İçeriğe geç

TCK Madde 302 Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak

Özet 3 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 302, Devlet topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymaya, Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya, birliğini bozmaya ya da egemenliği altındaki toprakların bir kısmını idareden ayırmaya yönelik fiil işleyeni ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 302 - Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak

Resmi Metin

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak

Madde 302- (1) Devlet topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymaya veya Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.

Değişiklik: · 5377 s.K. m.36

(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.

(3) Bu maddede tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

  1. Değişiklik madde tamamı 5377 s.K. m.36

Önceki metinler

  1. Önceki metin 1. fıkra Yürürlükte: -
    1. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005 Devletin topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymak, Devletin birliğini bozmak, Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmak, Devletin bağımsızlığını zayıflatmak amacına yönelik elverişli bir fiil işleyen kimseye ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 8 Temmuz 2005'te 5377 s.K. m.36 ile değiştirildi (RG 8/7/2005, S.25869). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.302, Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü koruyan bir düzenleme olup, dört ayrı amaca yönelik hareketi seçimlik biçimde suç sayar. Korunan hukuki değer, Devletin ülke bütünlüğü, bağımsızlığı, birliği ve toprakları üzerindeki egemenliğidir. Maddi unsur, şu amaçlardan herhangi birine yönelik bir fiilin işlenmesidir: Devlet topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymaya, Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya, Devletin birliğini bozmaya ya da Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya yönelik hareket. Bu hareketlerden birinin işlenmesi suçun oluşması için yeterlidir; düzenleme, belirli bir amaca yönelik hareketin gerçekleştirilmesini arayan bir suç tipidir. Manevi unsur kasttır; failin sayılan sonuçlardan birini gerçekleştirmeye yönelik iradeyle hareket etmesi gerekir.

Suçun karşılığı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır ve madde metninde cezayı artıran ayrı bir nitelikli hâl ya da daha az cezayı gerektiren bir düzenleme öngörülmemiştir. İkinci fıkra, bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların da işlenmesi halinde, o suçlardan dolayı ayrıca ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunacağını belirtir; bu bir nitelikli hâl veya tek ceza değil, ayrı ayrı cezalandırmayı öngören gerçek içtima kuralıdır. Böylece esas fiilin cezası ile birlikte, sırasında işlenen diğer suçların cezaları da bağımsız olarak uygulanır. Üçüncü fıkra ise, bu suçun işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunmasını düzenler. Madde metninde soruşturmayı izne veya şikâyete bağlayan bir koşul yer almamaktadır.

Gerekçe

Bu maddenin ilgili hükmü 5377/2005 ile değiştirilmiştir. Aşağıdaki gerekçe maddenin 2004 tarihli ilk metnine aittir; sonraki düzenlemeleri açıklamaz.

Madde, Devletin ülkesine, egemenliğine ve birliğine karşı cürümlerden en ağırını cezalandırmaktadır; korunan hukukî yarar Devletin ülkesinin bütünlüğü ve egemenliğidir. Söz konusu suç, serbest hareketli bir suçtur. Bu suçun oluşabilmesi için belli amaca yönelik fiillerin işlenmesi gerekir. Bu amaç, madde metninde, Devletin topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına koymak, Devletin birliğini bozmak, Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmak, Devletin bağımsızlığını zayıflatmak, olarak belirlenmiştir. Söz konusu suçun oluşabilmesi için, işlenen fiilin bu amaçları gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir. Bu bakımdan, fiillerin söz konusu neticeleri yaratabilecek nitelikte bulunması, suçun oluşması için şarttır. Devletin birliğini bozmak, topraklarının bir kısmını veya tamamını başka bir devletin egemenliği altına koymak, topraklarından bir kısmını Devlet egemenliğinden ayırmak, Devletin bağımsızlığını azaltmak sonuçlarını doğurması mümkün bulunmayan bir fiil suçun maddî unsurunu oluşturmayacaktır. Fiilin bu niteliği taşıyıp taşımadığı ise olayların özelliğine göre takdir edilecektir. Bu fiillerin, cebrî nitelikli olması gerekir. Maddede ayrıca “yönelik cebrî fiiller” denilmesi gereksiz (lüzumsuz, zait) sayılmıştır; zira maddede belirtilen maksatlar çerçevesinde, fiillerin kendisinin nitelikleri gereği cebrî olması icap ettiği aşikârdır. Suçun oluşabilmesi için, maddede yazılı hedeflerin gerçekleşmiş bulunmasına ihtiyaç yoktur. Belirtilen amaçlara yönelik fiillerin işlenmiş bulunması yeterlidir. Bu suçun işlenmesi sırasında örneğin kişiler öldürülmüş, kasten yaralanmış ya da kişilerin veya kamu mallarına zarar verilmiş olabilir. Maddenin ikinci fıkrasında, bu suçlardan dolayı da ayrıca cezaya hükmolunacağı kabul edilmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasına göre, bir ve ikinci fıkrada yer alan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacaktır.

TCK m.302 ile İlgili Yargıtay Kararları

20 karar gösteriliyor.

CGK E.2022/284 K.2023/98 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.302/1'deki suç, fiilin cebri nitelik taşımasını ve maddede öngörülen amaçları gerçekleştirmeye elverişli olmasını gerektirir; hedeflerin fiilen gerçekleşmesi şart değildir. Silahlı terör örgütünün hiyerarşisine girmeden örgüt adına işlenen ve amaç suç için elverişli olan suçlar da bu kapsamda kalır; amaç suç işlenirken gerçekleştirilen suçlar yönünden m.302/2 uyarınca ayrıca cezaya hükmedilir.

Detaylı özeti gör

Madde gerekçesinden hareketle suçun sınırları ve sonuçları birlikte açıklanmıştır. Devletin birliğini bozma, ülke topraklarını yabancı egemenliğine sokma veya devlet idaresinden ayırma ya da bağımsızlığı zayıflatma sonuçlarını doğurmaya elverişli olmayan davranış maddi unsuru oluşturmaz; elverişlilik her olayın kendi koşullarında değerlendirilir. Sayılan amaçlar bakımından hareketin niteliği gereği cebrî olması gerektiğinden metinde ayrıca cebrî fiil denilmesi gereksiz görülmüş, cebirden maddi cebrin anlaşılacağı belirtilmiştir. Hedeflerin gerçekleşmesi aranmasa da fiilin amaca yönelmesi ve onu gerçekleştirmeye uygun olması gerekir; bu nedenle suç, zarar tehlikesinin tamamlanmış suç gibi cezalandırıldığı bir kalkışma suçudur. Amaç suç işlenirken öldürme, yaralama veya kamu malına zarar verme gibi araç suçlar gerçekleştirilmişse ikinci fıkra uyarınca bunlardan ayrıca ceza verilir. Üçüncü fıkra da ilk iki fıkradaki suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında özgü güvenlik tedbirleri uygulanmasını öngörür. Fiil, bu amaçla kurulmuş silahlı örgütün kurucusu, yöneticisi veya üyesince ya da örgüt adına hareket eden üye olmayan kişi tarafından işlenebilir.

3.CD E.2022/12316 K.2023/2390 Bozma

Örgütün amaç suçunu gerçekleştirmeye yönelen ve vehamet oluşturan faaliyet kapsamında, güvenlik güçlerine silahlı saldırı yapılması için açılmış hendek ve barikatlarda silahlı nöbet tutan örgüt mensubu TCK m.302'deki suçu işler. Eylemi örgüt üyeliği olarak nitelendirmek suç vasfının yanlış belirlenmesidir.

Detaylı özeti gör

Suçun niteliği, birbirini doğrulayan deliller ve eylemin örgütsel bağlamı üzerinden belirlenmiştir. Hastane kayıtları ile adli muayene raporu, gizli tanığın teşhisi, bir tanığın hendek kazma, barikat kurma ve silahlı çatışmalara katılma anlatımı ve olay tarihlerinde bölgede vahim eylemler gerçekleştiğini gösteren tutanak birlikte değerlendirilmiştir. Bu bütünlük karşısında suça sürüklenen çocuğun örgütün gençlik yapılanmasında yer aldığı, hendek ve barikatların gerisinde silahlı nöbet tutarak amaç suça yönelen faaliyete katıldığı kabul edilmiş; davranışın yalnız örgüt üyeliği değil TCK m.302 kapsamında olduğu sonucuna ulaşan ilk derece mahkemesinde isabetsizlik görülmemiştir. En az bir kişiye yönelik kasten öldürmeye teşebbüs fiili bakımından da zamanaşımı süresi içinde her zaman kamu davası açılabileceği belirtilmiştir. Bu gerekçelerle bölge adliye mahkemesi kararı bozulup dosya ilk derece mahkemesine gönderilmiş; sonuç cezaya karşı aleyhe temyiz bulunmadığından sanığın kazanılmış hakkı korunmuştur.

CGK E.2024/244 K.2025/30 İtirazın Reddi

TCK m.302 kapsamındaki suç için fiil cebrî nitelikte olmalı ve maddede belirtilen amaçları gerçekleştirmeye elverişli bulunmalıdır; bu bir somut tehlike suçu olduğundan hedeflerin gerçekleşmesi gerekmez. Failin amaç suçtan ayrıca sorumlu tutulabilmesi, araç fiilin bireysel saikle değil bu amaçlar doğrultusunda kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesine bağlıdır; amaç suçtan cezalandırılan fail, geçitli suç ilişkisi nedeniyle ayrıca m.314/1-2 uyarınca cezalandırılamaz.

Detaylı özeti gör

Amaç suçta araç fiilin işlevi, yakın sonuç ile toplum üzerindeki uzak etki ayrılarak açıklanmıştır. Fail açısından belirleyici olan araç suçun doğurduğu somut zarar değil, devletin halkın güvenliğini koruyamadığı görüntüsünü yaratarak kamu otoritesine duyulan güveni sarsması ve suçun konusu üzerinde somut tehlike oluşturmasıdır. Bu nedenle araç fiille uzak netice arasında illiyet bulunmalı, fiilin elverişliliği örgütün amacı ve organik bütünlüğü ile olayın niteliği, işlenişi, etkisi, zarar ve tehlikenin ağırlığına göre somut olarak belirlenmelidir. Ağır ve sansasyonel etkili suçlardan farklı olarak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma kategorik biçimde elverişli sayılamaz; örgüt adına işlense de gerekli ağırlığa ulaşmayan fiiller TCK m.314/3 ile m.220/4-6 yollaması çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Amaç suç sabitse üyelikten ayrıca ceza verilmez. Olayda sanık, mağdurun elindeki silah ve mühimmatı örgüte teslim etmesi üzerine serbest bırakıldığını savunmuştur.

CGK E.2024/142 K.2024/376 İtirazın Reddi

Örgütsel faaliyet kapsamında gerçekleştirilen kasten öldürme, nitelikli yaralama ve yağma gibi ağır ve sansasyonel suçlar kural olarak amaç suç yönünden elverişli/vahim sayılır; buna karşılık kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi suçların peşinen elverişli olduğu söylenemez ve bunlar tedhiş ortamı yaratma amacı bakımından fonksiyonel ve sansasyonel etkileri ile ağırlıklarına göre somut olay özelinde değerlendirilir. Suçun oluşumu için her durumda vahim eylem/elverişli araç suç ile suçun konusu üzerinde doğan somut tehlike arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

Detaylı özeti gör

Elverişlilik değerlendirmesi, eylem tek başına değil örgütsel faaliyet içindeki yeri gözetilerek yapılmalıdır. Amaç tedhiş ortamı yaratmak olduğundan davranışın belirli bir kişiye veya kitleye yönelmesi gerekmez; hedefin belirli ya da belirsiz oluşu sonucu değiştirmez. Tek başına korunan değer bakımından somut tehlikeden uzak görünen bir suç da, devletin birliğini bozmayı ve ülke topraklarının bir bölümünü devlet idaresinden ayırmayı amaçlayan örgütün sistematik, sürekli ve belli ağırlıktaki şiddet eylemleriyle organik bütünlük içinde ele alındığında farklı nitelendirilebilir. Buna karşılık her suç kategorik olarak elverişli sayılamaz; fiilin niteliği, işlenişi, zamanı, etkisi, doğurduğu zarar ve tehlike ile amaç suç arasındaki nedensellik somut olayda kurulmalıdır. Hazırlık ile icra ayrımında TCK m.35'in nesnel doğrudan doğruya icraya başlama ölçütü uygulanır. Kastın kuşkusuz biçimde ortaya çıkmasını yeterli gören öznel ölçüt, düşünce ve yaşam tarzının cezalandırılmasına yol açabileceği için Tasarıdan çıkarılmıştır.

CGK E.2024/295 K.2024/367 İtirazın Kabulü

TCK m.302'deki suç, cebrî ve maddede sayılan amaçları gerçekleştirmeye elverişli bir fiil gerektiren somut tehlike suçudur; hedeflerin gerçekleşmesi aranmaz, bu amaçlara yönelik fiillerin işlenmesi yeterlidir. Failin amaç suçtan ayrıca cezalandırılması için eylem bireysel saikle değil bu amaçlara yönelik kurulmuş bir örgütün faaliyeti kapsamında işlenmeli ve vahim eylem ile suçun konusu üzerinde oluşan somut tehlike arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

Detaylı özeti gör

TCK m.314/1-2'deki silahlı örgüt suçu, TCK m.302'deki amaç suç bakımından cezalandırılan hazırlık hareketi niteliğindedir. Bu geçitli suç ilişkisi nedeniyle amaç suçtan ceza verilen fail ayrıca örgüt kurma, yönetme veya üyelikten cezalandırılamaz; Ceza Genel Kurulu da özel Dairenin bu sonucunu isabetli bulmuştur. TCK m.302, 3713 sayılı Kanun uyarınca mutlak terör suçudur ve ülke bütünlüğü, millî birlik ile egemenliği korur. Kanun koyucu, maddede sayılan amaçlar gerçekleştiğinde cezalandırmanın güçleşeceğini gözeterek tehlikeyi tamamlanmış suç saymış, örgütlenme gibi hazırlık hareketlerini de bağımsız yaptırıma bağlamıştır. Araç fiile yönelik icra hareketi hem ikinci fıkradaki araç suçun hem birinci fıkradaki amaç suçun fiil unsurunu oluşturduğundan, araç suç hazırlık safhasını aşmalı ve en azından teşebbüs boyutuna ulaşmalıdır; işlenen araç suçtan ikinci fıkra gereğince ayrıca ceza verilir. Sanık da örgüte katılmasından pişman olduğunu söyleyerek etkin pişmanlıktan yararlanmak istemiştir.

Diğer kararlar (15)
CGK E.2023/118 K.2023/485 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.302/1'deki suçun oluşabilmesi için fiilin cebri nitelikte olması ve maddede gösterilen amaçları gerçekleştirmeye elverişli bulunması gerekir; hedeflerin gerçekleşmesi şart değildir. Silahlı terör örgütünün hiyerarşik yapısına katılmadan örgüt adına işlenen ve amaç suç bakımından elverişli olan araç suçlar da bu hüküm kapsamındadır; amaç suç işlenirken gerçekleştirilen araç suçlardan dolayı m.302/2 gereğince ayrıca cezaya hükmolunur.

Detaylı özeti gör

TCK m.302'nin koruma alanı Anayasanın 3, 14 ve 5. maddeleriyle temellendirilmiştir. Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütün oluşu, hak ve hürriyetlerin bu bütünlüğü bozma amacıyla kullanılamaması ve bağımsızlık ile ülke bütünlüğünü korumanın devletin temel görevi sayılması hükmün anayasal zeminini oluşturur. Korunan yarar Devletin birliği, ülke ve ulus bütünlüğü ile egemenliği; suçun konusu ülke, egemenlik ve millî birliktir. Vatandaşlık veya yönetici olma şartı bulunmadığından yöneten ya da yönetilen herkes fail, milleti oluşturan her birey mağdur olabilir. Fiil maddi cebir içermeli, maddede sayılan amaçlara yönelmeli ve onları gerçekleştirmeye elverişli olmalıdır; hedefin fiilen gerçekleşmesi aranmaz. Devletin hayatını tehlikeye sokan uygun icra hareketleriyle suç peşinen tamamlanmış sayıldığından ayrı bir teşebbüs aşaması yoktur. Amaç suç sırasında gerçekleştirilen başka suçlardan ikinci fıkra uyarınca ayrıca ceza verilir.

CGK E.2018/435 K.2022/634 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.302'deki suçun oluşumu, fiilin cebrî nitelikte ve maddede sayılan amaçları gerçekleştirmeye elverişli olmasına bağlıdır; hedeflerin gerçekleşmesi gerekmez. Suç peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçu olduğundan teşebbüs mümkün değildir.

Detaylı özeti gör

Bir araç suçun amaç suç yönünden elverişli ve vahim olup olmadığı soyut kabulle değil, her olayın özellikleriyle belirlenir. Örgütün amacı, faaliyet alanı ve ülke çapındaki organik bütünlüğü; fiilin niteliği, işleniş biçimi ve zamanı; toplumda bıraktığı etki ile doğan zarar ve tehlikenin ağırlığı birlikte tartılır. Toplumda kaos ve tedirginlik yaratan, devlet otoritesine güveni sarsan, kamu düzeni ve toplum barışını bozarak amaç suç için uygun tehlike ortamı hazırlayan eylemler vahim sayılır. Araç fiil hazırlık hareketinden icra safhasına geçmeli, en azından teşebbüs boyutuna ulaşarak amaçlanan sonucu doğurabilecek biçimde belirginleşmeli ve meydana gelen somut tehlikeyle arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Ceza Genel Kurulu ayrıca tipikliğin, kanuni tanımdaki haksızlığın somut davranışla örtüşmesi olduğunu açıklamıştır. Anayasa ve Ceza Kanunundaki kanunilik ilkesi gereğince kanunda suç olarak gösterilmeyen fiilden ceza verilemez; bu nedenle tipiklik, ceza hukuku bakımından önemli hareketleri diğerlerinden ayırır.

CGK E.2019/103 K.2022/582 İtirazın Reddi

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçu, peşinen tamamlanmış kabul edilen bir kalkışma suçudur; failin hareketinin maddede sayılan neticelere yönelmesi ve bunları gerçekleştirmeye elverişli bulunması yeterli olup zarar neticesi aranmaz, cebrî nitelikten maddi cebir anlaşılır. Bu suç işlenirken başka suçlar da gerçekleştirilmişse TCK m.302/2 gereğince bu suçlardan ayrıca ilgili hükümler uyarınca ceza verilir.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlık, eylemin silahlı örgüt üyeliği mi yoksa TCK m.302'deki amaç suç mu oluşturduğu noktasında doğmuştur. İlk hüküm TCK m.314/2'den mahkûmiyet kurmuş, sanık müdafisinin istinafını bölge adliye mahkemesi ceza dairesi esastan reddetmiştir. Ceza Genel Kurulu, iki suç tipini ve 2015-2016 yıllarında il ve ilçelerde gerçekleşen eylemleri birlikte incelemiştir. TCK m.302/1, maddede sayılan amaçlara yönelik fiili ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırır; ikinci fıkra amaç suç sırasında işlenen diğer suçlardan da ilgili hükümler uyarınca ceza verilmesini, üçüncü fıkra ise tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerini düzenler. Hükmün anayasal temeli Anayasanın 3 ve 14. maddeleridir. Fiil maddi cebir içermeli, amaçlanan sonucu doğurmaya elverişli olmalı ve hazırlık safhasını aşarak devletin hayatını tehlikeye sokan icra hareketine dönüşmelidir. Örgütsel bağlam ile fiilin ağırlığı somut olayda birlikte değerlendirilerek üyelik ile amaç suç arasındaki nitelendirme yapılmalıdır.

CGK E.2018/367 K.2022/552 İtirazın Reddi

TCK m.302'deki suç bir kalkışma suçudur; failin cebrî nitelikteki hareketinin maddede yazılı amaçlara yönelmesi ve bunları gerçekleştirmeye elverişli olması yeterli olup zarar neticesinin veya hedeflerin gerçekleşmesi aranmaz. Suç, bu fiilleri gerçekleştirmek için kurulmuş silahlı terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde örgütün kurucusu, yöneticisi, üyesi ya da hiyerarşiye dâhil olmadan örgüt adına suç işleyen kişi tarafından da işlenebilir.

Detaylı özeti gör

Araç fiilin icrasına başlanması, hem zarar veya tehlike suçu niteliğindeki araç suçun hem TCK m.302/1'deki tehlike suçunun ortak fiil unsurunu oluşturur. Bu nedenle amaç suça elverişli sayılacak davranış hazırlık safhasını geçmeli, en azından araç suç bakımından teşebbüs düzeyine ulaşıp amaçlanan sonucu doğurabilecek icra hareketi olarak belirginleşmelidir. Elverişlilik; örgütün amacı, faaliyet alanı ve ülke çapındaki organik bütünlüğü ile eylemin niteliği, işlenişi, zamanı, toplumdaki etkisi, zarar ve tehlikenin ağırlığı gözetilerek olay bazında takdir edilir. Suç, Devletin birliğini, ülke ve ulus bütünlüğünü ve egemenliği korur; cebir maddi nitelikte olmalı, hareketle somut tehlike arasında nedensellik kurulmalıdır. Zarar sonucunun gerçekleşmesi aranmadığı ve elverişli tehlikeyle suç peşinen tamamlandığı için ayrıca teşebbüs mümkün değildir. 01.06.2005 öncesindeki 765 sayılı Kanun düzenlemesinden farklı olarak, amaç suç işlenirken gerçekleştirilen araç suçlardan TCK m.302/2 gereğince ayrıca ceza verilir.

CGK E.2018/14 K.2022/487 İtirazın Reddi

TCK m.302'deki Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunun koruduğu hukuki yarar Devletin birliği, ülke ve ulus bütünlüğü ile egemenliği; konusu ise Devletin ülkesi, egemenliği ve millî birliğidir. Suç, fiilin cebrî nitelik taşımasını ve maddede gösterilen amaçları gerçekleştirmeye elverişli olmasını gerektirir; hedeflerin fiilen gerçekleşmesi şart değildir. Cebrî nitelik maddi cebri ifade eder ve cezalandırılan hareketler Devletin hayatını tehlikeye sokan icra hareketleridir.

Detaylı özeti gör

Örgütsel amaç ile somut eylemin niteliği aynı değerlendirme içinde ele alınmıştır. PKK adlı yasa dışı silahlı terör örgütünün ülkenin doğu ve güneydoğusu ile komşu ülke topraklarının bir bölümünü kapsayan ayrı bir devlet kurmayı amaçladığı, 1984'ten itibaren yurt içinde çok sayıda ağır eylem gerçekleştirdiği ve zamanla ideoloji, strateji, yapılanma ile adında değişikliklere gittiği aktarılmıştır. Somut olay, 2004 yılında bir il merkezinde valiye yönelen bombalı saldırı girişimidir; valinin yaralanmadığı, buna karşılık dört kişinin hayatını kaybettiği ve on sekiz kişinin yaralandığı, örgütün eylemi üstlenmediği belirtilmiştir. TCK m.302 bakımından sonuçların gerçekleşmesi zorunlu değildir; önemli hukuki değerlere yönelen elverişli tehlike kanun koyucu tarafından tamamlanmış suç gibi cezalandırılır. Bu sebeple suç, peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçudur ve ayrıca teşebbüs aşaması kabul edilmez. Araç fiilin örgütün amacı, faaliyet alanı ve organik bütünlüğü içindeki yeri ile toplumda doğurduğu zarar ve tehlike somut olarak değerlendirilmelidir.

CGK E.2018/37 K.2022/258 İtirazın Reddi

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçu, peşinen tamamlanan bir kalkışma suçudur; zarar neticesi aranmaz, hareketin öngörülen neticeye yönelmesi ve onu gerçekleştirmeye elverişli olması yeterlidir ve bu nedenle suça teşebbüs mümkün değildir. Amaç suçun işlenmesi sırasında gerçekleştirilen araç suçlar için TCK m.302/2 uyarınca ayrıca ceza verilir.

Detaylı özeti gör

01.06.2005 öncesinde karşılığı 765 sayılı Kanun'un 125. maddesinde bulunan düzenlemeden farklı olarak TCK m.302/2, amaç suç işlenirken gerçekleştirilen diğer suçlardan ayrıca ceza verilmesini kabul eder. Madde gerekçesinde bu kural, amaç suç sırasında kişilerin öldürülmesi veya yaralanması ya da kamu mallarına zarar verilmesi örnekleriyle açıklanmıştır. Araç suçun icra hareketi aynı zamanda amaç suçun fiil unsurunu oluşturduğundan, hazırlık hareketi aşılmalı ve davranış en azından araç suç yönünden teşebbüs boyutuna ulaşmalıdır. Amaç suç elverişli tehlikeyle peşinen tamamlandığı için onun ayrıca teşebbüs aşaması bulunmaz. Uyuşmazlığın diğer ekseni tipiklik ve kanuniliktir. Bir davranış kanuni tanımda gösterilen haksızlıkla örtüştüğünde tipiklik gerçekleşir; Anayasa ile Ceza Kanunundaki kanunsuz suç olmaz ilkesi gereğince kanunda suç sayılmayan fiilden kimse cezalandırılamaz. Tipikliğin temel işlevi, ceza hukuku bakımından önem taşıyan hareketleri diğer davranışlardan ayırmaktır.

CGK E.2018/269 K.2022/85 İtirazın Reddi

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunda fiil cebrî nitelikte olmalı ve maddede gösterilen amaçları gerçekleştirmeye elverişli bulunmalıdır; hedeflerin gerçekleşmesi gerekmez. Araç suçun hazırlık aşamasından icra hareketlerine geçip en azından teşebbüs boyutuna ulaşması gerekir; elverişlilik, her somut olayda örgütün amacı ve faaliyet alanı, fiilin niteliği, işleniş biçimi ve zamanı, toplumdaki etkisi ile doğan zarar ve tehlikenin ağırlığı gibi ölçütler üzerinden takdir edilir.

Detaylı özeti gör

Amaç suçun faili, bu fiilleri gerçekleştirmek üzere kurulmuş silahlı terör örgütünün kurucusu, yöneticisi veya üyesi olabileceği gibi örgütün hiyerarşik yapısına girmeden örgüt adına hareket eden kişi de olabilir. Araç fiilin örgütsel amaçla bağlantısı ve bu amaç bakımından elverişliliği somut olayda kurulmalıdır. Kanun koyucu, korunan değerler üzerinde meydana gelen uygun tehlikeyi tamamlanmış suç gibi cezalandırdığından maddede sayılan sonuçların gerçekleşmesi aranmaz; kalkışma suçu elverişli hareketle tamamlanır. Örgütsel arka planda PKK adlı silahlı terör örgütünün 1984'ten beri yurt içinde çok sayıda ağır eylem gerçekleştirdiği, konjonktüre göre ideolojisini, stratejisini, eylem yöntemlerini ve yapılanmasını değiştirdiği belirtilmiştir. Örgütün 2003 yılında KONGRA/GEL, 2005 yılında KKK adını aldığı ve 2007'den itibaren yeni bir yapılanmaya geçtiği aktarılmıştır. Bu tarihsel süreklilik, tekil fiilin ülke genelindeki organik bütünlük içindeki yerinin belirlenmesinde dikkate alınmıştır.

CGK E.2017/1158 K.2022/29 İtirazın Reddi

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma, TCK m.302'de peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçu olarak düzenlenmiştir; maddede yazılı hedeflerin gerçekleşmesi değil, failin hareketinin bu neticelere yönelmiş ve onları gerçekleştirmeye elverişli olması aranır. Amaç suçun icrası sırasında işlenen araç suçlar, ikinci fıkra uyarınca ayrıca cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Kararda cezalandırmanın mantığı adım adım kurulmuştur. Kanun koyucu, önem atfettiği bazı hukuksal değerlerin zarara uğramasını önlemek amacıyla, bu değerler bakımından tehlike yaratılmasını dahi tamamlanmış suç gibi cezalandırmayı tercih etmiştir. Kalkışma suçlarında, korunan değere yönelik zarar tehlikesi yaratan elverişli hareketler tamamlanmış suç için yeterli sayıldığından ayrıca bir zarar neticesi aranmaz. Teşebbüs için gereken asgari icra hareketleri bu suçun tamamlanmasını da sağladığı için TCK m.302 bakımından tamamlanmış suçtan ayrı bir teşebbüs aşaması kabul edilmemiştir. Kararda Anayasa'nın 14. maddesine dayanılarak hiçbir hak ve hürriyetin ülke ve millet bütünlüğünü bozmayı amaçlayan faaliyet biçiminde kullanılamayacağı hatırlatılmış; araç suçun ise hazırlık aşamasını aşıp amaçlanan sonucu doğurabilecek bir icra hareketi olarak belirginleşmesi gerektiği belirtilmiştir.

CGK E.2017/1107 K.2021/479 İtirazın Reddi

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunda elverişli/vahim eylem, başka deyişle araç suç, hazırlık hareketlerinden icra aşamasına geçmeli ve en azından teşebbüs boyutuna ulaşarak amaçlanan sonucu doğurabilecek bir icra hareketi hâlini almalıdır. İncelenen kararda sanığın davranışının hazırlık aşamasında kaldığı ve devam eden silahlı terör eylemlerinin neticesinin yalnız bu davranıştan kaynaklanmadığı gerekçesiyle suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

TCK m.220 anlamında örgüt, en az üç kişinin suç işleme amacı çevresinde süreklilik gösteren fiilî bir birlik oluşturmasını, aralarında gevşek de olsa hiyerarşik bağ bulunmasını ve yapının amaç suçlara elverişli üye, araç ve gerece sahip olmasını gerektirir. Yalnız belirli bir suçu işlemek için bir araya gelindiğinde örgüt değil iştirak iradesi vardır; terör örgütleri ise ideolojik amaç taşıyan suç örgütleridir. Bununla birlikte sorumluluk için hareket ile yüklenen netice arasında nedensellik kurulmalı, kişinin neden olmadığı sonuç ona yüklenmemelidir. Olayda ilçe çapında sokağa çıkma yasağı ilan edildiği, hendekleri kapatmak, barikatları temizlemek ve patlayıcıları ele geçirmek üzere operasyon yapıldığı; beyanlarda sanığın örgüt yapılanması içinde faaliyet yürüttüğünün söylendiği ve sanığın barikatlarda çalıştığını kabul ettiği aktarılmıştır. Ancak bu davranışın hazırlık niteliğinde kaldığı ve süren silahlı eylemlerin neticesi yalnız bu hareketten doğmadığı için TCK m.302'nin unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiştir.

CGK E.2017/694 K.2021/478 İtirazın Reddi

TCK m.302/1'deki amaç suç işlenirken gerçekleştirilen araç suçlar için aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca ayrıca cezaya hükmolunur. Bu suç peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçudur; zarar neticesi aranmasa da hareketin amaçlanan neticeye yönelip onu gerçekleştirmeye elverişli olması ve elverişli/vahim araç suçun hazırlık aşamasını aşarak en azından teşebbüs boyutunda icra hareketine dönüşmesi gerekir.

Detaylı özeti gör

Vahim eylem, toplumda kaos ve tedirginlik doğuran, devlet otoritesine güveni sarsan ve kamu düzeni ile toplum barışını bozarak amaç suç için elverişli tehlike ortamı hazırlayan davranış olarak somutlaştırılmıştır. Araç fiile yönelik icra hareketi hem araç suçun hem TCK m.302/1'deki amaç suçun fiil unsurudur; bu sebeple hazırlık aşaması geçilmeli ve araç suç en azından teşebbüs boyutuna ulaşmalıdır. Zarar sonucunun gerçekleşmesi gerekmez. Tehlike elverişli hareketle doğduğunda kalkışma suçu peşinen tamamlandığı için ayrıca teşebbüs mümkün değildir. Bu değerlendirme Ceza Genel Kurulunun 2010 tarihli kararı ve öğretideki görüşlerle desteklenmiştir. Türk Milletinin bağımsızlığını ve ülkenin bölünmezliğini korumak devletin temel amaç ve görevlerindendir; TCK m.302 bu görevin hukuki zeminidir. 01.06.2005 öncesindeki 765 sayılı Kanun hükmünden ayrılan yön ise amaç suç sırasında işlenen araç suçlardan da ikinci fıkra gereğince ayrıca ceza verilmesidir.

CGK E.2017/747 K.2020/310 İtirazın Kabulü

Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunda zarar neticesinin meydana gelmesi aranmaz; hareketin öngörülen neticeye yönelmesi ve onu gerçekleştirmeye elverişli olması yeterlidir. TCK m.302/1'deki amaç suç işlenirken gerçekleştirilen araç suçlar bakımından ikinci fıkra uyarınca ayrıca ceza verilir.

Detaylı özeti gör

Kararda suçun maddi unsuru önce olumsuz yönden sınırlandırılmıştır: devletin birliğini bozma, topraklarının bir bölümünü ya da tamamını başka bir devletin egemenliğine sokma, bir bölümünü devlet egemenliğinden ayırma veya bağımsızlığı azaltma sonucunu doğurması mümkün olmayan bir fiil bu unsuru oluşturmaz; fiilin böyle bir nitelik taşıyıp taşımadığı her olayın özelliğine göre takdir edilir. Üçüncü fıkraya göre bu suçlar dolayısıyla tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine de hükmolunur. Amaç suç ile araç suç arasındaki bağ, araç fiile yönelen icra hareketinin hem ikinci fıkradaki suçun hem birinci fıkradaki amaç suçun fiil unsurunu oluşturmasıyla kurulmuş; bu nedenle elverişli eylemin hazırlık aşamasını aşıp en azından teşebbüs boyutuna ulaşması aranmıştır. Elverişliliğin takdirinde örgütün amacı, faaliyet alanı ve ülke genelindeki organik bütünlüğü ile fiilin niteliği, işleniş biçimi, zamanı, toplumda yarattığı etki ve ortaya çıkan tehlikenin ağırlığı ölçüt alınır; toplumda kaos ve tedirginlik yaratacak, devlet otoritesine duyulan güveni sarsacak, kamu düzenini ve toplum barışını bozarak tehlike ortamı hazırlayacak eylemler bu değerlendirmede öne çıkar. Suç peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçu olduğundan teşebbüsün mümkün olmadığı kabul edilmiştir.

CGK E.2017/1161 K.2020/180 İtirazın Kabulü

TCK m.302'deki suç için fiilin cebrî nitelikte ve maddedeki amaçları gerçekleştirmeye elverişli olması gerekir; hedeflerin gerçekleşmesi aranmaz ve suç peşinen tamamlanmış sayılan bir kalkışma suçu olduğundan teşebbüs mümkün değildir. Amaç suçun işlenmesi sırasında işlenen araç suçlardan dolayı ikinci fıkra uyarınca ayrıca ceza verilir.

Detaylı özeti gör

Ceza muhakemesinin amacı, kanuna ve usule uygun delillerle maddi gerçeğe ulaşıp adaleti sağlamaktır; bu nedenle erişilebilir bütün kanuni delillerin toplanması, tartışılması ve birlikte değerlendirilmesi gerekir. TCK m.302 bakımından ise fiil maddi cebir içermeli, maddede sayılan amaçlara yönelmeli ve onları gerçekleştirmeye elverişli olmalıdır. Hedeflerin gerçekleşmesi aranmaz; devletin hayatını tehlikeye sokan uygun icra hareketiyle kalkışma suçu peşinen tamamlanır ve ayrıca teşebbüs mümkün olmaz. Amaç suç sırasında işlenen araç suçlardan ikinci fıkra gereğince ayrıca ceza verilir. Somut arka planda PKK silahlı terör örgütünün devrimci halk savaşı başlatmayı ve kendisine müzahir kişileri kent isyanı olarak nitelediği direnişe hazırlamayı planladığı; çözüm sürecini istismar ederek 6-8 Ekim olaylarından sonra ciddi miktarda silah, mühimmat ve patlayıcı stokladığı; il ve ilçe merkezlerine gönderdiği kırsal kadrolar ile şehir yapılanmaları aracılığıyla sınır ötesindeki taktikleri uygulamaya çalıştığı aktarılmıştır.

CGK E.2015/207 K.2017/351 İtirazın Kabulü

Amaç suç TCK m.302/1 kapsamında işlenirken gerçekleştirilen araç suçlardan dolayı aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ayrıca ceza verilmelidir. Birinci fıkradaki fiil, bu amaç için kurulmuş silahlı terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde kurucu, yönetici veya üye tarafından işlenebileceği gibi örgüt üyesi olmadan örgüt adına hareket eden kişi tarafından da işlenebilir.

Detaylı özeti gör

TCK m.302/1'deki amaç suç, bu amaçla kurulmuş silahlı terör örgütünün kurucusu, yöneticisi veya üyesince işlenebileceği gibi hiyerarşiye girmeden örgüt adına hareket eden kişi tarafından da gerçekleştirilebilir. Amaç suç sırasında işlenen araç suçlar bakımından ikinci fıkra gerçek içtima öngörür; 01.06.2005 öncesindeki karşılığından farklı olarak her bir araç suçtan ayrıca ceza verilir. Bu sistematik içinde kasten öldürmenin temel şekli ve on bir bentte düzenlenen nitelikli hâlleri aktarılmıştır. Uyuşmazlıkla ilgili bent, öldürmenin yangın, su baskını, tahrip veya batırma yoluyla, bombalama suretiyle ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanılarak işlenmesini kapsar. Bu yöntemlerin ortak özelliği, öldürmenin genel tehlike yaratılarak veya tehlikeli araç kullanılarak gerçekleştirilmesidir ve bu nedenle nitelikli hâl kabul edilir. Araç suçtan ayrıca ceza verilmesi, onun amaç suçun elverişli fiil unsurunu oluşturmasına engel değildir.

3.CD E.2025/2675 K.2025/14727

TCK m.302'deki suç, cebrî nitelikte ve maddede sayılan amaçları gerçekleştirmeye elverişli bir fiil gerektirir; somut tehlike suçu olduğundan hedeflerin gerçekleşmesi ayrıca aranmaz. Failin araç suç dolayısıyla amaç suçtan da cezalandırılabilmesi için eylem bireysel saikle değil bu amaçlar için kurulmuş bir örgütün faaliyeti kapsamında işlenmeli ve eylemle suçun konusu üzerinde doğan somut tehlike arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

Detaylı özeti gör

İnceleme iki ayrı soruya ayrılmıştır. Önceden yapılan keşif ve plana göre ilçe emniyet müdürlüğüne yönelik saldırıda kullanılacak bomba yüklü aracın hedefe ulaşmadan çamura saplanması ve bulunduğu yerde patlatılması, amaç suç bakımından hazırlık hareketinin aşılıp aşılmadığı yönünden tartışılmıştır. İkinci olarak, bu olayın soruşturması sırasında bir konutta çıkan çatışmada dört güvenlik görevlisinin yaralanmasından sanıkların sorumlu olup olmadığı ve varsa sorumluluğun kapsamı değerlendirilmiştir. TCK m.302 somut tehlike suçudur; araç fiil cebrî ve amaca elverişli olmalı, örgüt faaliyeti kapsamında işlenmeli ve suçun konusu üzerinde doğan tehlikeyle arasında illiyet bulunmalıdır. Bozma talebi, sabit eylemlerin silahlı terör örgütüne üyelik ile tehlikeli maddeleri izinsiz bulundurma suçlarını oluşturduğu görüşüne dayanmıştır. Geçitli suç ilişkisi gereğince amaç suçtan cezalandırılan fail ayrıca TCK m.314/1-2'den cezalandırılamaz.

3.CD E.2021/4584 K.2022/7986 Bozma

TCK m.302'deki suç için fiil cebrî nitelikte olmalı ve maddede öngörülen amaçları gerçekleştirmeye elverişli bulunmalıdır; bu bir somut tehlike suçu olduğundan hedeflerin gerçekleşmesi gerekmez. Failin amaç suçtan sorumluluğu, eylemin bireysel saikle değil bu amaçları gerçekleştirmek üzere kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesine bağlıdır; amaç suç sabit görülerek ceza verildiğinde fail ayrıca TCK m.314/1-2 uyarınca cezalandırılamaz.

Detaylı özeti gör

İlk derece mahkemesi, sanıkların sınır ötesi harekât sırasında çatışma bölgesinde teslim alınarak yakalandığını kabul etmiş; TCK m.302'den mahkûmiyet kurup geçitli suç ilişkisi nedeniyle silahlı örgüt üyeliği davasında CMK m.223/4 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Daire ise dosyadaki delilleri bu kabulle karşılaştırmıştır. Aksi kanıtlanmayan savunmalar dışında sanıkların amaç suça yönelen vahim bir çatışmaya girdiklerini gösteren delil bulunmadığı ve kasten öldürmeye teşebbüsten beraat ettikleri gözetildiğinde, cebrî ve elverişli araç fiil ile somut tehlike ispatlanamamıştır. Amaç suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi ve bireysel saikten ayrılması gerekir; sabit amaç suç varsa üyelikten ayrıca ceza verilemez. Örgüt üyeliğinin manevi unsuru bakımından ise fail, yapının suç işlemek amacıyla kurulduğunu bilerek ona katılma kastı ve iradesiyle hareket etmeli, saiki de suç işleme amacı olmalıdır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.