suç işlemek amacıyla örgüt kurma hükümlerine yaptığı atıf nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kuralının örgüt üyeliği bakımından da geçerli olduğu; dolayısıyla örgüt mensuplarının faaliyet kapsamında işledikleri başka suçlardan ayrıca sorumlu tutulacakları açıklanmıştır. Somut olayda sanık suç tarihinde birinci sınıf hâkimdir. Kişisel nitelikte bulunan ve ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.93 ve m.94 uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü belirtilmiştir.
TCK m.312'deki Hükûmete karşı suç, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenliğini oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmeti konu alır ve m.309 ile 311'deki suçlarla birlikte millet iradesine dayanan demokratik rejimi korur. İkinci fıkra, suç sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini öngörerek bu amaç suçunu, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlemiştir.
Detaylı özeti gör
Karar, görev suçu ile kişisel suç ayrımını hem iddianamenin kapsamı hem de zaman yönünden incelemektedir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki dosyalara konu, görev sırasında yapıldığı ileri sürülen işlemler hakkında soruşturmaların sürdüğü; ancak iddianamede bu işlemlere karşılık gelen görev suçu adlarıyla sevk maddelerinin bulunmadığı saptanmıştır. Başka soruşturma içeriklerinin anlatılması, bu eylemlerden dava açıldığı anlamına gelmez. Amaç suçlarda ve bunlara göre geçitli kabul edilen örgüt üyeliğinde temadi yakalanma anına kadar devam ederken, görevden doğan eylemlerde temadi ile teselsül daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli oluşmamıştır. Bu nedenle görevle bağlantılı işlemler için Kurul nezdinde farklı bir usulle ayrı soruşturma yürütülmesi usul ve kanuna uygun bulunmuştur. Söz konusu eylemler hakkında ileride ayrı dava açılırsa, bunların eldeki amaç suçlar yönünden araç suç sayılıp sayılmayacağını kovuşturma makamı ayrıca değerlendirecektir.
Hükûmete karşı suçun konusu, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenliğini oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmet; ortak korunan hukuki değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. TCK m.312/2 uyarınca suçun işlenmesi sırasında başka suçlar da işlenmişse ilgili hükümler gereğince bunlardan ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, iki ayrı iddianameyle açılmış davaların gerekli görülmesi durumunda birleştirilebileceğini belirtmiş; 2013 ve 2014 yıllarında verdiği çok sayıdaki kararda da aynı mesele bakımından aynı sonuca ulaşıldığını hatırlatmıştır. Gerekçede TCK m.309, m.311 ve m.312 birlikte incelenmiş ve her üç suçun da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına bağlandığı ortaya konulmuştur. Silahlı örgüt suçunu düzenleyen TCK m.314'ün üçüncü fıkrasının TCK m.220'ye yaptığı gönderme nedeniyle, gerçek içtima kurallarının silahlı örgüt üyeliği yönünden de uygulanacağı açıklanmıştır. İncelenen olayda suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında, suçüstü hükümleri uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüş; soruşturmanın başladığı tarihte Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde bulunan bütün soruşturma dosyaları da getirtilmiştir.
TCK’nın 312. maddesindeki suçun konusu, devlet egemenliğinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmettir; Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçlarda olduğu gibi burada da korunan ortak hukuki değer, millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Bu suç özgü suç değildir; fiilin kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi ve failin kamu görevlisi olması aranmaz, ayrıca ikinci fıkra uyarınca amaç suç ile ona ulaşmak için işlenen araç suçlar birbirinden bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkındaki iddianameyi görev suçu ile kişisel suç ayrımı bakımından incelemiştir. İddianamede, savcılık görevi sırasında yapıldığı ileri sürülen işlemlerle ilgili dosyaların içeriğinden söz edilse de bu soruşturmaların sürdüğü ve görev suçu sayılabilecek suç adları ile sevk maddelerine yer verilmediği saptanmıştır. Görevden doğan eylemlerde temadi daha önce bittiği için suçüstü hâli oluşmamış; bunlar hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde ayrı soruşturma yürütülmesi kanuna uygun bulunmuştur. Buna karşılık eldeki isnat, savcılık sıfatından bağımsız biçimde örgüt üyeliği ve bu üyelikten kaynaklanan hiyerarşi içinde hareket edildiği iddiasına dayandığından eylemler kişisel suç sayılmıştır. Özel Dairenin görevsizlik kararı yerinde görülmüş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Hükûmete karşı suç, devletin egemenlik yapısı içindeki yönetim gücünü temsil eden Hükûmeti konu alır; TCK’nın 309 ve 311. maddelerindeki suçlarla birlikte güvence altına alınan değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Bu suç özgü suç değildir; fiilin kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi ve failin kamu görevlisi olması gerekmez, TCK m.312’nin ikinci fıkrası uyarınca amaç suç kendisiyle korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçtan ayrı ve bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkındaki görev uyuşmazlığını iddianamenin kapsamına göre çözmüştür. Savcılık görevi sırasında bazı soruşturmalarda ve iletişimin tespiti, dinlenmesi ile kayda alınmasına ilişkin kararlar verilirken hukuka aykırı işlemler yapıldığına dair ihbar ve şikâyetlerden söz edilmiş; ancak ilgili soruşturmaların sürdüğü, görev suçu sayılabilecek suç adlarıyla sevk maddelerinin iddianamede bulunmadığı belirlenmiştir. Görevden doğan eylemlerde temadinin önceden bitmiş olması nedeniyle suçüstü hâli doğmadığı ve bu eylemler için ayrı soruşturma usulü uygulanmasının kanuna uygun olduğu açıklanmıştır. İsnadın savcılık sıfatından ayrı olarak örgüt üyeliği temelinde kurulması karşısında eylemler kişisel suç kabul edilmiştir. Böylece Özel Dairenin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş, ağır ceza mahkemesince verilen görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerinin ikinci fıkraları, bu suçların icrası sırasında gerçekleştirilen başka fiillerden dolayı da ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini öngörür; amaç suçla korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlar, amaç suçtan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçlarda eylemin bir kamu göreviyle bağlantılı olması veya görevden yararlanılarak işlenmesi şart değildir; suçlar özgü suç olmadığından memuriyet de fail bakımından kurucu unsur sayılmaz.
Detaylı özeti gör
Kararın gerekçesi, fiil sayısınca suç ve suç sayısınca ceza yaklaşımını benimseyen TCK'nın gerçek içtima düzeninden hareketle m.309, m.311 ve m.312'deki amaç suçlar sırasında işlenen diğer fiillerin bağımsız suç olarak kalacağını ve kendi hükümlerine göre ayrıca cezalandırılacağını açıklamaktadır. Somut olayda, sanığın mahkeme üyesi olarak baktığı bazı davalar ile iletişimin tespiti ve kayda alınmasına ilişkin kararlar hakkında incelemelerin sürdüğü, fakat bu işlemler için görev suçu adlarına ve sevk maddelerine iddianamede yer verilmediği saptanmıştır. Ceza Genel Kurulu, görevle bağlantılı eylemlerde temadinin önceden sona erdiğini, bu yüzden suçüstü hâlinin bulunmadığını ve ayrı soruşturma yürütülmesinin yerinde olduğunu belirtmiştir. İsnadın kişisel suç niteliğinde olması nedeniyle Özel Dairenin görevsizlik kararı uygun görülmüş; ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Darbe teşebbüsüne katılanların davranışları TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerinde düzenlenen suçlara temas etse bile, aynı hukuki değerleri koruyan ve fiillerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen TCK m.309’daki Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçu bütün unsurlarıyla oluştuğunda ayrıca m.312’den ceza verilemez.
Detaylı özeti gör
Daire, darbe kalkışmasına katılanların hukuki konumunu belirlerken TCK m.309'un somut tehlike suçu olduğunu, ayrıca bir neticenin gerçekleşmesinin aranmadığını açıklamıştır. Failin amaca yönelik davranışı veya işlediği elverişli araç suç ile suçun konusu üzerinde doğan tehlike arasındaki illiyet bağı yeterlidir. Vasıtanın elverişliliği değerlendirilirken her hareketle amaçlanan hedef arasında tek tek doğrudan bağ kurulmaz; buna karşılık amaca yönelik cebri fiilin sanığın bulunduğu yerde de icrasına başlanmış olması gerekir. Katılma icrai bir hareketle gerçekleşebileceği gibi garantörlük yükümlülüğünün ihmaliyle de mümkün olabilir. Kalkışmanın icrasını kolaylaştıran davranışlar TCK m.309/1 ve m.39/2-c kapsamında yardım etme olarak nitelendirilmiştir. Kararda ayrıca konusu suç olan emrin yerine getirilemeyeceği ve TCK m.30 kapsamındaki hata değerlendirmesinin her olayın koşullarına göre yapılacağı belirtilmiştir.
TCK m.312’deki suçun örgütlü biçimde de işlenebileceğinin Yargıtay kararlarında kabul edilmesi, bu suç ile m.220’deki örgüt kurma ve yönetme suçu arasında benzerlik ve geçitli suç ilişkisi kurulmasını gerekli kılar. Bu nedenle m.220 soruşturmasında usulüne uygun dinleme kararlarıyla elde edilen deliller, kovuşturmada hukuki nitelendirmenin hükûmeti ortadan kaldırmaya teşebbüs suçuna dönüşmesi üzerine geçersiz hâle gelmez.
Detaylı özeti gör
Daire, delillerin hukuka uygunluğuna ilişkin itirazı, soruşturmanın başındaki suç vasfı ile yargılama sonunda oluşan nitelendirmeyi ayırarak çözmüştür. Soruşturma TCK m.220'deki örgüt kurma ve yönetme suçuyla başlamış; bu suç o tarihte CMK m.135 kataloğunda bulunduğundan iletişimin dinlenmesi kararları alınmıştır. Yeni delillerle aynı fiilin niteliğinin değişebileceği, asıl nitelendirmenin yargılama sonunda yapılacağı ve burada tesadüfen elde edilmiş bir delil bulunmadığı belirtilmiştir. Olayların kısa sürede ülke geneline yayılmasının ardından isnat hükûmeti ortadan kaldırmaya teşebbüse dönüşmüştür. Dosyadaki elli üç dinleme kararından ilki 2013'te örgüt suçu için verilmiş, olayın vahameti anlaşılınca kararlara amaç suç da eklenmiştir. TCK m.312'nin 2014'te CMK m.135 kataloğuna alınması da bu zorunluluğun sonucu sayılmış; kayıtların mahkûmiyet hükümlerinde kullanılabileceği kabul edilmiştir.
Silahlı darbe girişimine katılanların eylemlerinin TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerindeki suçları oluşturacağında kuşku yoktur. Bununla birlikte somut olayda, aynı değerleri koruyup fiillerin haksızlık muhtevasını bütünüyle tüketen m.309’daki Anayasayı ihlal suçu tüm unsurlarıyla gerçekleşmişse sanıklar ayrıca m.311 ve m.312’den ve bu suçlarla geçitli/müterakki ilişkide bulunan m.314 kapsamındaki silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılamaz.
Detaylı özeti gör
Daire, kalkışmayı örgütün ülke genelindeki bütünlüğünden yararlanılarak planlanan ve eş zamanlı hareketlerle yürütülen, hukuken tek bir fiil olarak değerlendirmiştir. Sıfat veya rütbe ayrımı yapılmaksızın, iş bölümü içinde amaca katkı sunup fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kuranların TCK m.37 uyarınca doğrudan fail olacağı belirtilmiştir. Cebir içeren bir icrai hareket niteliğinde olmayıp yalnız icrayı kolaylaştıran davranışlar ise TCK m.39/2-c kapsamında yardım etme sorumluluğu doğurur. Her durumda, amaca yönelik cebri fiilin sanığın bulunduğu yerde de icrasına başlanıp başlanmadığı saptanmalıdır. Karar, katılanların eylemleri TCK m.309, m.311 ve m.312'ye temas etse de m.309 bütün unsurlarıyla gerçekleştiğinde diğer iki hükümden ve aradaki geçitli suç ilişkisi nedeniyle m.314/2'den ayrıca ceza verilemeyeceğini de açıklamıştır.
Bir silahlı darbe teşebbüsüne iştirak edenlerin fiillerinin TCK m.309, 311 ve 312’deki suçları oluşturacağında kuşku yoktur. Ancak aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık muhtevasını bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu somut olayda bütün unsurlarıyla oluştuğunda, m.311 ve m.312’deki suçlar ile bunlarla geçitli/müterakki ilişkideki m.314’te düzenlenen silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ayrıca ceza verilmesi mümkün değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, örgüt yöneticisinin sorumluluk biçimini açıklamaktadır. Daire, TCK m.220/5 uyarınca örgütün gücünden yararlanarak talimat alanın iradesi üzerinde hâkimiyet kuran yönetici ile serbest iradesiyle hareket etmeyen fail arasında azmettiren ve azmettirilen ilişkisinden söz edilemeyeceğini, kanunun benimsediği sistemde yöneticinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan dolaylı fail olarak sorumlu tutulduğunu belirtmiş; Askeri Ceza Kanununda buna koşut bir düzenleme bulunduğuna işaret etmiştir. Bağlayıcı emir bakımından ise konusu suç oluşturan emrin yerine getirilemeyeceği, yerine getirenin de emri verenin de sorumlu olacağı, emrin suç maksadı taşıdığını bilen astın amirle birlikte cezalandırılacağı, buna karşılık astın yalnızca şüphe duymasının cezalandırma için yeterli sayılmadığı vurgulanmıştır. Kalkışma bakımından m.309 tamamlandığında m.311, m.312 ve geçitli ilişki nedeniyle m.314/2'den ayrıca ceza verilemeyeceği kabul edilmiştir.
TCK m.312/1’de suçun konusu, devlet egemenliğinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmet; korunan hukuki değer ise millet iradesine dayanan demokratik düzendir. İkinci fıkradaki gerçek içtima kuralı gereğince suç sırasında işlenen başka suçlar ayrıca cezalandırılır ve amaç suç, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır; bu suç özgü suç değildir ve failin memur olması ya da fiilin kamu göreviyle bağlantılı bulunması gerekmez.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, bir hâkim hakkındaki davanın Yargıtayda ilk derece sıfatıyla görülüp görülemeyeceğini, isnadın görev suçu ya da kişisel suç oluşuna göre değerlendirmiştir. Yargıtayın bu yetkisinin görev suçlarıyla sınırlı ve istisnai olduğu belirtilerek iddianamenin kapsamı incelenmiştir. Sanığın mahkeme üyeliği sırasında bazı davalarda hukuka aykırı işlem yaptığına ilişkin ihbarlar hakkında soruşturmaların sürdüğü, fakat görev suçu sayılabilecek suç adlarıyla sevk maddelerinin iddianamede bulunmadığı saptanmıştır. İddianamede başka olaylara değinilmesinin bu olaylardan dava açıldığı anlamına gelmeyeceği yönündeki yerleşik yaklaşım yinelenmiştir. İsnat hâkimlik sıfatından bağımsız örgüt üyeliğine dayandığı için eylemler kişisel suç kabul edilmiş ve ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerindeki amaç suçların işlenmesi sırasında başka suçlar da gerçekleştirilmişse, ikinci fıkralar uyarınca bunlardan ayrıca ceza verilir; amaç suç ile korunan değere ulaşmak için başvurulan araç suçlar ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi güvenceye alan bu suçlar özgü suç değildir; kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmeleri şart olmadığı gibi fail bakımından memuriyet de aranmaz.
Detaylı özeti gör
Karar, Samsun Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturulan, suç tarihinde birinci sınıf hâkim ve mahkeme başkanı olan sanık hakkındadır. Sanığın kişisel nitelikteki, her biri ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yapılmış; soruşturma başlarken Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki bütün dosyalar getirtilmiştir. Bu dosyalardaki, görev sırasında gerçekleştirildiği ileri sürülen işlemlere ilişkin soruşturmaların devam ettiği ve iddianamede görev suçuna dair sevk maddesi bulunmadığı için o eylemlerden dava açılmış sayılamayacağı açıklanmıştır. Kurul, eldeki isnadın sanığın kişisel irade ve eylemlerine dayandığını kabul ederek Özel Dairenin görevsizlik kararını yerinde bulmuş, Samsun'daki ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararını kaldırmıştır.
Somut olayda, aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık muhtevasını bütünüyle tüketen TCK m.309’daki Anayasayı ihlal suçu tüm unsurlarıyla gerçekleştiğinden sanıkların ayrıca TCK m.312’de düzenlenen suçtan cezalandırılmaları mümkün değildir.
Detaylı özeti gör
Kararın bu bölümü, TCK m.309'un gerçekleşmesi nedeniyle m.311 ve m.312'den ayrıca ceza verilemeyeceği saptamasından sonra kalan ceza sorumluluğu sorunlarını ele almaktadır. Daire, kusuru, failin hukuka uygun davranma imkânı bulunmasına rağmen haksızlığı tercih etmesinden doğan kınanabilirlik olarak açıklamış ve haksızlık bilincini bunun ön koşulu saymıştır. Hata, kastı kaldıran veya kusurluluğu etkileyen türlere ayrılmıştır. Hukuk düzeninde bulunmayan bir hukuka uygunluk nedenini var sanmak ya da tanınmış bir nedenin sınırında yanılmak izin yanılgısıdır; bunun kaçınılmaz olması kusuru tamamen kaldırır. Kaçınılmazlık, failin bilgi düzeyi, eğitimi, yaşı, rütbesi, görevi ve içinde bulunduğu koşullar gözetilerek önceden yapılacak değerlendirmeyle belirlenir. Yetkili amirin hizmete ilişkin emrinin yerine getirilmesine dair maddi şartlarda kaçınılmaz yanılgı bulunursa kast kalkacağından beraat gerekir.
TCK m.312’deki suçun konusu, devlet egemenliğinin yönetim erkini temsil eden Hükûmettir; m.309 ve m.311 ile ortak biçimde korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejim olup, ikinci fıkra suç sırasında işlenen diğer suçların ayrıca cezalandırılmasını öngörür. Demokratik rejimi güvenceye alan bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmediği gibi, özgü suç niteliği bulunmadığından memuriyet fail bakımından kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, bu dosyada isnadın örgüt üyeliğine değil yöneticiliğine dayandığını özellikle ayırmıştır. Silahlı örgüt hükmünün üçüncü fıkrasındaki gönderme nedeniyle TCK m.220'deki gerçek içtima kuralları, TCK m.314'ün birinci fıkrasında düzenlenen örgütü yönetme suçu yönünden de uygulanır; bu sebeple yöneticiler örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulur. Somut iddianamede, deliller açıklanırken ve fiiller nitelendirilirken görevden doğan veya görev sırasında işlenmiş bir eylemden söz edilmediği gibi görevi kötüye kullanma ya da resmî belgede sahtecilik suçlarına ve bunların sevk maddelerine de yer verilmemiştir. İsnadın hâkimlik ve savcılık sıfatlarından bağımsız olarak örgüt yöneticiliği üzerine kurulması nedeniyle eylemler kişisel suç sayılmış, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerinde düzenlenen amaç suçların icrası sırasında başka suçlar da işlenmişse, ikinci fıkralar gereğince bunlardan ayrıca ceza verilir; amaç suçla korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlar, amaç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçlar görev bağlantısı veya görevden yararlanma şartına bağlı değildir ve özgü suç olmadıkları için failin memur olması aranmaz.
Detaylı özeti gör
Somut dosyadaki görev bağlantılı iddialar, sanığın mahkeme üyeliği sırasında baktığı bazı davalar ile önleme amaçlı iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasına ilişkin kararlarla ilgilidir. Ceza Genel Kurulu, bu işlemler hakkında ihbar ve şikâyet soruşturmalarının sürdüğünü, fakat iddianamede bunlara karşılık gelen görev suçu adlarıyla sevk maddelerinin yer almadığını belirlemiştir. Başka olaylardan söz edilmesinin o olaylar yönünden dava açıldığı anlamına gelmeyeceğine dair yerleşik uygulama da hatırlatılmıştır. Görevden doğan fiillerde temadi daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli oluşmamış ve bunlar için farklı bir soruşturma usulü uygulanması kanuna uygun bulunmuştur. Elde edilen isnat kişisel suç niteliğinde görüldüğü için Özel Dairenin görevsizlik kararı yerinde bulunmuş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Hükûmete karşı suç, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenlik yapısındaki yönetim gücünü temsil eden Hükûmeti konu alır; Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçlarla ortak korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Bu suç özgü suç değildir; fiilin kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi ve failin memur olması gerekmez, ayrıca ikinci fıkra uyarınca amaç suç koruduğu hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Karar, iddianamedeki isnadın hangi sıfata ve eylemlere bağlandığını çözümlemektedir. Sanığın kendi irade ve davranışlarıyla örgüte üye olduğu, Cumhuriyet savcılığı görevinden bağımsız biçimde üyelik hiyerarşisi içinde hareket ettiği ve örgütün yargısal mekanizmalara egemen olma faaliyeti kapsamında özel yetkili bir Cumhuriyet başsavcı vekilliğine yerleştirildiği ileri sürülmüştür. Ceza Genel Kurulu, örgütün anayasal kurumları ele geçirmeye yönelik nihai amacının herhangi bir kamu göreviyle bağdaşmadığını belirterek isnadı kişisel suç saymıştır. Görev sırasında gerçekleştirildiği iddia edilen işlemler bakımından soruşturmaların sürmesi ve iddianamede bunlara ilişkin sevk maddesi bulunmaması, bu eylemlerden dava açılmış sayılmasına engel görülmüştür. Özel Dairenin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.312 bakımından suçun konusu, devlet egemenliğinin yönetim erkini temsil eden Hükûmet; m.309 ve m.311 ile birlikte korunan değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Bu suç özgü suç değildir; failin memur olması, fiilin kamu göreviyle bağlantılı bulunması veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez ve ikinci fıkraya göre amaç suç, koruduğu hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Karar, henüz dava konusu edilmemiş eylemlerin ileride ayrı bir davaya konu olması ihtimalini de ele almaktadır. Ceza Genel Kurulu, Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde incelemesi süren ve görev sırasında yapıldığı ileri sürülen işlemler hakkında ileride ayrı bir dava açılması hâlinde, bu suçların eldeki amaç suçlar bakımından araç suç sayılıp sayılmayacağının kovuşturma makamlarınca ayrıca değerlendirileceğini belirtmiştir. Somut olayda sanığa yöneltilen görev bağlantılı iddialar, mahkeme üyeliği sırasında bakılan davalar ile önleme amaçlı iletişimin tespiti kararlarına ilişkindir; bunlar için soruşturmalar sürdüğünden ve iddianamede görev suçu sevk maddesi bulunmadığından dava açılmış sayılmamıştır. İsnadın örgüt üyeliği temelinde ve hâkimlik sıfatından bağımsız kurulması karşısında eylemler kişisel suç sayılmış, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Devlet egemenliğini oluşturan güçlerden yönetim gücünü temsil eden Hükûmet, TCK m.312’deki suçun konusudur; bu suç ile m.309 ve m.311’in ortak koruduğu hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Suç özgü nitelikte olmadığından failin memur olması, fiilin kamu göreviyle bağlantılı bulunması veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez; ikinci fıkra amaç suç ile araç suçların ayrı ve bağımsız olduğunu düzenler.
Detaylı özeti gör
Somut iddiaya göre sanık, örgütün yargısal mekanizmalara egemen olma faaliyeti içinde farklı ilçe ve il Cumhuriyet başsavcılıklarına ve özel yetkili bir Cumhuriyet başsavcı vekilliğine yerleştirilmiş, örgütsel saikle örgüt adına çalışmıştır. Ceza Genel Kurulu, savcılık görevi sırasında yapıldığı ileri sürülen işlemler hakkındaki ihbar ve şikâyet soruşturmalarının devam ettiğini, buna karşılık iddianamede ilgili görev suçu adlarıyla sevk maddelerinin bulunmadığını belirlemiştir. Bu görev bağlantılı eylemlerde temadi daha önce sona erdiği için suçüstü hâli doğmamış; ayrı soruşturma usulünün uygulanması kanuna uygun görülmüştür. Yargıtayın ilk derece yargılama yetkisinin istisnai niteliği de dikkate alınarak mevcut isnat kişisel suç sayılmış ve ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Hükûmete karşı suçun konusu, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmettir; Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçlarda olduğu gibi korunan ortak hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. TCK m.312’nin ikinci fıkrası uyarınca bu suç işlenirken gerçekleştirilen başka suçlardan dolayı da ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, Anayasayı ihlal, yasama organına karşı suç ve hükûmete karşı suç hükümlerini yan yana değerlendirerek her üçünün de cebir ve şiddet yoluyla gerçekleştirilen teşebbüsü cezalandırdığını ve ağırlaştırılmış müebbet hapis yaptırımı öngördüğünü belirtmiştir. TCK m.312 bakımından yalnız Hükûmeti ortadan kaldırmaya değil, görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını engellemeye yönelik teşebbüsün de suç oluşturduğu açıklanmıştır. Gerekçede silahlı örgüt hükmü de incelenmiş; TCK m.314'ün üçüncü fıkrasındaki gönderme nedeniyle m.220'de yer alan gerçek içtima kurallarının örgüt üyeliği açısından da geçerli olduğu kabul edilmiştir. Somut olayda suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü aktarılmıştır.
TCK m.312’de Hükûmet, devlet egemenliğinin yönetim erkini temsil etmesi nedeniyle suçun konusunu oluşturur; m.309 ve m.311 ile ortak koruma konusu millet iradesine dayalı demokratik düzendir. Suçun işlenmesi sırasında başka bir suç da gerçekleşirse ikinci fıkra gereğince o suçtan ayrıca cezaya hükmolunur.
Detaylı özeti gör
Karar, soruşturma usulünün seçilmesine esas alınan nitelendirmeyi açıklamaktadır. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığa, kişisel nitelikte bulunan ve ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği isnat edilmiştir. Bu kabul nedeniyle Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.93 ve m.94 uyarınca genel hükümler uygulanmıştır. Gerekçede TCK m.309, m.311 ve m.312'nin kanun içindeki ortak konumu ortaya konulmuş; TCK m.314'ün üçüncü fıkrasının yaptığı gönderme sonucunda m.220'deki gerçek içtima kurallarının silahlı örgüt üyeliğinde de geçerli olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle örgüt üyelerinin, örgütün faaliyeti kapsamında işledikleri başka suçlardan ayrıca sorumlu tutulacağı açıklanmış; iki iddianameyle açılmış davaların gerekli görülmesi hâlinde birleştirilebileceğine de işaret edilmiştir.
Hükûmete karşı suç, devletin egemenlik unsuru içindeki yönetim gücünü temsil eden Hükûmete yönelir; bu suç ile Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçların ortak koruduğu değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. TCK m.312/2, fiil sırasında işlenen diğer suçların ilgili hükümler uyarınca ayrıca cezalandırılmasını gerektirir.
Detaylı özeti gör
Kararın gerekçesi, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığa yöneltilen isnat ile TCK'daki ortak suç sistematiğini birlikte ele almaktadır. İsnat, kişisel nitelikteki ve her biri ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarının suçüstü hâlinde işlendiği biçiminde kurulmuştur. Soruşturma başlatılırken, sanık hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde o tarihte yürütülen bütün dosyalar getirtilmiş; görevden doğan iddiaların kapsamı böylece önceden saptanmıştır. TCK m.309, m.311 ve m.312'nin aynı bölümde düzenlenmesi, bu hükümlerin ortak bir hukuki değeri korumasıyla açıklanmıştır. Ayrıca TCK m.314'ün üçüncü fıkrasının gönderdiği m.220/4'teki gerçek içtima kuralının silahlı örgüt üyeliğine de uygulanacağı; üyelerin örgüt faaliyeti çerçevesinde işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulacağı belirtilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenlik yapısında yönetim gücünü temsil eden Hükûmet, m.312’deki suçun konusudur; m.309 ve m.311 ile birlikte korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. İkinci fıkra, bu suçun icrası sırasında işlenen başka suçlardan da ayrıca ceza verilmesini öngörür.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, TCK m.312'nin kanundaki yerini önce sistematik açıdan belirlemiştir. Hüküm, millete ve devlete karşı suçlara ayrılan dördüncü kısmın, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar başlıklı beşinci bölümündedir. Kurul, aynı bölümde bulunan TCK m.309 ve m.311 ile birlikte üç düzenlemenin metnini karşılaştırarak ortak koruma temelini açıklamış; ardından silahlı örgüt hükmüne geçip TCK m.220'deki gerçek içtima kurallarının bu suçta da uygulanacağını belirtmiştir. Birden fazla uyuşmazlığın ele alındığı somut bölümde, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında kişisel terör suçlarının suçüstü hâlinde işlendiği iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki dosyaların getirildiği aktarılmıştır.
TCK m.312’de düzenlenen suçun konusu, devlet egemenliğinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmet; Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçlarla ortak korunan değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Suç sırasında başka fiiller de suç oluşturursa, ikinci fıkra uyarınca bunlar ayrıca cezalandırılır.
Detaylı özeti gör
Karar, görevli mahkeme sorununu isnadın kuruluşuna göre ele almıştır. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında, kişisel nitelikte ve her biri ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarının suçüstü hâlinde işlendiği ileri sürülmüş; bu kabul nedeniyle Hâkimler ve Savcılar Kanunu'ndaki özel soruşturma usulü yerine genel hükümler uygulanmıştır. Gerekçede TCK m.309, m.311 ve m.312'nin aynı bölümde düzenlenen hükümler olarak birlikte okunması gerektiği belirtilmiştir. TCK m.314'ün üçüncü fıkrasındaki gönderme nedeniyle m.220'deki gerçek içtima kurallarının silahlı örgüt üyeliğinde de uygulanacağı ve örgüt üyelerinin faaliyet kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulacağı açıklanmıştır. Somut değerlendirme birden çok uyuşmazlığı kapsamaktadır.
Hükûmet, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenlik yapısındaki yönetim erkini temsil etmesi nedeniyle TCK m.312’deki suçun konusudur; m.309 ve m.311 ile paylaşılan koruma alanı millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Maddenin ikinci fıkrasına göre suçun işlenişi sırasında gerçekleştirilen diğer suçlardan da ilgili hükümlere göre ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, TCK'nın dördüncü kısmında anayasal düzene karşı suçların yer aldığı beşinci bölümdeki üç hükmü yan yana değerlendirerek ortak sistematiği ortaya koymaktadır. Cebir ve şiddet unsuru her üç tipte de aranmakta, öngörülen yaptırım her birinde ağırlaştırılmış müebbet hapis olmakta, ayrışma ise saldırının yöneldiği hedefte belirmektedir; m.309 bakımından bu hedef bir organ değil, Anayasanın öngördüğü düzen ile bu düzenin işleyişine egemen ilkeleri içeren kurallar bütünü olarak tanımlanmıştır. Kurul aynı bölümdeki silahlı örgüt suçuna da yer vermiş, TCK m.314/3'ün örgüt kurma hükümlerine yaptığı yollama nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kuralının silahlı örgüt üyeliğinde de işlediğini, dolayısıyla örgüt mensuplarının örgüt faaliyeti çerçevesinde işledikleri suçlardan ayrıca sorumlu tutulacaklarını belirtmiştir. Kararın somut olaya ilişkin bölümünde ise, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında kişisel nitelikli terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla Hâkimler ve Savcılar Kanunu uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü ve devam eden soruşturma dosyalarının getirtildiği aktarılmaktadır.
Devlet egemenliğini oluşturan güçlerden yönetim gücünü temsil eden Hükûmet, Hükûmete karşı suçun konusunu oluşturur; Anayasayı ihlal ve yasama organına karşı suçlarda olduğu gibi burada da millet iradesine dayalı demokratik rejim korunur. TCK m.312/2 gereğince bu suçla birlikte işlenen başka suçlar ilgili hükümler uyarınca ayrıca cezalandırılır.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu önce usul çözümünü açıklamıştır: Suç duyurusunda bulunulup iddianame ile dava açılması hâlinde gerekli görülürse iki iddianameyle açılan davalar birleştirilebilir; bu yaklaşımın önceki kararlarında da benimsendiği, 2013 ve 2014 tarihli üç karar başta olmak üzere birçok kararına atıfla ortaya konulmuştur. Ardından anayasal düzene karşı suçların bulunduğu bölüm bütün olarak ele alınmış; m.309, m.311 ve m.312 karşılaştırılarak bu hükümlerin saldırının yöneldiği anayasal hedef bakımından ayrıldığı gösterilmiştir. Kararda silahlı örgüt suçuna ve bu suçun örgüt kurma hükümlerine yaptığı yollamaya da yer verilerek, örgüt üyelerinin örgüt faaliyeti kapsamındaki diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulacağı vurgulanmıştır. Uyuşmazlık konusu değerlendirilirken, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık yönünden soruşturmanın suçüstü iddiasına dayanılarak genel hükümlere göre yürütüldüğü ve yürümekte olan soruşturma dosyalarının getirtildiği belirtilmektedir.
TCK m.312/1’deki suç Hükûmeti, yani egemenliğin yönetim gücünü konu alır; güvence altına alınan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir ve ikinci fıkra, suç sırasında işlenen diğer suçlardan ayrıca ceza verilmesini gerektirir. Amaç suç araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır; bu suç özgü suç olmadığından failin memur olması veya fiilin kamu göreviyle bağlantılı bulunması aranmaz.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulunun çözümünde ilk adım iddianamenin kapsamını belirlemektir. Sanığın hâkimlik görevi sırasında yaptığı işlemlere dair şikâyetlerden söz edilmiş olsa da bu eylemler için görevi kötüye kullanma ya da resmî belgede sahtecilik gibi bir suç adı ve sevk maddesi gösterilmediği, başka olaylara değinilmesinin o olaylardan dava açıldığı anlamına gelmeyeceği saptanmıştır. Ardından suçüstü ölçütü tartışılmış; amaç suçlarda ve bunlara göre geçitli sayılan örgüt üyeliğinde temadinin yakalanmaya kadar sürdüğü, buna karşılık görev sırasında işlendiği ileri sürülen eylemlerde temadinin daha önce bittiği ve o eylemler yönünden suçüstü hâlinin doğmadığı sonucuna varılmıştır. Böylece görevle bağlantılı eylemler için ayrı soruşturma yürütülmesi usule uygun görülmüş, iddianamedeki nitelendirmenin sanığın kişisel irade ve eylemlerine dayandığı kabul edilerek eylemler kişisel suç sayılmıştır. Sonuçta Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunmuş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına hükmedilmiştir.
Hükûmete karşı suçun konusu egemenliğin yönetim erkini temsil eden Hükûmet, koruduğu değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir; TCK m.312/2 uyarınca bu suç işlenirken gerçekleştirilen başka suçlar da ayrıca cezalandırılır. Amaç ve araç suçlar birbirinden ayrı ve bağımsız olup suç özgü nitelik taşımadığından memuriyet ya da görev bağlantısı kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, amaç suç ile araç suç ayrımının içtima yanında soruşturma usulüne de etki ettiğini ortaya koymaktadır. Suç tarihinde birinci sınıfa ayrılmış Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında kişisel nitelikli terör suçları iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüş, görevden doğduğu ileri sürülen iddialar ise Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde ayrı bir soruşturmada kalmıştır. Kurul bu ikili yapıyı usul ve kanuna uygun bulmuş, görevle bağlantılı eylemlerde temadi ve teselsülün daha önce sona ermesi nedeniyle Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun 94. maddesindeki şartların gerçekleşmediğini belirtmiştir. Ayrıca bu eylemlerden ileride ayrı bir dava açılırsa, onların amaç suçlar bakımından araç suç sayılıp sayılmayacağını değerlendirme yetkisinin kovuşturma makamlarına ait olduğu vurgulanmıştır. Sonuçta iddianamedeki nitelendirme kişisel suç kabul edilmiş, Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde görülerek ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.312/1, devlet egemenliğinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmeti suçun konusu, millet iradesine dayalı demokratik rejimi de korunan hukuki değer olarak kabul eder; ikinci fıkra birlikte işlenen diğer suçların ayrıca cezalandırılmasını öngörür. Amaç suç, koruduğu hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır; bu suç özgü suç değildir ve dolayısıyla failin memur olması veya fiilin kamu göreviyle bağlantılı bulunması gerekmez.
Detaylı özeti gör
Kararın hareket noktası, dava konusunu iddianamenin belirlemesidir. Sanığın Cumhuriyet savcılığı görevi sırasında yaptığı işlemlere ilişkin ihbar ve şikâyetlerin iddianamede anlatılmış olması, Kurul tarafından o eylemlerden dava açıldığı biçiminde okunmamıştır; çünkü bu eylemler için görev suçu kapsamında sayılabilecek bir suç adına ve sevk maddesine yer verilmemiş, ilgili soruşturmaların hâlen sürdüğü bildirilmiştir. Kurul burada, eylemler anlatılırken başka olaylara değinilmesinin dava açılması anlamına gelmeyeceğine dair kendi istikrarlı uygulamasına dayanmıştır. Buna karşılık iddianamede sanığın, savcılık sıfatından bağımsız olarak örgüt üyeliğinden doğan hiyerarşi içinde hareket ettiği ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlara iştirak ettiği nitelendirmesiyle dava açıldığı belirlenmiş, bu nedenle eylemler kişisel suç sayılmıştır. Yargıtayın ilk derece yargılaması görevinin görev suçlarıyla sınırlı oluşu da gözetilerek 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunmuştur.
Egemenliğin yönetim gücünü temsil eden Hükûmet TCK m.312/1’deki suçun konusu, millet iradesine dayalı demokratik rejim ise korunan hukuki değerdir; ikinci fıkra suçun icrası sırasında işlenen diğer suçlardan ayrıca ceza verilmesini emreder. Bu amaç suç araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlenmiş, özgü suç niteliği bulunmadığı için fail bakımından memuriyet ve fiil bakımından görev bağlantısı aranmamıştır.
Detaylı özeti gör
Gerekçe, süre ile temadi arasındaki ilişki üzerinden ilerlemektedir. Dava konusu amaç suçlarda ve Özel Daire uygulamaları doğrultusunda bunlara nazaran geçitli suç kabul edilen silahlı örgüt üyeliğinde temadi, sanığın yakalandığı ana kadar sürmektedir. Buna karşılık Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde incelenen ve görev sırasında gerçekleştirildiği ileri sürülen eylemlerde, temadi ve teselsül bulunsa bile bunlar daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli doğmamaktadır. Kurul bu tespitten hareketle, Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun 94. maddesindeki şartları taşımayan ve iddianame anlatımına göre araç suç niteliğinde görülen eylemlerin soruşturma usulünün, amaç suç niteliğindeki dava konusu suçlardan ayrıldığı sonucuna varmıştır. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın eylemleri kişisel suç sayılmış, Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunarak ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Hükûmete karşı suç, egemenliğin yönetim erkini temsil eden Hükûmete yönelir ve millet iradesine dayalı demokratik rejimi korur; m.312/2 gereğince suç sırasında işlenen diğer suçlar da ayrıca cezalandırılır. Amaç suç ile araç suç birbirinden ayrı ve bağımsızdır; suç özgü nitelikte olmadığından kamu görevlisi sıfatı ve görev bağlantısı zorunlu değildir.
Detaylı özeti gör
Ceza Genel Kurulu, bu suçların millet iradesine dayalı rejimi koruduğunu; buna rağmen kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmelerinin zorunlu olmadığını ve özgü suç sayılmadıkları için memuriyetin kurucu unsur oluşturmadığını belirtmiştir. Bu kabul, sanığın Cumhuriyet savcılığı sıfatını nitelendirmenin dışına çıkarmakta ve isnadın kişisel irade ile eylemlere dayandığı sonucunu desteklemektedir. İddianame sanığı, Cumhuriyet savcılığı sıfatından bağımsız biçimde örgüt üyeliğinin doğurduğu hiyerarşi içinde hareket eden ve örgütün faaliyeti kapsamındaki suçlara iştirak eden kişi olarak nitelendirmiştir. Görevden doğduğu ileri sürülen iddialar bakımından ise soruşturmaların sürdüğü ve bunlara ilişkin sevk maddesi gösterilmediği saptanmıştır. Sonuçta eylemler kişisel suç kabul edilerek Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde görülmüş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerindeki amaç suçlarla birlikte işlenen diğer suçlar, bu maddelerin ikinci fıkraları gereğince ayrıca cezalandırılır; amaç suçla korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlar amaç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçlar özgü suç değildir; görevle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmeleri gerekmez ve failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Gerekçe, örgüt üyeliği değil örgüt yöneticiliği varsayımı üzerinden kurulmuştur. Kurul, silahlı örgüt suçunun örgüt kurma hükümlerine yollama yapması nedeniyle gerçek içtima kuralının TCK m.314/1'deki yönetme suçunda da uygulanacağını, dolayısıyla silahlı terör örgütü yöneticilerinin örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulacağını belirtmiştir. Somut olayda sanık, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olup Danıştay bünyesinde idari bir görevde bulunmakta ve hakkında Kurul nezdinde tek bir soruşturma dosyası yürümektedir. İddianamede bu dosyaya değinilmiş olsa da görevi kötüye kullanma veya resmî belgede sahtecilik gibi bir suç adına ve sevk maddesine yer verilmediği, soruşturmanın sürdüğü saptanmıştır. Görev sırasında gerçekleştirildiği ileri sürülen eylemlerde temadinin daha önce bittiği, bu nedenle suçüstü hâlinin doğmadığı belirtilmiş; nitelendirmenin sanığın kişisel iradesine dayandığı kabul edilerek Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunmuştur.
TCK m.309, 311 ve 312’deki amaç suçların işlenmesi sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan da ikinci fıkralar uyarınca ayrıca ceza verilir; amaç suçla korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlar ayrı ve bağımsızdır. Bu suçlar millet iradesine dayalı demokratik rejimi korur; kamu görevi bağlantısı veya görevden yararlanma gerektirmez ve özgü suç olmadıklarından memuriyet fail sıfatının unsuru sayılmaz.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlık bu kararda, yargısal işlemlerden çok idari görev iddiaları temelinde incelenmiştir. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın Adalet Bakanlığı bünyesinde daire başkanı olarak çalıştığı, bu görev sırasında yaptığı ileri sürülen hukuka aykırı işlemler nedeniyle Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde bir soruşturma yürütüldüğü belirtilmiştir. Kurul, iddianamede bu soruşturmadan söz edilmesinin görevle bağlantılı eylemler yönünden dava açıldığını göstermeyeceğini, çünkü ilgili eylemler için görev suçu sayılabilecek bir suç adı ve sevk maddesi bulunmadığını ve soruşturmanın devam ettiğini saptamıştır. Kararda ayrıca silahlı örgüt suçunun örgüt kurma hükümlerine yaptığı yollama nedeniyle gerçek içtima kuralının yönetme suçunda da uygulanacağı, örgüt yöneticilerinin örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlardan ayrıca sorumlu olacağı vurgulanmıştır. Eylemler kişisel suç kabul edilmiş ve Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun görülmüştür.
TCK’nın 309, 311 ve 312. maddelerinin ikinci fıkraları gerçek içtima esasını benimser; amaç suçlar, korudukları hukuki değere ulaşmak için işlenen ve ayrıca cezalandırılan araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi güvenceye alan bu suçlar özgü suç değildir; fiilin kamu göreviyle bağlantılı ya da görevden yararlanılarak gerçekleştirilmesi ve failin memur olması şart değildir.
Detaylı özeti gör
İddianamenin hukuki nitelendirmesi, sanığın eylemlerini örgütsel azmettirme iddiası üzerinden kurmaktadır. Kurul, sanığın örgüt üyeliğinden doğan hiyerarşi içinde hareket ederek, görünürde yargısal kanaat biçiminde fakat gerçekte bu vasıftan ve hukuki değerden yoksun örgütsel talimat niteliğindeki işlemlerle, örgüt mensuplarını amaç suçları işlemeye azmettirdiği iddiasıyla kamu davası açıldığını tespit etmiştir. Bu nitelendirme hâkimlik sıfatından bağımsız kabul edildiği için eylemler kişisel suç sayılmıştır. Kurul ayrıca görev sırasında işlendiği ileri sürülen eylemler bakımından soruşturmaların sürdüğünü ve bunlara ilişkin sevk maddesi gösterilmediğini; amaç suçlarda temadi yakalanmaya kadar sürerken görevle bağlantılı eylemlerde temadinin daha önce bittiğini ve suçüstü hâlinin bulunmadığını belirtmiştir. Yargıtayın ilk derece yargılaması görevinin istisnai oluşu da gözetilerek Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde görülmüş, ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına hükmedilmiştir.
Kalkışmaya katılanların fiilleri TCK m.312 kapsamına girse de, aynı hukuki değeri koruyup eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen m.309’daki Anayasayı ihlal suçu tüm unsurlarıyla oluştuğunda ayrıca m.312’den ceza verilemez. Anayasayı ihlal suçundan mahkûm edilen sanık hakkında m.312 yönünden CMK m.223 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmelidir.
Detaylı özeti gör
Kalkışmaya katılanların hukuki durumu ilkin iştirak hükümleri çerçevesinde çözülmüştür: Ülke genelinde eş zamanlı hareketlere bağlı olarak ortaya çıkan ve hukuken tek fiil sayılan teşebbüste, iş bölümü doğrultusunda bulundukları yer ve konuma uygun biçimde amaca hizmet eden icrai harekette bulunanlar fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurmuş sayılmakta ve TCK m.37 anlamında doğrudan fail kabul edilmektedir. Buna karşılık kanuni tanımdaki cebir ve şiddet içeren icrai hareket niteliği taşımayan, iş bölümü gereği görevlendirildiği kanıtlanamayan, ancak icraya başlandıktan sonra katılma iradesini açıkça ortaya koyan davranışlar TCK m.309/1 ile m.39/2-c kapsamında yardım sayılmaktadır. Suç somut tehlike suçu olduğundan ayrı bir neticenin gerçekleşmesi aranmamakta, eylem ile doğan tehlike arasındaki illiyet bağı yeterli görülmektedir. Bu çözümün usul yansıması ise, m.311 ve m.312 ile örgüt üyeliği yönünden ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiği, buna aykırı uygulamanın sonuca etkili görülmediği için bozma nedeni yapılmadığıdır.
Darbe kalkışmasına katılanların eylemleri TCK m.309, 311 ve 312’deki suçlara temas etmekle birlikte, aynı hukuki değerleri koruyan ve fiillerin haksızlık muhtevasını bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu somut olayda bütün unsurlarıyla gerçekleştiğinde sanıklar m.311 ve m.312’den ayrıca cezalandırılamaz.
Detaylı özeti gör
Karar, içtima çözümünün çevresindeki iki tartışmayı ayrı başlıklar hâlinde ele almaktadır; bunlardan ilki teşebbüsün ve vasıtanın elverişliliğinin ölçülmesidir. Bu bakımdan tek tek yapılan eylemlerle amaçlanan hedefler arasında doğrudan bağ kurma yoluna gidilemeyeceği, buna karşılık ülke genelinde gerçekleştirilmek istenen cebri fiilin sanığın bulunduğu yerde veya sorumluluk alanında da icrasına başlanmış olmasının aranacağı belirtilmiştir. Suç somut tehlike suçu sayıldığından ayrı bir netice aranmamakta, fiile icrai bir hareketle katılmak mümkün olduğu gibi garantörlük yükümlülüğünün ihmali yoluyla iştirak de kabul edilmektedir. İkincisi emir ve itaat sorunudur. Konusu suç oluşturan emrin hiçbir biçimde yerine getirilemeyeceği, aksi hâlde hem yerine getirenin hem emri verenin sorumlu olacağı hatırlatılmış; askerî hizmete ilişkin olmak kaydıyla mutlak itaat kuralı gereğince böyle bir emrin uygulanması hâlinde ise, hukuka uygunluk sebeplerinin maddi şartlarında hata kurumunun olay bazında değerlendirilebileceği belirtilmiştir.
TCK m.312’de suçun konusu devlet egemenliğinin yönetim gücünü temsil eden Hükûmet, m.309 ve m.311 ile ortak korunan hukuki değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. İkinci fıkra suç sırasında işlenen başka suçların ayrıca cezalandırılmasını gerektirir; bu suç özgü suç olmadığından failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Kararı benzerlerinden ayıran, görevden doğduğu ileri sürülen eylemlere yönelik soruşturmaların işleme konulmama kararıyla bitmiş olmasıdır. İddianamede bu dosyaların içeriği ayrıntılandırılmamış, iletişimin tespiti ve dinlenmesine dair kararlar ile yapılan şikâyetlere değinilmekle yetinilmiştir. Kurul, bu değinmenin görevle bağlantılı eylemler yönünden dava açıldığını göstermeyeceğini, ilgili eylemler için görev suçu sayılabilecek bir suç adı ve sevk maddesi bulunmadığını saptamıştır. Bundan da önemlisi, iddianamede amaç suçlar bakımından araç suç sayılabilecek başka bir görev eyleminin anlatılmadığı belirlenmiştir. Sanığın terörle mücadele mevzuatı uyarınca görevli sulh ceza hâkimliğine yerleştirildiği ve örgüt adına çalıştığı yolundaki nitelendirme kişisel suç kabul edilmiş; Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunarak ağır ceza mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerektiği sonucuna varılmıştır.