Hazırlayan: Av. Saim İncekaş · Adana Barosu · Güncelleme: 15.11.2026
Özet2 fıkra · ~2 dk okuma
TCK 311, Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kaldırmaya veya Türkiye Büyük Millet Meclisinin görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını engellemeye teşebbüs edenler ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılırlar.
İçindekiler
Sayfa içeriğiTCK Madde 311 - Yasama organına karşı suç
Madde 311-(1) Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kaldırmaya veya Türkiye Büyük Millet Meclisinin görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını engellemeye teşebbüs edenler ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılırlar.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
TCK m.311, yasama organına karşı işlenen suçu düzenler ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin varlığı ile görevlerini yerine getirebilmesini güvence altına alır. Korunan hukuki değer, yasama gücünün Anayasada belirlenen düzene uygun biçimde işleyişidir. Maddi unsur, cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kaldırmaya veya Meclisin görevlerini kısmen ya da tamamen yapmasını engellemeye yönelik hareketin gerçekleştirilmesidir. Düzenleme, bu amaçlara yönelik teşebbüs edenleri cezalandırdığından, suç teşebbüs aşamasındaki hareketlerle tamamlanmış sayılır ve failin amacına ulaşmış olması aranmaz. Cebir ve şiddet kullanılması suçun zorunlu kurucu ögesidir. Manevi unsur kasttır; failin, sayılan sonuçlardan birini gerçekleştirmeye yönelik iradeyle hareket etmesi gerekir.
Suçun karşılığı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır; bu yaptırım, süreli hapis ve müebbet hapisten ayrı ve en ağır olanıdır. Madde metninde cezayı artıran ayrı bir nitelikli hâl ya da daha az cezayı gerektiren bir düzenleme öngörülmemiştir. İkinci fıkra, bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların da işlenmesi halinde, o suçlardan dolayı ayrıca ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunacağını belirtir; bu, tek ceza veya nitelikli hâl olmayıp her suçun ayrı ayrı cezalandırılmasını öngören gerçek içtima kuralıdır. Böylece esas fiile bağlanan ceza ile birlikte, işleniş sırasında gerçekleştirilen diğer suçların cezaları da bağımsız olarak uygulanır. Madde metninde tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirine ilişkin bir düzenleme ile soruşturmayı izne veya şikâyete bağlayan bir koşul yer almamaktadır.
Gerekçe
Anayasayı ihlâl suçu, Anayasa düzenine hâkim olan ilke ve sistemleri koruma amacını güderken; bu madde, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenlik unsurunun oluşturduğu üç güçten birini ve yasama gücünü oluşturan nin, Anayasa kurallarına uygun bir biçimde görevlerini yerine getirebilmesi yeteneğini korumaktadır. Anayasa düzenini ortadan kaldırma veya bu düzen yerine başka bir düzen getirme veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önleme amacını gerçekleştirmek için ne yönelen saldırılar, Anayasayı ihlâl suçunu oluşturur. Bu madde kapsamında tanımlanan suç, bu amaçlar dışında nin Anayasaya uygun bir şekilde görevlerini yerine getirmesini engelleme hâllerinde oluşacaktır. Bu maddeyle de, nin görevlerinin engellenmesine yönelik teşebbüse ait icra hareketleri, tam suç gibi cezalandırılmaktadır. Teşebbüs hareketlerinin ne gibi nitelik taşıması gerektiği hususunda Anayasayı ihlâl suçunun gerekçesine bakılmalıdır. Maddede tanımlanan suçun oluşabilmesi için, cebir veya tehdide başvurulması gerekir. Bu nedenle, cebir ve tehdit, bu suçun seçimlik unsurunu oluşturmaktadır. Cebir ve tehdit kavramlarının hukukî anlam ve içeriği hakkında Anayasayı ihlâl suçunun gerekçesine bakılmalıdır. Bu suçun işlenmesi sırasında kişiler öldürülmüş, kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşmiş ya da kişilerin veya kamu mallarına zarar verilmiş olabilir. Maddenin ikinci fıkrasında, bu suçlardan dolayı da ayrıca cezaya hükmolunacağı kabul edilmiştir.
TCK m.311 ile İlgili Yargıtay Kararları
38 karar gösteriliyor.
CGKE.2018/68K.2018/89
TCK m.311'deki yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, korunan ortak hukuki değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir; suçun kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez, özgü suç niteliği taşımadığı için failin memur olması da kurucu unsur değildir. İkinci fıkra uyarınca suç sırasında başka suçlar işlenmişse bunlardan ayrıca ceza verilir; böylece bu amaç suçu, koruduğu hukuki değere ulaşmak için gerçekleştirilen araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlenmiştir.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlık, hakkında dava açılan hâkimin eylemlerinin görev suçu mu kişisel suç mu sayılacağı ve buna bağlı olarak ilk derece yargılamasının hangi mercide yapılacağı noktasındadır. Karar, dava konusunun iddianameyle belirlendiği kabulünden hareket eder: iddianamede hâkimlik görevi sırasında yapıldığı ileri sürülen bir işleme değinilmiş olsa da bu eyleme ilişkin incelemenin işleme konulmama kararıyla sonuçlandığı bildirilmiş, görev suçu kapsamına girebilecek suç adlarına ve sevk maddelerine yer verilmemiştir. Kurulun istikrarlı uygulamasına göre iddianamede başka olaylara değinilmesi, o olaylardan dava açıldığı anlamına gelmez. Dosyada amaç suçlar bakımından araç suç sayılabilecek görevle bağlantılı başka bir eylemin de anlatılmadığı belirlenmiştir. Eylemler kişisel suç sayılmış; Yargıtayın ilk derece yargılaması görevinin istisnai niteliği de gözetilerek İstanbul 34. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Yasama organına karşı suçta TCK m.311'in konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, ortak korunan hukuki değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. Bu suç kamu göreviyle bağlantı veya görevden yararlanma koşulu taşımaz ve özgü suç olmadığından memur sıfatı kurucu unsur değildir; ikinci fıkra gereğince suç işlenirken gerçekleştirilen başka suçlardan da ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, olumsuz görev uyuşmazlığını çözerken önce normatif çerçeveyi kurar. TCK m.314/3'ün suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin hükümlere yaptığı atıf nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kuralı silahlı örgüt üyeliğinde de uygulanır; buna göre örgüt üyeleri, örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulur. Somut uyuşmazlıkta, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarının suçüstü halinde işlendiği iddiasıyla Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.93 ve 94 uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüştür. İddianamede deliller anlatılıp eylemler nitelendirilirken görevden doğan veya görev sırasında işlenen bir eylemden söz edilmediği, görev suçu kapsamına girebilecek sevk maddelerine yer verilmediği belirlenmiştir. Eylemler bu nedenle kişisel suç kabul edilmiş, Özel Dairenin görevsizlik kararı yerinde bulunarak İstanbul 28. Ağır Ceza Mahkemesinin 22.06.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, bu suçla korunan ortak hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. TCK m.311/2 gereğince suçun işlenmesi sırasında başka suçlar da gerçekleştirilmişse onlar için ilgili hükümlere göre ayrıca cezaya hükmolunur.
Detaylı özeti gör
Karar, m.311'i kanun sistematiği içinde m.309 ve m.312 ile birlikte ele almaktadır. Üç hüküm de Millete ve Devlete Karşı Suçlar ve Son Hükümler başlıklı kısımda, Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar bölümünde yer alır; cebir ve şiddet kullanılarak teşebbüs edilmesini yeterli sayar ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngörür. Düzenlemeler arasındaki fark, fiilin yöneldiği konudur. Karar ayrıca TCK m.314'te silahlı örgüt kuran veya yöneten için on yıldan on beş yıla, üye için beş yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörüldüğünü aktarır. Üçüncü fıkranın suç işlemek amacıyla örgüt kurma hükümlerine yaptığı atıf nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kuralı üyelikte de uygulanır ve örgüt mensupları faaliyet kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu olur. Somut davada sanığın örgüt hiyerarşisinde bilerek ve isteyerek yer aldığı, konumu ve nihai amaç doğrultusunda süreklilik taşıyan eylemlerle atılı suçları işlediği ileri sürülmüştür.
TCK m.311'de düzenlenen yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisidir; m.309 ve 312'deki suçlarla birlikte korunan ortak hukuki değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. İkinci fıkra, suç sırasında işlenen diğer suçlar için de ayrıca ceza verilmesini öngörerek bu amaç suçunu, koruduğu hukuki değere erişmek üzere gerçekleştirilen araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlemiştir.
Detaylı özeti gör
Kararın ağırlık noktası, aynı kişi hakkında iki farklı soruşturma usulünün birlikte yürüyebilmesidir. Amaç suçlar ile bunlara göre geçitli suç sayılan m.314/2 bakımından temadi sanığın yakalanma anına kadar sürdüğünden suçüstü hali kabul edilmiş ve genel hükümlere göre soruşturma yapılabilmiştir. Buna karşılık mahkeme üyesi ve başkanı olarak görev yapıldığı sırada gerçekleştirildiği ileri sürülen işlemlerde temadi ve teselsül daha önce sona erdiğinden suçüstü hali bulunmadığı, Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.94'ün şartlarının oluşmadığı ve bu eylemler için Kurul nezdinde ayrı soruşturma yürütülmesinin kanuna uygun olduğu belirtilmiştir. Karar, amaç suçların araç suçlardan bağımsız düzenlendiğini vurgulayarak, görev sırasında işlendiği ileri sürülen eylemler için ileride ayrı dava açılması halinde bunların amaç suç bakımından araç suç oluşturup oluşturmadığının kovuşturma makamlarınca değerlendirilmesi gerektiğini ekler.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama organına karşı suçun konusunu; millet iradesine dayalı demokratik rejim ise ortak korunan hukuki değeri oluşturur. Maddenin ikinci fıkrasına göre bu suç işlenirken başka suçlar da gerçekleştirilmişse ilgili hükümler uyarınca bunlardan ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Kararda m.309, m.311 ve m.312 aynı bölümde yer alan, cebir ve şiddetle teşebbüsü cezalandıran ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası öngören paralel hükümler olarak değerlendirilmiştir. Bu suçların ayrıldığı nokta, eylemin yöneldiği anayasal hedeftir. Usul bakımından, suç duyurusu üzerine ikinci bir iddianame düzenlenirse gerekli görülmesi hâlinde iki davanın birleştirilebileceği belirtilmiş; Ceza Genel Kurulunun 17.06.2014, 18.02.2014 ve 16.04.2013 tarihli kararları başta olmak üzere yerleşik içtihadın aynı yönde olduğu hatırlatılmıştır. Somut dosyada sanık suç tarihinde birinci sınıf hâkimdir. Kişisel nitelikteki ve ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.93 ve m.94 uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüş; soruşturmanın başladığı tarihte Kurul nezdinde sanık hakkında bulunan bütün soruşturma dosyaları getirtilmiştir.
Diğer kararlar (33)CGKE.2017/1120K.2017/531Merci Tayini
Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama organına karşı suçun konusudur; bu hüküm, Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla aynı hukuki değeri, millet iradesine dayanan demokratik rejimi korur. Fiilin kamu göreviyle bağlantılı olması veya görevden yararlanılarak gerçekleştirilmesi aranmaz: özgü suç niteliği bulunmadığından memurluk fail bakımından kurucu unsur değildir. İkinci fıkra, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlarla amaç suçu birbirinden ayrı ve bağımsız düzenler.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlık, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın ilk derece yargılamasının hangi mercide yapılacağına ilişkindir. Karar, iddianamede savcılık görevi sırasında gerçekleştirildiği ileri sürülen işlemlerden söz edilmesinin bu eylemler hakkında dava açıldığını göstermediğini saptamıştır. Çünkü ilgili soruşturmaların sürdüğü bildirilmiş; görevi kötüye kullanma, resmî belgede sahtecilik veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi görev suçlarına ait suç adlarıyla sevk maddeleri yazılmamıştır. Amaç suçlar ve bunlara göre geçitli kabul edilen örgüt üyeliğinde temadi yakalanma anına kadar sürerken, görevle bağlantılı eylemlerde temadi ve teselsül daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli bulunmamış; bu eylemler için Kurul nezdinde ayrı soruşturma yürütülmesi usule uygun görülmüştür. Eldeki dava, sanığın savcılık sıfatından bağımsız biçimde örgüt hiyerarşisinde hareket ederek özel yetkili Cumhuriyet savcılığına yerleştirildiği nitelendirmesiyle açıldığından eylemler kişisel suç sayılmıştır. Bu gerekçeyle İstanbul 24. Ağır Ceza Mahkemesinin 10.07.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.311 bakımından suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla ortak korunan değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Kamu göreviyle bağlantı veya görevden yararlanma koşulu bulunmadığı ve suç özgü suç olmadığı için memur sıfatı kurucu unsur değildir; ikinci fıkra uyarınca amaç suç, koruduğu hukuki değere yönelik araç suçlardan bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Bu dosyada sanık suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısıdır. İddianamede bazı soruşturmalarla iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasına ilişkin kararlar nedeniyle görev sırasında yapıldığı ileri sürülen işlemlerden söz edilmiştir. Karar, ilgili soruşturmaların sürdüğünün bildirilmesi ve görev suçlarına ait suç adlarıyla sevk maddelerinin iddianamede bulunmaması karşısında bu işlemlerden dava açılmış sayılamayacağını kabul etmiştir. Amaç suçlarda ve bunlara göre geçitli sayılan örgüt üyeliğinde temadi yakalanmaya kadar devam ederken, görevle bağlantılı eylemlerde temadi ve teselsül daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli yoktur; bu nedenle söz konusu eylemlerin Kurul nezdinde ayrı usulle soruşturulması kanuna uygundur. Eldeki isnat, sanığın örgüt hiyerarşisinde hareket ederek Cumhuriyet başsavcılığına yerleştirildiği biçiminde kurulmuş ve eylemler kişisel suç sayılmıştır. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunarak İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesinin 17.05.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları, bu suçlar işlenirken gerçekleştirilen başka suçlardan da ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilmesini gerektirir; amaç suç niteliğindeki bu suçlar, korudukları hukuki değere ulaşmak üzere işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez ve özgü suç niteliği bulunmadığından failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, mahkeme üyesi olarak görev yapan sanık bakımından, örgütün hedefleri açısından önemli sayılan bazı davalar ve iletişimin denetlenmesine ilişkin kararlar nedeniyle yapılan ihbar ve şikayetlerin ayrı soruşturmalara konu olduğunu belirler. Bu eylemler için soruşturmaların hâlen devam ettiğinin bildirilmesi ve iddianamede görev suçu niteliğindeki sevk maddelerine yer verilmemesi karşısında, söz konusu eylemlerden dava açıldığı kabul edilmemiştir. Gerçek içtima ilkesi gereği amaç suçların, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan bağımsız düzenlendiği vurgulanarak, bu eylemler için ileride ayrı dava açılırsa amaç suç bakımından araç suç oluşturup oluşturmadıklarının kovuşturma makamlarınca değerlendirileceği belirtilmiştir. Sanığın hâkimlik sıfatından bağımsız olarak örgüt hiyerarşisi içinde özel yetkili mahkemelere yerleştirildiği nitelendirmesiyle dava açıldığından eylemler kişisel suç sayılmış ve İstanbul 28. Ağır Ceza Mahkemesinin 21.06.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
İncelenen kararda, darbe kalkışmasına iştirak edenlerin eylemlerinin TCK m.309, 311 ve 312'deki suçları oluşturacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık içeriğini tamamen tüketen Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçu TCK m.309 kapsamında bütün unsurlarıyla gerçekleştiğinde, sanıkların ayrıca m.311'deki suçtan cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir.
Detaylı özeti gör
Karar, kalkışmaya iştirak eden sanıkların eylemlerinin m.309, 311 ve 312'deki suçları oluşturacağını kabul etmekle birlikte, m.309 bütün unsurlarıyla gerçekleştiğinde haksızlık içeriğinin tümüyle tükendiğini ve ayrıca m.311 ile m.312'den ceza verilemeyeceğini belirtir. Bu sonuca varmadan önce iştirak kademeleri ayrılmış; cebir içeren icrai hareket niteliği ve fiil üzerinde müşterek hâkimiyet sağlayacak fonksiyonel bir mahiyeti bulunmayan, ancak icraya başlandıktan sonra katılma iradesini ortaya koyup darbenin icrasını kolaylaştıran hareketler m.309/1 ile m.39/2-c kapsamında yardım etme sayılmıştır. Emir ilişkisinde konusu suç teşkil eden emrin yerine getirilemeyeceği, askeri hizmete ilişkin emrin suç maksadı taşıdığını bilen astın da sorumlu olacağı ifade edilmiş; mutlak itaat kuralının geçerli olduğu hallerde dahi hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartlarındaki hatanın TCK m.30 bağlamında değerlendirilebileceği kabul edilmiştir. Karar bundan sonra Cumhurbaşkanına suikast ve fiili saldırıyı düzenleyen TCK m.310'un metnine ve gerekçesine geçmektedir.
Karara göre incelenen kalkışmaya katılanların eylemleri TCK m.309, 311 ve 312'de düzenlenen suçları oluşturur. Ancak aynı hukuki değerleri koruyup eylemlerin haksızlık içeriğini tümüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu m.309 kapsamında bütün unsurlarıyla oluştuğunda, sanıkların ayrıca m.311 ve 312'deki suçlardan ve geçitli/müterakki suç ilişkisi nedeniyle m.314/2'deki silahlı terör örgütüne üyelikten cezalandırılması mümkün değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, olayı devletin anayasal düzenini cebir ve şiddet kullanarak değiştirmek amacıyla, örgüt mensuplarının işgal ettikleri kamu görevinin verdiği yetkiye dayanarak tasarruf edebildikleri devlete ait silah ve mühimmatla gerçekleştirilen bir silahlı darbe teşebbüsü olarak nitelendirir. Sorumluluğun sınırlarını da çizer: suç somut tehlike suçu olduğundan ayrıca netice aranmaz, sanığın amaca yönelik eylemi veya işlediği elverişli araç suç ile somut tehlike arasındaki illiyet bağı yeterlidir; elverişlilik takdirinde tek tek eylemlerle hedefler arasında doğrudan bağ kurulamaz, buna karşılık cebri fiilin sanığın bulunduğu yerde de icrasına başlanmış olması aranır. İştirak, icrai bir hareketle olabileceği gibi garantörlük yükümlülüğünün ihmali yoluyla da gerçekleşebilir. Örgüt yöneticisi ise talimat verdiği kişinin iradesine hâkim olduğundan azmettiren değil, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.
Silahlı darbe teşebbüsüne iştirak edenlerin eylemlerinin TCK m.309, 311 ve 312'deki suçları oluşturduğu kuşkusuzdur. Buna karşılık aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu m.309 uyarınca tüm unsurlarıyla gerçekleştiğinde, sanıklar ayrıca m.311 ve 312'deki suçlardan ve geçitli/müterakki suç ilişkisi dolayısıyla m.314'teki silahlı terör örgütüne üyelikten cezalandırılamaz.
Detaylı özeti gör
Kararın ayrıntılı biçimde ele aldığı mesele, askeri hiyerarşide verilen emrin yerine getirilmesinin ceza sorumluluğuna etkisidir. Hukuka aykırı emirle karşılaşan kamu görevlisinin kural olarak emri denetlemesi ve sorgulaması gerekirken Anayasa m.137/3, askeri hizmetler bakımından istisna öngörmüş; TCK m.24/4'te de buna paralel hüküm kurulmuştur. 211 sayılı İç Hizmet Kanunu m.14, astı amirine mutlak itaatle yükümlü tutar ve icradan doğan sorumluluğu emri verene bağlar. Karar, amirin makam ve memuriyet yönünden emretme yetkisine sahip kişiyi, üstün ise rütbe ve kıdem büyüklüğünü ifade ettiğini açıklar. Konusu suç teşkil eden emir dışında mevzuat, astın amirce verilen emri içerik yönünden kanuna uygunluk denetimine tabi tutmasını yasaklamaktadır. Ast, emrin suç işlemek amacıyla verildiğini biliyor ve yine de yerine getiriyorsa amirle birlikte cezalandırılır. Buna karşılık yalnız kuşku duyması sorumluluk için yeterli değildir; her askerin amirinin emrini kanuni varsaymak zorunda olduğu ve bu konuda ast lehine bir karinenin varlığının kabul edilebileceği belirtilmiştir.
Silahlı darbe kalkışmasına katılanların fiilleri TCK m.309, 311 ve 312'de düzenlenen suçları oluşturur. Ne var ki aynı hukuki değerleri koruyarak eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu m.309 kapsamında bütün unsurlarıyla oluşmuşsa, ayrıca m.311 ve 312'deki suçlardan ve geçitli/müterakki suç ilişkisi gereğince m.314'teki silahlı terör örgütüne üyelikten ceza verilemez.
Detaylı özeti gör
Karar, bireysel sorumluluğu hata öğretisinin ayrımlarıyla belirlemektedir. Dış dünyaya ait olgunun farklı algılanması unsur yanılgısı, normatif gerçekliğin farklı değerlendirilmesi yasak hatasıdır. Suçun maddi unsurlarına, nitelikli hâllerine ve hukuka uygunluk nedenlerinin maddi koşullarına ilişkin hata kastı kaldırırken, kusurluluğu kaldıran veya azaltan nedenlerin şartlarındaki hata ile haksızlık yanılgısı kusurluluğu etkiler. Hukuk düzeninde bulunmayan bir hukuka uygunluk nedeninin var sayılması ya da tanınmış bir nedenin hukuki sınırında yanılgıya düşülmesi izin yanılgısı olarak nitelenmiştir. Böyle bir yanılgı kaçınılmazsa yasak normunun uyarı işlevi tamamen etkisiz kalır, failin haksızlık bilinciyle hareket ettiği söylenemez ve kusur ortadan kalkar. Kaçınılmazlık; failin bilgi düzeyi, eğitimi, yaşı, rütbesi, görevi ve çevre koşulları esas alınarak ex ante değerlendirilmelidir. Karar, bu ölçütlerin kalkışmanın olağanüstü şartları içinde uygulanmasını ve askeri hiyerarşinin en altındaki erlerle rütbeli personelin aynı değerlendirmeye tabi tutulmamasını istemiştir.
TCK m.311/1'deki yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, korunan hukuki değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir ve ikinci fıkra uyarınca suç işlenirken gerçekleştirilen başka suçlardan da ayrıca ceza verilir. Araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlenen bu amaç suçu özgü suç değildir; failin memur sıfatı kurucu unsur sayılmaz ve fiilin kamu göreviyle bağlantılı işlenmesi gerekmez.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlıkta sanık, suç tarihinde birinci sınıf hâkimdir; iddianamede mahkeme üyesi olarak görev yaptığı ve örgütün hedefleri bakımından önem taşıdığı belirtilen bazı davalarda gerçekleştirdiği ileri sürülen işlemlere ilişkin ihbar ve şikayetlerden söz edilmiştir. Karar, bu eylemler yönünden soruşturmaların hâlen sürdüğünün bildirilmesini ve iddianamede görev suçu kapsamına girebilecek sevk maddelerine yer verilmemesini esas alarak, anılan eylemlerden dava açılmış sayılamayacağı sonucuna varır. Amaç suçlar ile geçitli suç sayılan örgüt üyeliğinde temadi yakalanma anına kadar sürerken, görevden doğan eylemlerde temadi ve teselsül önceden sona erdiğinden suçüstü hali bulunmadığı, bu nedenle bunlar için ayrı soruşturma yürütülmesinin usule uygun olduğu belirtilmiştir. Eylemler kişisel suç kabul edilmiş; Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunarak İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 05.05.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları gereğince bu suçların işlenmesi sırasında gerçekleştirilen diğer suçlardan da ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilir; amaç suçlar, korunan hukuki değere erişmek için işlenen araç suçlardan bağımsız düzenlenmiştir. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi zorunlu olmadığı gibi özgü suç niteliği de bulunmadığından, failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Uyuşmazlık, hâkim olan sanığın görevle bağlantılı eylemleri ile kişisel eylemlerinin hangi yargı merciine ait olduğuna ilişkindir. Karar, iddianamede başka olayların veya Kurul nezdindeki soruşturma dosyalarının içeriğinin anlatılmasının, görev sırasında gerçekleştiği ileri sürülen bu işlemlerden dava açıldığı anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir. Zaman ölçütü de ayrımda belirleyicidir. Amaç suçlarda ve bunlara göre geçitli sayılan örgüt üyeliğinde temadi sanığın yakalanmasına kadar sürerken, görevden doğduğu ileri sürülen eylemlerde temadi ile teselsül daha önce sona erdiğinden suçüstü hâli bulunmamış ve bunlar için Kurul nezdinde ayrı soruşturma yürütülmesi usule uygun sayılmıştır. İddianamede sanığın, hâkimlik sıfatından bağımsız biçimde kişisel irade ve eylemleriyle örgüt üyesi olarak hareket ettiği ileri sürüldüğünden eylemler kişisel suç kabul edilmiştir. Yargıtayın ilk derece yargılaması görevinin yalnız görev suçlarıyla sınırlı ve istisnai olması da gözetilerek Özel Dairenin görevsizlik kararı yerinde bulunmuş; Samsun 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 07.06.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
İncelenen kararda, aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu TCK m.309 kapsamında tüm unsurlarıyla gerçekleştiğinde, sanıkların ayrıca TCK m.311 ve 312'deki suçlardan ve geçitli/müterakki suç ilişkisi nedeniyle m.314/2'deki silahlı terör örgütüne üyelikten cezalandırılamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Detaylı özeti gör
Karar, iştirak biçimi belirlendikten sonra sorumluluğun nasıl bireyselleştirileceğini aşamalı olarak göstermektedir. Önce ülke genelindeki cebri fiilin, sanığın bulunduğu yerde doğrudan veya araç suçlar yönünden icrasına başlanıp başlanmadığı saptanmalıdır. Ardından yanılgının kaçınılmazlığı; failin bilgi düzeyi, eğitimi, yaşı, rütbesi ve görevi gibi ölçütler kalkışmanın olağanüstü şartları içinde ex ante değerlendirilerek belirlenmelidir. Askeri hiyerarşinin en altındaki erlerle rütbeli personelin ast kavramının sonuçları bakımından aynı değerlendirmeye tabi tutulamayacağı özellikle vurgulanmıştır. Karar daha sonra iki olasılığı ayırır. Fail, fiilin haksız olduğunu bilmekle birlikte somut olayda onu hukuka uygun kılan maddi bir sebebin, yani yetkili amirin verdiği ve görev gereği uygulanması zorunlu hizmet emrinin bulunduğu konusunda kaçınılmaz yanılgıya düşmüşse, TCK m.30/3 yollamasıyla m.30/1 kapsamında kast ortadan kalkar ve CMK m.223/2-c uyarınca beraat gerekir. İkinci olasılık, hukuk düzeninin kabul etmediği biçimde konusu suç teşkil eden bir emrin varlığına dayanılmasıdır.
TCK m.311'deki yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, m.309 ve 312'deki suçlarla ortak korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir; ikinci fıkra uyarınca suç sırasında işlenen başka suçlardan da ilgili hükümler gereğince ayrıca ceza verilir. Demokratik rejimi koruyan bu suçlar kamu göreviyle bağlantı veya görevden yararlanma koşulu taşımadığı ve özgü suç niteliğinde olmadığı için failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Bu dosyanın farkı, sanığın örgüt üyesi olarak değil yöneticisi olarak yargılanmasıdır. Karar, m.314/3'ün yaptığı atıf nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kurallarının silahlı örgütü yönetme suçunda da uygulanacağını, dolayısıyla örgüt yöneticilerinin örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulacaklarını belirtir. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.93 ve 94 uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüş; iddianamede deliller anlatılırken ve nitelendirme yapılırken görevden doğan veya görev sırasında işlenen bir eylemden söz edilmemiş, görevi kötüye kullanma ya da resmî belgede sahtecilik gibi görev suçlarına ilişkin sevk maddelerine yer verilmemiştir. Dava, sanığın hâkimlik ve savcılık sıfatlarından bağımsız olarak yöneticilikten kaynaklanan hiyerarşi içinde hareket ettiği nitelendirmesiyle açıldığından eylemler kişisel suç sayılmış; İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesinin 14.08.2017 tarihli görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları, bu suçlar gerçekleştirilirken işlenen başka suçlar için de ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini öngörür; böylece amaç suçlar, korunan hukuki değere ulaşmaya yönelik araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayanan demokratik rejimin korunmasına yönelik bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez ve özgü suç olmadıklarından failin memur olması kurucu unsur sayılmaz.
Detaylı özeti gör
Kararın somut olaya ilişkin bölümünde, iddianamede sayılan görev işlemlerinin türü ayrıntılandırılmıştır. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın mahkeme üyesi olarak baktığı bazı davalar ile önleme amaçlı iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasına ilişkin kararlar bakımından hukuka aykırı işlem yapıldığı ileri sürülerek ihbar ve şikâyette bulunulduğu, bu konudaki soruşturmaların ise hâlen sürdüğünün bildirildiği belirtilmiştir. Buna karşılık iddianamede görevi kötüye kullanma, resmî belgede sahtecilik veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi bir suç adına ve sevk maddesine yer verilmemiştir. Bu nedenle Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki soruşturmaların içeriğinden söz edilmiş olması, göreve bağlı eylemler yönünden dava açıldığını göstermez. Sonuç olarak Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş, İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Anılan suçların işlenmesi sırasında başka suçlar da gerçekleştirilmişse TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları uyarınca bunlardan ayrıca ceza verilir; amaç suç niteliğindeki düzenlemeler, korudukları hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan bağımsızdır. Bu suçlar millet iradesine dayalı demokratik rejimi korumak üzere düzenlenmiş olup kamu göreviyle bağlantı veya görevden yararlanma şartı taşımaz; özgü suç niteliğinde olmadıkları için memur sıfatı kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, önce sanık hakkında uygulanacak soruşturma rejimini belirlemektedir. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın, kişisel nitelikte ve ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiası üzerine Hâkimler ve Savcılar Kanununun 93 ve 94. maddeleri uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yapılmıştır. Ceza Genel Kurulu, görevden doğduğu ileri sürülen eylemlerde temadi ile teselsül daha önce sona erdiği için suçüstü hâlinin bulunmadığını ve bu eylemler bakımından anılan 94. maddedeki koşulların oluşmadığını kabul etmiştir. Böylece iki eylem kümesinin farklı soruşturma usullerine bağlı olduğu, göreve ilişkin eylemler hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde ayrı soruşturma yürütülmesinin usul ve kanuna uygun bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde görülmüş ve İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Yasama organına karşı suçta konu Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla ortak korunan değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Suç kamu göreviyle bağlantı, görevden yararlanma veya failin memur olması koşullarına bağlı değildir ve özgü suç sayılmaz; ikinci fıkra gereğince bu amaç suçu, koruduğu hukuki değere yönelen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır.
Detaylı özeti gör
Karar, ikinci fıkralardaki düzenlemelerin dayandığı gerçek içtima esasını açıklamaktadır. Türk Ceza Kanununun fiil sayısınca suç ve suç sayısınca ceza yaklaşımı gereğince m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları, amaç suçlarla korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçların ayrı ve bağımsız cezalandırılmasını öngörmektedir. Aynı sistem içinde m.314/3'ün örgüt kurma suçuna ilişkin hükümlere yaptığı yollama dolayısıyla m.220/4'teki gerçek içtima kuralı örgüt üyeliğine de uygulanır; örgüt mensupları, örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri başka suçlardan ayrıca sorumlu olur. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın eylemleri de bu çerçevede kişisel suç sayılmıştır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş, İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi TCK m.311'deki suçun konusunu, millet iradesine dayanan demokratik rejim ise Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla birlikte korunan hukuki değeri oluşturur. Kamu göreviyle bağlantılı ya da görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmeyen bu suç özgü suç değildir ve failin memur sıfatı kurucu unsur oluşturmaz; ikinci fıkra, bu amaç suçunu koruduğu hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlemiştir.
Detaylı özeti gör
Karar, memur olmanın bu suç tipinin kurucu unsuru sayılmadığını belirleyerek iddianamedeki isnadı bu ölçüyle değerlendirmiştir. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın, mesleki sıfatından bağımsız biçimde ve örgüt üyeliğinden kaynaklanan hiyerarşi içinde hareket ettiği ileri sürülmüştür. Farklı ilçe ve il başsavcılıkları ile özel yetkili başsavcı vekilliğine yerleştirilmesi de örgütün yargısal mekanizmalara egemen olma faaliyetinin bir parçası olarak gösterilmiştir. Dava, sanığın kişisel irade ve eylemleriyle örgüte üye olduğu ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlara bu sıfatla katıldığı iddiasıyla açıldığından fiiller görev suçu değil, kişisel suç kabul edilmiştir. Bu nedenle İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisidir; bu suçun Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla ortak koruduğu hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. İkinci fıkra uyarınca suç işlenirken başka suçlar da gerçekleştirilmişse bunlar için ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, ikinci fıkralardaki ayrı cezalandırma kuralını örgütlülük hükümleriyle birlikte tek bir gerçek içtima düzeni içinde açıklamaktadır. m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları, bu suçların işlenmesi sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan da ayrıca ceza verilmesini gerektirir. Silahlı örgüt suçunu düzenleyen m.314'ün üçüncü fıkrası ise örgüt kurma suçuna ilişkin diğer hükümlerin burada da uygulanmasını sağlar; bu yollama dolayısıyla m.220/4'teki gerçek içtima kuralı örgüt üyeliği yönünden de geçerlidir. Bu nedenle silahlı terör örgütü üyeleri, örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu tutulur. Somut bölümde de suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında suçüstü iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü belirtilmiştir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama organına karşı suçun konusunu oluşturur; Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla birlikte korunan ortak değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. TCK m.311/2 gereğince bu suç sırasında işlenen diğer suçlardan ayrıca ilgili hükümler uyarınca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, m.311'i tek başına değil, kanundaki sistematik konumu içinde yorumlamaktadır. Hüküm, millete ve devlete karşı suçlara ayrılan dördüncü kısmın anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçları içeren beşinci bölümünde yer almakta; m.309'daki Anayasayı ihlal ve m.312'deki Hükûmete karşı suçla aynı grupta bulunmaktadır. Üç düzenleme de cezalandırılan davranışı teşebbüs aşamasında tanımlamış ve ağırlaştırılmış müebbet hapis yaptırımı öngörmüştür. İkinci fıkralardaki ortak kural, bu suçların işlenmesi sırasında başka suçlar gerçekleştirilirse onlar için de ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini gerektirir. Somut olaya ilişkin bölümde ise suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında suçüstü iddiası üzerine genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü açıklanmıştır.
TCK m.311'de düzenlenen yasama organına karşı suç Türkiye Büyük Millet Meclisini konu alır ve m.309 ile 312'deki suçlarla ortak olarak millet iradesine dayalı demokratik rejimi korur. Maddenin ikinci fıkrası, suçun işlenmesi sırasında gerçekleştirilen başka suçlar için de ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini gerektirir.
Detaylı özeti gör
Karar, ilgili üç suçun konusunu birbirinden ayırmakta, ardından ortak koruma değerini göstermektedir. Anayasayı ihlal suçunun konusu, Anayasanın öngördüğü düzen ile bu düzenin işleyişine egemen ilkeleri içeren kurallar bütünüdür. Yasama organına karşı suç Türkiye Büyük Millet Meclisini, Hükûmete karşı suç ise devletin egemenlik unsurunu oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmeti konu alır. Bu farklılığa rağmen her üç hükmün koruduğu ortak değer, millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. Somut bölümde birden fazla uyuşmazlık birlikte değerlendirilmiş; suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında kişisel nitelikteki terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla Hâkimler ve Savcılar Kanununun 93 ve 94. maddeleri uyarınca soruşturma yürütüldüğü belirtilmiştir.
Yasama organına karşı suç bakımından konu Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla ortak hukuki değer ise millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. Suç sırasında başka suçlar da işlenmişse TCK m.311/2 uyarınca bunlardan ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, uyuşmazlıkları ele almadan önce soruşturmanın hukuki rejimini ortaya koymaktadır. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın kişisel nitelikte ve ağır ceza mahkemesinin görevine giren terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasına dayanmış; Hâkimler ve Savcılar Kanununun 93 ve 94. maddeleri uyarınca genel hükümlere göre soruşturma yürütmüştür. Göreve bağlı eylemler için suç duyurusu yapılıp iddianame düzenlenirse, gerekli görüldüğünde iki iddianameyle açılan davaların birleştirilebileceği açıklanmış; Ceza Genel Kurulunun 2013 ve 2014 tarihli kararlarında da aynı sonuca ulaşıldığı belirtilmiştir. Hükmün sistematik yeri ile ikinci fıkradaki ayrı cezalandırma kuralı açıklandıktan sonra kurulan bu çerçevede, birden fazla uyuşmazlık konusu birlikte değerlendirilmiştir.
Yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisidir; bu suç, Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla birlikte millet iradesine dayalı demokratik rejimi korur. İkinci fıkra gereğince suç işlenirken gerçekleştirilen diğer suçlar yönünden de ilgili hükümler uyarınca ayrıca cezaya hükmolunur.
Detaylı özeti gör
Kararın bu kısmı, görevle bağlantılı eylemler yönünden sonradan dava açılması ihtimalinin usule etkisini açıklamaktadır. Suç duyurusu yapılıp iddianame düzenlenirse, gerekli görüldüğünde her iki iddianameyle açılan davalar birleştirilebilir. Ceza Genel Kurulunun 2013 ve 2014 tarihli birçok kararında da benimsenen bu çözümün yerleşik uygulamayla uyumlu olduğu belirtilmiştir. Ardından m.311, m.309 ve m.312 ile birlikte anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar arasında konumlandırılmış, ikinci fıkralardaki ortak ayrı cezalandırma kuralı açıklanmıştır. Somut olayda suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında suçüstü iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yürütüldüğü ve soruşturma başlarken Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki bütün dosyaların getirildiği aktarılmıştır.
TCK m.311'deki suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi olup Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla birlikte koruduğu ortak değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. Maddenin ikinci fıkrasına göre suçun işlenmesi sırasında başka suçlar gerçekleştirilmişse ayrıca bu suçlardan da ilgili hükümler gereğince ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, iki hükümdeki tipik eylemleri karşılaştırarak suçların kapsamını belirlemektedir. m.309/1, cebir ve şiddetle anayasal düzeni ortadan kaldırmaya, yerine başka bir düzen getirmeye veya düzenin fiilen uygulanmasını önlemeye teşebbüsü cezalandırır. m.311/1 ise aynı araçlarla Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kaldırmaya ya da görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını engellemeye teşebbüsü yaptırıma bağlar. Her iki suç da teşebbüs aşamasında tamamlanmış sayılmakta ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla karşılanmaktadır. Somut olaya ilişkin kısımda, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın kişisel nitelikteki terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturulduğu belirtilmiştir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama organına karşı suçun konusunu oluşturur; bu suçun Anayasayı ihlal ve Hükûmete karşı suçlarla ortak koruduğu hukuki değer millet iradesine dayanan demokratik rejimdir. Maddenin ikinci fıkrası gereğince suç sırasında başka suçlar da işlenmişse bunlar için ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, m.312/1'deki Hükûmete karşı suçun davranış ve konu unsurlarını birlikte açıklamaktadır. Cezalandırılan fiil, cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini kısmen ya da tamamen yapmasını engellemeye teşebbüstür. Suçun konusu, devletin egemenlik unsurunu oluşturan üç güçten yönetim gücünü temsil eden Hükûmettir. m.311 ile m.312 koşut biçimde kurulmuş; ilki yasama organını, ikincisi yönetim gücünü temsil eden organı korurken her ikisi de millet iradesine dayalı demokratik rejim ortak değerine yönelmiştir. Somut bölümde, suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanık hakkında Hâkimler ve Savcılar Kanununun 93 ve 94. maddeleri uyarınca soruşturma yapıldığı belirtilmiştir.
TCK m.311/1'deki yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir ve ikinci fıkra uyarınca suç sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir. Araç suçlardan ayrı ve bağımsız düzenlenen bu amaç suçu özgü suç değildir; failin memur olması kurucu unsur sayılmaz ve fiilin kamu göreviyle bağlantılı işlenmesi gerekmez.
Detaylı özeti gör
Kararda, suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan ve mahkeme başkanı olarak görev yapan sanık hakkındaki görev suçu iddialarına ilişkin soruşturmaların hâlen sürdüğü, bu eylemler bakımından iddianamede bir suç adına ve sevk maddesine yer verilmediği saptanmıştır. Gerekçe, Yargıtayın ilk derece yargılaması yapma görevinin görev suçlarıyla sınırlı ve istisnai nitelikte olmasına dayanmaktadır. Yüklenen fiiller kişisel suç kabul edildiğine göre olağan görev kuralına dönülmesi gerekmiş ve Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuştur. Buna bağlı olarak İstanbul 24. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılmasına hükmedilmiştir. Karar, iki merci arasında karşılıklı verilen görevsizlik kararlarından doğan uyuşmazlığın hangi ölçüte göre çözüldüğünü göstermektedir.
Yasama organına karşı suç TCK m.311/1 kapsamında Türkiye Büyük Millet Meclisini konu alır ve millet iradesine dayanan demokratik rejimi korur; maddenin ikinci fıkrası suç işlenirken gerçekleştirilen diğer suçlardan da ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilmesini gerektirir. Bu amaç suçu araç suçlardan bağımsızdır, özgü suç niteliği taşımaz, failin memur olmasını gerektirmez ve kamu göreviyle bağlantılı işlenme koşuluna bağlı değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, geçitli suç ilişkisi ile eylemlerin devam süresini soruşturma usulünün ayrıştığı nokta olarak ele almaktadır. Özel Daire uygulamasında m.314/2'deki suç amaç suçlara göre geçitli sayılmakta ve devamlılığı sanığın yakalanmasına kadar sürmektedir. Buna karşılık Hâkimler ve Savcılar Kurulu dosyalarındaki görevden doğduğu ileri sürülen eylemlerin devamlılığı ve zinciri daha önce sona erdiğinden bu eylemler yönünden suçüstü hâli yoktur. Zaman bakımından ortaya çıkan bu fark, iki eylem kümesine ayrı soruşturma usullerinin uygulanmasını gerektirmiştir. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı ve duruşma savcısı olan sanığın eylemleri kişisel suç kabul edilmiş; Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunarak İstanbul 30. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, TCK m.311/1'deki yasama organına karşı suçun konusudur; korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejim olup ikinci fıkra uyarınca suç sırasında işlenen başka suçlar için de ilgili hükümlere göre ayrıca cezaya hükmolunur. Amaç suç ile araç suç ayrı ve bağımsız düzenlenmiştir; özgü suç niteliği bulunmadığından memur sıfatı kurucu unsur değildir ve kamu göreviyle bağlantı aranmaz.
Detaylı özeti gör
Karar, iddianamenin kapsamını belirleyen yerleşik ölçütü somut olaya uygulamaktadır. Ceza Genel Kurulunun istikrarlı yaklaşımına göre dava konusu eylemler açıklanırken başka olaylardan söz edilmesi, bu olaylar hakkında da dava açıldığı anlamına gelmez. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın görevi sırasında yaptığı ileri sürülen işlemlere ilişkin soruşturmaların hâlen sürdüğü bildirilmiştir. Bu nedenle Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki dosyaların içeriğinin iddianamede anılması, göreve bağlı eylemler yönünden kamu davası bulunduğunu göstermez. İddianamede sanığın örgütün yargı yapılanmasına yerleştirildiği nitelendirmesine yer verildiğinden isnat kişisel suç sayılmış, Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunmuştur.
TCK m.311/1'de düzenlenen yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisidir ve suç millet iradesine dayanan demokratik rejimi korur; ikinci fıkra gereğince bu suç işlenirken gerçekleştirilen diğer suçlardan ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir. Araç suçlardan bağımsız olan bu amaç suçu özgü suç değildir; failin memur olması veya fiilin kamu göreviyle bağlantılı işlenmesi gerekmez.
Detaylı özeti gör
Karar, göreve bağlı eylemler hakkında ileride ayrı dava açılması ihtimalini saklı tutmaktadır. Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde incelenen bu eylemlerin suç oluşturduğu kabul edilip dava açılırsa, amaç suçların işlenmesinde araç suç niteliği taşıyıp taşımadıkları ilgili kovuşturma makamınca ayrıca değerlendirilecektir. Böylece amaç suç ile araç suç arasındaki bağ, eldeki görevsizlik uyuşmazlığında önceden karara bağlanmamıştır. Suç tarihinde birinci sınıf Cumhuriyet savcısı olan sanığın, iddianameye göre örgütün yargısal mekanizmalara egemen olma faaliyeti kapsamında özel yetkili Cumhuriyet savcılığına yerleştirildiği belirtilmiştir. Eylemler kişisel suç sayılmış; Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunarak İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları, bu suçların işlenmesi sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan da ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilmesini öngörür; amaç suçlar, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan ayrı ve bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi gerekmez ve özgü suç olmadıkları için failin memur olması kurucu unsur değildir.
Detaylı özeti gör
Karar, gerçek içtima kuralının örgüt yöneticilerine uygulanışını ayrıca açıklamaktadır. m.314/3'ün örgüt kurma suçuna ilişkin diğer hükümlere yaptığı yollama nedeniyle m.220/4'teki kural silahlı örgütü yönetme suçu bakımından da geçerlidir. Bu nedenle örgüt yöneticileri, örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri başka suçlardan ayrıca sorumlu tutulur. Somut olayda suç tarihinde birinci sınıf hâkim ve Danıştay Genel Sekreter Yardımcısı olan sanık hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdindeki tek soruşturma dosyası getirtilmiş, dosyanın idari işlemlere ilişkin olduğu belirlenmiştir. İddianamede sanığın örgüt yöneticisi sıfatıyla hareket ettiği ileri sürüldüğünden eylemleri kişisel suç kabul edilmiş ve Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun görülmüştür.
Anılan suçlar işlenirken başka suçlar da gerçekleştirilmişse TCK m.309, 311 ve 312'nin ikinci fıkraları gereğince bunlardan ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir; amaç suç niteliğindeki düzenlemeler, korunan hukuki değere ulaşmak için işlenen araç suçlardan bağımsızdır. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruyan bu suçlar kamu göreviyle bağlantı ve görevden yararlanma koşulu taşımaz; özgü suç olmadıklarından memur sıfatı kurucu unsur sayılmaz.
Detaylı özeti gör
Karar, hâkimlik mesleğinden gelen ancak idari görev yürüten sanık bakımından da isnadın niteliğini esas almıştır. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünde Daire Başkanı olarak çalıştığı, hakkında getirtilen tek soruşturma dosyasının idari işlemlerle ilgili olduğu belirtilmiştir. Bu eylemlere ilişkin soruşturma sürdüğü ve iddianamede görev suçu kapsamında değerlendirilebilecek bir suç adı veya sevk maddesine yer verilmediği için Hâkimler ve Savcılar Kurulu nezdinde ayrı soruşturma yapılması usul ve kanuna uygun görülmüştür. İddianamede sanığın örgüt yöneticisi olarak hareket ettiği ileri sürüldüğünden eylemleri kişisel suç sayılmıştır. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı yerinde bulunmuş ve İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
TCK m.309, 311 ve 312 kapsamındaki suçların işlenmesi sırasında başka suçlar gerçekleştirilirse ikinci fıkraları gereğince bunlardan da ilgili hükümler uyarınca ayrıca ceza verilir; böylece amaç suçlar, korunan hukuki değere erişmek için işlenen araç suçlardan ayrı düzenlenmiştir. Millet iradesine dayalı demokratik rejimi koruma amacıyla düzenlenen bu suçların kamu göreviyle bağlantılı veya görevden yararlanılarak işlenmesi zorunlu değildir ve özgü suç niteliği bulunmadığı için failin memur olması kurucu unsur oluşturmaz.
Detaylı özeti gör
Kararın belirleyici yönü, iddianamede sanığa yüklenen iştirak biçimidir. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanığın, mesleki sıfatından bağımsız olarak örgüt üyeliğinin hiyerarşisi içinde hareket ettiği ileri sürülmüştür. Görünüşte yargısal kanaat niteliğindeki, gerçekte ise bu vasıftan ve hukuki değerden yoksun örgütsel talimat mahiyetindeki işlemlerle örgüt üyelerini dava konusu amaç suçlara azmettirdiği iddia edilmiştir. Bu nitelendirme fiilleri görev suçu hâline getirmez; suçların kamu göreviyle bağlantılı işlenmesi gerekmediği ve özgü suç niteliği bulunmadığı için eylemler kişisel suç sayılmıştır. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin görevsizlik kararı usul ve yasaya uygun bulunmuş, İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır.
Kalkışmaya iştirak edenlerin eylemleri TCK m.311'deki suçu oluştursa bile, aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık içeriğini tamamen tüketen Anayasayı ihlal suçu TCK m.309 kapsamında bütün unsurlarıyla gerçekleşmişse failler ayrıca m.311'den cezalandırılamaz. Anayasayı ihlal suçundan mahkûmiyet kurulması hâlinde, m.311'deki suç bakımından CMK m.223 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmelidir.
Detaylı özeti gör
Karar, önce usule ilişkin talepleri sonuçlandırmaktadır. Duruşmalı inceleme istemi, savunma için yeterli imkân sağlandığı ve temyizde yazılı savunma yolu açık olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Milli Savunma Bakanlığı suçların niteliği gereği doğrudan zarar görmediğinden davaya katılamaz. Bölge Adliye Mahkemesinin CMK m.279/1-b uyarınca verdiği istinaf başvurusunun reddi kararı, aynı maddenin son cümlesine göre itiraza tabi olup temyiz edilemediğinden dosya incelenmeden mahalline iade edilmiştir. Ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerekirken farklı uygulama yapılması sonuca etkili sayılmamış ve bozma nedeni yapılmamıştır. Esasta, önceki bir daire kararına atıfla Anayasayı ihlal suçu somut tehlike suçu kabul edilmiş; örgüt faaliyeti elverişlilik değerlendirmesi için önemli görülmekle birlikte suçun unsuru sayılmamıştır. Kalkışma hukuken tek fiildir: fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kuranlar m.37 uyarınca doğrudan fail, icra başladıktan sonra katılanlar m.39/2-c kapsamında yardım edendir.
Aynı hukuki değerleri koruyarak eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçu TCK m.309 kapsamında tüm unsurlarıyla oluştuğunda, sanıkların ayrıca m.311'deki suçtan cezalandırılması mümkün değildir. Bunun yanında TCK m.311/2, fikrî içtima uygulanmasının açıkça yasaklandığı hükümler arasında yer alır.
Detaylı özeti gör
Karar, aynı hukuki değeri koruyan suçlarla bağımsız haksızlıkları ayırarak içtima rejimini kurmaktadır. Anayasayı ihlal suçu bütün unsurlarıyla oluşup kalkışma eylemlerinin haksızlık içeriğini bütünüyle tükettiğinde, sanıklar yasama organına ve Hükûmete karşı suçlardan ayrıca cezalandırılamaz. Buna karşılık Cumhurbaşkanına suikast, terör örgütü mensupluğu ve devletin birliği, ülke bütünlüğü ile anayasal düzen aleyhine suçlar arasında geçitli suç ilişkisi yoktur. m.302/2, 309/2, 311/2, 312/2 ve 220/4 hükümleri fikrî içtimayı açıkça yasakladığından koşulları oluşan bu suçlar ayrı ayrı cezalandırılır; bu yönüyle m.311/2 içtima rejimini doğrudan belirler. Söz konusu suçlar mutlak terör suçları arasında sayılmış, temel cezadan sonra 3713 sayılı Kanunun 5/1. maddesinin uygulanacağı ve örgüt mensubu failin cezasının TCK m.58/9 uyarınca mükerrirlere özgü rejime göre çektirileceği belirtilmiştir.
Darbe kalkışmasına katılanların fiilleri TCK m.309, 311 ve 312'deki suçları oluştursa da, aynı hukuki değerleri koruyan ve eylemlerin haksızlık içeriğini bütünüyle tüketen Anayasayı ihlal suçu bütün unsurlarıyla gerçekleştiğinde sanıklar ayrıca m.311'deki suçtan cezalandırılamaz.
Detaylı özeti gör
Karar, iştirak ve teşebbüs ölçütlerini kalkışmanın hukuki niteliğiyle birlikte değerlendirmektedir. Anayasayı ihlal suçu bütün unsurlarıyla gerçekleşip eylemlerin haksızlık içeriğini tükettiğinde sanıklar yasama organına ve Hükûmete karşı suçlardan ayrıca cezalandırılamaz. İcraya başlandıktan sonra katılma iradesini açıkça gösteren ve darbenin icrasını kolaylaştıran hareketler ise m.309/1 ile m.39/2-c kapsamında yardım etmedir. Bu suç somut tehlike suçu olduğundan ayrıca bir neticenin gerçekleşmesi aranmaz; amaca yönelik eylem veya elverişli araç suç ile suçun konusu üzerinde doğan somut tehlike arasında illiyet bağının bulunması gerekli ve yeterlidir. Elverişlilik, tek tek eylemlerle hedef arasında doğrudan bağ kurularak değil, ülke genelindeki cebrî/icrai fiilin sanığın bulunduğu yerde doğrudan veya araç suçlar yönünden icrasına başlanıp başlanmadığı gözetilerek belirlenir. Katılma icrai hareketle olabileceği gibi garantörlük yükümlülüğünün ihmaliyle de gerçekleşebilir.
TCK m.311'de düzenlenen yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, m.309 ve 312'deki suçlarla ortak korunan hukuki değer millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. İkinci fıkra uyarınca bu suçun işlenmesi sırasında başka suçlar da gerçekleştirilmişse onlar için ilgili hükümlere göre ayrıca ceza verilir.
Detaylı özeti gör
Karar, m.311'in koruma konusu ile silahlı örgüt hükümlerinin içtima sonucunu birlikte açıklamaktadır. Yasama organına karşı suçun konusu Türkiye Büyük Millet Meclisi, ilgili anayasal suçlarla ortak korunan değer ise millet iradesine dayalı demokratik rejimdir. m.314'ün birinci fıkrası, hükmün bulunduğu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerindeki suçları işlemek amacıyla örgüt kurmayı veya yönetmeyi on yıldan on beş yıla; ikinci fıkrası üyeliği beş yıldan on yıla kadar hapisle karşılar. Böylece örgütün amacı m.311'in bulunduğu suç grubuna bağlanır. Üçüncü fıkradaki yollama nedeniyle m.220/4'teki gerçek içtima kuralı örgüt üyeliğine de uygulanır ve üyeler örgüt faaliyeti kapsamında işledikleri diğer suçlardan ayrıca sorumlu olur. Suç tarihinde birinci sınıf hâkim olan sanık hakkında da kişisel nitelikteki terör suçlarını suçüstü hâlinde işlediği iddiasıyla genel hükümlere göre soruşturma yürütülmüştür.