İçeriğe geç

TCK Madde 301 Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama

Özet 4 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 301, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisini, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ve Devletin yargı organlarını alenen aşağılayan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Yürürlükte Değişiklik var Son değişiklik: · 5759 s.K. m.1
İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 301 - Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama

Resmi Metin

Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama

Madde 301- (1) Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisini, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ve Devletin yargı organlarını alenen aşağılayan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Değişiklik: · 5759 s.K. m.1

(2) Devletin askerî veya emniyet teşkilatını alenen aşağılayan kişi, birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır.

(3) Eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.

(4) Bu suçtan dolayı soruşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

  1. Değişiklik madde tamamı 5759 s.K. m.1

Önceki metinler

Önceki başlık: “Türklüğü, Cumhuriyeti, Devletin kurum ve organlarını aşağılama” (1 Haziran 2005 - 7 Mayıs 2008)

  1. Önceki metin Madde metni Yürürlükte: -
    Madde metnini göster (1 Haziran 2005 - 7 Mayıs 2008)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 7 Mayıs 2008 (1) Türklüğü, Cumhuriyeti veya Türkiye Büyük Millet Meclisini alenen aşağılayan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
    (2) Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini, Devletin yargı organlarını, askerî veya emniyet teşkilatını alenen aşağılayan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
    (3) Türklüğü aşağılamanın yabancı bir ülkede bir Türk vatandaşı tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte bir oranında artırılır.
    (4) Eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
    Metnin dayanağı: Maddenin 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 8 Mayıs 2008'de 5759 s.K. m.1 ile madde tamamen değiştirildi (RG 8/5/2008, S.26870). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.301, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisini, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ve Devletin yargı organlarını alenen aşağılama fiilini cezalandırır. Korunan hukuki değer, sayılan varlık ve kurumların temsil ettiği kamusal saygınlıktır. Birinci fıkra bakımından maddi unsur, bu kurumlardan birine yönelik aşağılamanın alenen, yani belirsiz sayıda kişinin algılayabileceği koşullarda gerçekleştirilmesidir; aleniyet suçun kurucu unsurudur. İkinci fıkra, Devletin askerî veya emniyet teşkilatını alenen aşağılamayı ayrı bir konu olarak düzenler ve bu fiili birinci fıkra hükmüne göre, yani aynı ceza sınırları içinde cezalandırır. Manevi unsur kasttır; failin aşağılama fiilini bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi aranır, taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Her iki fıkra bakımından öngörülen temel ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir; madde metninde ayrı bir nitelikli hal veya daha az cezayı gerektiren bir düzenleme yer almaz. Kanun koyucu, suçun kapsamını sınırlayan açık bir istisna öngörmüştür: eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları TCK m.301 kapsamında suç oluşturmaz; değerlendirmede açıklamanın eleştiri amacı taşıyıp taşımadığı ile aşağılama niteliği birlikte ele alınır. Maddenin uygulanmasına ilişkin bir usul şartı da öngörülmüştür; bu suçtan dolayı soruşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır. Söz konusu izin kovuşturma değil soruşturma iznidir; soruşturma yapılabilmesi için Adalet Bakanının izni gerekir.

Gerekçe

Bu maddenin ilgili hükmü 5759/2008 ile değiştirilmiştir. Aşağıdaki gerekçe maddenin 2004 tarihli ilk metnine aittir; sonraki düzenlemeleri açıklamaz.

Maddenin birinci fıkrasında, Türklüğü, Cumhuriyeti veya Türkiye Büyük Millet Meclisini alenen aşağılamak, suç olarak tanımlanmıştır. Maddede geçen Türklük deyiminden maksat, dünyanın neresinde yaşarsa yaşasınlar Türklere has müşterek kültürün ortaya çıkardığı ortak varlık anlaşılır. Bu varlık Türk Milleti kavramından geniştir ve Türkiye dışında yaşayan ve aynı kültürün iştirakçileri olan toplumları da kapsar. Cumhuriyet deyiminden, Türkiye Cumhuriyeti Devleti anlaşılmalıdır. Suçun maddî unsuru aşağılamaktır. Bu aşağılamanın alenen gerçekleşmesi gerekir. Aşağılamak, suçun konusunu oluşturan değerlere duyulan saygınlığı azaltmaya yönelik davranışlardan ibarettir. Maddenin ikinci fıkrasında, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini, Devletin yargı organlarını, askerî veya emniyet teşkilatını alenen aşağılamak, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Bu hüküm karşısında, örneğin iktidarın tahkir ve tezyifi hâlinde fiilin Hükûmete yönelik bulunduğu hususunda duraksanmayacak işaret ve alâmetler varsa, fiilin Hükûmete yönelik olduğu kabul edilecektir. Üçüncü fıkrada bu suçun konusu, işlendiği yer ve faili bakımından daha ağır cezayı gerektiren bir nitelikli hâli kabul edilmiştir. Buna göre, Türklüğü aşağılamanın yabancı bir ülkede bir Türk vatandaşı tarafından işlenmesi hâlinde, ceza artırılacaktır.

TCK m.301 ile İlgili Yargıtay Kararları

4 karar gösteriliyor.

CGK E.2023/437 K.2024/88 Onama

Aleniyet, TCK m.301'deki suçun oluşma şartıdır; kovuşturma yapılabilmesi ise son fıkra gereğince Adalet Bakanının iznine bağlıdır. Maddede sayılan kurumları aşağılayan ifade eleştiri niteliğini aşmalı, fikir niteliği taşımamalı ve küçültücü, tecavüz niteliğinde veya aşağılaştırıcı olmalıdır; eleştiri ya da siyasi tenkit amacı taşıyan düşünce açıklamaları hukuka aykırılık unsurunun kapsamında kalmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.301'i koruduğu hukuki değer üzerinden açıklamaktadır. Hüküm, Devletin varlığını oluşturan ve ayrılmaz unsurları arasındaki kurumları ayrı ayrı sayıp bunlara yönelik aşağılayıcı hareketleri yaptırıma bağlarken, temelde Devletin tüzel kişiliğini, saygınlığını ve hukuki yararını korumaktadır. İfade, düşünce açıklaması niteliğini yitirecek ağırlıkta olduğunda hakkın kullanılmasından da söz edilemeyeceği belirtilmiştir. Aynı bölümde hakaret suçu bakımından muhatabın belirli olmasının zorunlu olduğu; mağdurun kimliği açıkça yazılmamışsa ismin belirtilmiş sayılacağı durumların usul hukuku yönünden ispata ilişkin, karine benzeri bir ölçüyle saptanacağı açıklanmıştır. Devamında TCK m.257'deki görevi kötüye kullanma suçuna geçilmiş ve kamu görevlisinin görev gereklerine aykırı davranmasının tek başına yeterli olmadığı vurgulanmıştır. Suçun oluşması için bu davranışın kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına yol açması ya da kişilere haksız menfaat sağlaması gerekir.

CGK E.2022/368 K.2022/695 Bozma

TCK m.301'de düzenlenen suç için aleniyet gerekir; aleni olmayan makam odasında söylenen sözler bu suçu oluşturmaz. Eleştiri veya siyasi tenkit amacı taşıyan düşünce açıklamaları suçun hukuka aykırılık unsuru kapsamında kalmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, somut sözleri üç ayrı suç tipi bakımından inceleyip eleyerek beraat sonucuna ulaşmıştır. Adli yargı komisyonu başkanı olan sanığın makam odasında emniyet görevlilerine yönelttiği ilk karşılama sözü eleştiri kapsamında görülmüş ve hakaret sayılmamıştır. İkinci sözde kullanılan niteleme açısından ise il emniyet müdürü ile valinin doğrudan muhatap alınmadığı, genel bir uygulamadan söz edildiği ve sözlerin bu kişilere duraksamaya yer bırakmayacak biçimde yöneltildiğinin belirlenemediği kabul edilmiştir. Hakaret suçunda muhatabın belirli olması zorunlu olduğundan bu suç oluşmamıştır. Özel Daire, eylemin TCK m.301 kapsamında kalabileceğini düşünerek durma kararı verip kovuşturma izni almışsa da sözler makam odasında söylendiğinden aleniyet koşulu da gerçekleşmemiştir. Sözlerin yürütülen kamu göreviyle bağlantısı bulunmadığı için görevi kötüye kullanma suçu da oluşmamış; eylemin yalnız disiplin soruşturmasına konu olabileceği belirtilmiştir. Mahkûmiyet hükmünün, suç oluşturmayan eylem nedeniyle beraat kararı verilmesi gerektiğinden bozulmasına karar verilmiştir.

CGK E.2016/1139 K.2019/463 İtirazın Reddi

Kurumların TCK m.301 anlamında aşağılanması, eleştiri sınırını aşan, fikir niteliği bulunmayan, küçültücü ve aşağılayıcı bir ifade bulunmasını gerektirir; eleştiri ya da siyasi tenkit amacıyla açıklanan düşünceler hukuka aykırılık unsuru kapsamında değildir. Suçun oluşması aleniyete, kovuşturulması ise son fıkra gereğince Adalet Bakanının iznine bağlıdır.

Detaylı özeti gör

İnceleme, ifade özgürlüğündeki olgu isnadı ve değer yargısı ayrımı ile TCK m.301'in koruduğu yarar birlikte ele alınarak yapılmıştır. AİHM ölçütlerine göre bir değer yargısı yeterli olgusal temele dayanıyorsa korunabilir; hiçbir veri ve altyapısı yoksa bu korumadan yararlanamaz. Açıklama olgu isnadı içerdiğinde ise önce ilk bakışta güvenilir delil sunulması, bu yapılamıyorsa isnadın doğruluğunun kanıtlanması beklenir. TCK m.301'de ayrı ayrı sayılan devlet kurumlarına yönelen aşağılayıcı davranışların yaptırıma bağlanmasıyla Devlet tüzel kişiliği, saygınlığı ve hukuki yararı korunur; eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklaması suç oluşturmazken aşağılamaya varan sözler bu sınırın dışında kalır. Aleniyet ve soruşturmanın Adalet Bakanının iznine bağlı olması da hükmün uygulanmasında gözetilir. Olayda, bir yakının yargılandığı dosyada mahkûmiyet ve tutukluluğun devamına karar verilmesinden sonra adliye önünde kolluk görevlileri, basın mensupları ve vatandaşlar varken yargıya ilişkin sözler söylendiği, nüfus cüzdanının yakılarak kalabalığa gösterildiği kabul edilmiştir.

3.CD E.2021/7918 K.2021/9745 Kanun Yararına Bozma

TCK m.301'de düzenlenen suçta soruşturma, maddenin dördüncü fıkrası gereğince Adalet Bakanının iznine bağlıdır; bu nedenle söz konusu suç hakkında CMK m.251/7 uyarınca basit yargılama usulü uygulanamaz.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlık, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının denetimi ile basit yargılama usulünün sınırları birlikte gözetilerek çözülmüştür. Geri bırakmanın hiç tartışılmaması veya objektif koşullar gerçekleştiği hâlde uygulanmaması kanun yararına bozmaya konu olabilir; mahkemenin takdir yetkisini kullanarak verdiği karar ise bu olağanüstü yolla denetlenemez. 7188 sayılı Kanun'la 2019 yılında ceza muhakemesine giren basit yargılama, koşulları bulunsa da uygulanması mahkemenin takdirinde olan alternatif bir yöntemdir. Asliye ceza mahkemesi, adli para cezasını ya da üst sınırı iki yıla kadar hapsi gerektiren suçlarda iddianamenin kabulünden sonra bu usulü seçebilir; taraflara tebliğle on beş günlük yazılı beyan süresi verir, süre sonunda duruşma açmadan ve savcı görüşü almadan CMK m.223'teki kararlardan birini kurabilir ve mahkûmiyette sonuç cezayı dörtte bir indirir. Ancak CMK m.251/7 gereğince soruşturma veya kovuşturması izin ya da talebe bağlı suçlarda bu usul uygulanamaz; TCK m.301/2'deki suç için maddenin dördüncü fıkrasında öngörülen izin koşulu da bu sınıra dahildir. Olayda mercii, katılan kurum vekilinin itirazını kabul edip geri bırakma kararını kaldırmış; Daire, esasa ve hükme etkili usul hatası gördüğü bu kararı CMK m.309 uyarınca bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.