İçeriğe geç

TCK Madde 272 Yalan tanıklık

Özet 8 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 272, Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

Yürürlükte AYM iptali var AYM iptali (6. fıkra) - AYM E.2014/116 K.2015/4
İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 272 - Yalan tanıklık

Resmi Metin

Yalan tanıklık

Madde 272- (1) Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

(3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(4) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi ile ilgili olarak gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(5) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde; yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla; yalan tanıklık yapan kişi, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.

(6) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına; (…) hükmolunur.

(7) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin mahkûm olduğu hapis cezasının infazına başlanmış ise, altıncı fıkraya göre verilecek ceza yarısı kadar artırılır.

(8) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi hakkında hapis cezası dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; yalan tanıklıkta bulunan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Norm Durumu ve Değişiklikler

Bu madde yürürlüktedir; ancak aşağıdaki fıkra/ibare(ler) Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir:

  1. AYM iptali 6. fıkra AYM E.2014/116 K.2015/4 · RG 29/4/2015, S.29341 Anayasa Mahkemesi, 14/1/2015 tarihli ve E.2014/116, K.2015/4 sayılı kararıyla altıncı fıkradaki “…süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına…” ibaresini iptal etmiştir. Karar 29/4/2015 tarihli ve 29341 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış, iptal 29/10/2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Fıkradaki “(…)” işareti iptal edilen ibarenin yerini gösterir; yerine yeni düzenleme yapılmamıştır.

Önceki metinler

Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

Kutularda işaretli kısımlar, o dönemi bitiren işlemle değiştirilen ya da çıkarılan bölümlerdir.

  1. Önceki metin 6. fıkra Yürürlükte: -
    6. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 28 Ekim 2015)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 28 Ekim 2015 Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına; süreli hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, mahkûm olunan cezanın üçte ikisi kadar hapis cezasına hükmolunur. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: Anayasa Mahkemesinin E.2014/116, K.2015/4 sayılı kararıyla işaretli kısım iptal edildi; iptal 29 Ekim 2015'te yürürlüğe girdi (RG 29/4/2015, S.29341). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Karar metinleri için AYM Norm Kararları Bilgi Bankası ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Yalan tanıklık, adliyeye karşı işlenen bir suç olup korunan değer, adliyenin gerçeğe ulaşmasıdır. TCK m.272 uyarınca, hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişi dört aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Beyan, mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde verilmişse ceza bir yıldan üç yıla kadardır. Yalan tanıklığın, üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yapılması halinde iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Kanun, aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin karşılaştığı sonuca göre cezayı ağırlaştırır. Bu kişiye gözaltı ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmış ve beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse ceza yarı oranında artırılır. Aleyhine tanıklık edilenin gözaltına alınması veya tutuklanması ve aynı koşullarda beraat etmesi halinde, yalan tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. Bu kişi ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapse mahkûm olmuşsa yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası öngörülür; mahkûm olduğu hapis cezasının infazına başlanmışsa bu ceza yarısı kadar artırılır. Hakkında hapis dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmışsa üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür. Fail, TCK m.274’teki etkin pişmanlıktan yararlanarak gerçeği açıklarsa cezada indirim uygulanabilir veya cezaya hükmolunmayabilir. Suç, şikâyete bağlı olmayıp re’sen soruşturulur.

Gerekçe

Bu maddenin bir veya birden çok hükmü Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiştir (Anayasa Mahkemesi 14/1/2015, E.2014/116, K.2015/4). Aşağıdaki 2004 gerekçesi iptalden önceki metne aittir. Ayrıca güncel metinde kaldırılmış ibare işareti bulunmaktadır.

Madde metninde yalan tanıklık suçu tanımlanmıştır. Birinci fıkraya göre, hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapılması, bu suçun temel şeklini oluşturmaktadır. Suçun temel şekli açısından tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurulun yemin verdirmeye yetkisinin olmaması gerekir. İkinci fıkraya göre ise, yalan tanıklık suçunun mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde işlenmesi, daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektirmektedir. Suçun maddî unsuru yalan söylemek veya tanıklığın konusunu oluşturan hususlar hakkındaki bilgiyi, bilerek, kısmen veya tamamen saklamaktır. Yalan söylemek deyimi, tabiî olarak gerçeği inkâr etmeyi de kapsamaktadır. Tanık, tanıklığının konusunu oluşturan hususlar hakkındaki bilgisini veya gördüğünü tam olarak açıklamakla yükümlüdür. Üçüncü fıkraya göre; kanuni tanımında üst sınırı üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapılması, suçun temel şekline nazaran daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektirmektedir. Maddenin dört ila sekizinci fıkralarında yalan tanıklık sonucu meydana gelen neticelere göre fail hakkındaki cezanın ne surette tertip edileceği gösterilmektedir.

TCK m.272 ile İlgili Yargıtay Kararları

6 karar gösteriliyor.

CGK E.2018/298 K.2020/499

Yalan tanıklık suçunun maddi unsurunu oluşturan hareket, failin tanıklık sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunup yalan söylemesidir; ancak her yanlış beyan değil, tanığın bilinçli biçimde gerçekten ayrılması suç oluşturur. Beyanlar arasındaki çelişki tek başına yeterli değildir; gerçeğe aykırı tanıklığın bilerek ve istenerek yapıldığı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıtlanmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, hükümdeki temel şekil ile ağırlaştırıcı kademeleri birbirinden ayırmaktadır. Temel şekil, tanık dinlemeye yetkili fakat yemin verdirme yetkisi olmayan kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklıktır. İkinci fıkra, beyanın mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili merci önünde verilmesini daha ağır cezalı hâl sayar. Üçüncü fıkra, kanuni üst sınırı üç yıldan fazla hapis gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturmasındaki yalan tanıklığı ayrıca ağırlaştırır; dört ila sekizinci fıkralar ise doğan neticelere göre cezanın belirlenmesini düzenler. Madde gerekçesine göre maddi unsur yalnız açıkça yalan söylemek değildir. Tanıklığın konusundaki bilgiyi bilerek kısmen ya da tamamen saklamak ve gerçeği inkâr etmek de aynı kapsamdadır.

CGK E.2015/177 K.2018/205 İtirazın Reddi

Yalan tanıklık, açıklamanın nesnel gerçeğe aykırı çıkmasıyla değil, tanığın gerçeği bilinçli olarak değiştirmesiyle oluşur; dolayısıyla tanığın doğru sandığı beyanda yanılmış olması yeterli değildir. Beyanlar arasındaki çelişki de tek başına suç sonucuna götürmez; tanıklığın gerçeğe aykırı olduğunun bilindiği ve istendiği şüpheye yer bırakmayacak biçimde kanıtlanmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, yalan tanıklığın nesnel yanlışlıktan değil bilinçli sapmadan doğduğunu açıklamaktadır. Tanığın samimi biçimde, olayı kendi algılayışı içinde aktarması hâlinde yalan beyandan söz edilemez; yanılma, ihmal veya bilgisizlik sonucu söylenen sözler de suçun unsurlarını oluşturmaz. Maddi unsur, gerçeğe aykırı beyanın yanı sıra gerçeği inkâr etmeyi ve sorulan konudaki bilgiyi az ya da çok saklamayı kapsar. Gerekçede daha sonra TCK m.274'teki etkin pişmanlığa geçilmiştir. Kanun koyucu, suç tamamlandıktan sonra gerçeğin söylenmesini arar; doktrin ve uygulamada buna gerçeğe dönme denir. Hükümde, failin hangi aşamadaki açıklamasının yalan tanıklık oluşturduğu ve hangisinin gerçeğe dönme sayıldığı ayrı ayrı gösterilmelidir.

CGK E.2013/498 K.2014/154 İtirazın Kabulü

Yalan tanıklık suçunun kabulü için kişinin tanıklık yaptığı ve bu sırada söylediklerinin gerçeğe aykırı olduğu belirlenmeli, ayrıca tanığın bilinçli biçimde gerçekten ayrıldığı saptanmalıdır; yanılma, ihmal veya bilgisizlik sonucu söylenen sözler suç oluşturmaz. Beyanlar arasındaki çelişki tek başına yeterli olmayıp, gerçeğe aykırı tanıklığın bilerek ve istenerek yapıldığı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıtlanmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, çelişkili anlatımların kaynağını ve niteliğini somut delillerle değerlendirmiştir. Yaşı küçük mağdura yönelik cinsel saldırı iddiasının soruşturmasında tanık olarak dinlenen sanığın, Cumhuriyet savcısına verdiği ifadeyle mahkemedeki anlatımı farklı olduğu için hakkında yalan tanıklık davası açılmıştır. Kurul, sanığın olayı bizzat görmediğini, mağdurdan duyduklarını aktardığını ve anlatım sırasında orada bulunan diğer tanıkların da kovuşturmadaki ifadeye benzer beyanda bulunduklarını gözetmiştir. Bu koşullarda iki ifade arasındaki kısmi çelişki, bilinçli olarak gerçekten ayrılma değil yorum farkı sayılabilecek nitelikte bulunmuştur. Cinsel saldırı iddiasını yargılayan mahkemenin mahkûmiyeti yalnız bu tanıklığa değil başka delillere de dayandırmış olması da değerlendirmeye alınmıştır.

CGK E.2016/1130 K.2019/162 İtirazın Kısmen Kabulü

Yalan tanıklık, tanığın gerçeğe aykırı her beyanıyla değil, bilinçli biçimde gerçekten ayrılmasıyla oluşur; beyanlar arasındaki çelişki tek başına yeterli değildir ve gerçeğe aykırı tanıklığın bilerek ve istenerek yapıldığı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ispatlanmalıdır. Yemin suçun unsuru değildir; tanıklığın yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde yapılması, daha fazla ceza verilmesini gerektiren nitelikli hâli oluşturur.

Detaylı özeti gör

Karar, tanık beyanının dış ve doğrulanabilir teknik verilerle sınanmasını öne çıkarmaktadır. Bir hava aracında pilot olan sanık, kaza soruşturmasında istinabe yoluyla tanık olarak dinlenirken uçuşta sesli uyarı veren cihazın çalıştığını ve bildirilmesi gereken arıza bulunmadığını söylemiştir. Buna karşılık nihai kaza raporu ile cihaz üreticilerinin teknik inceleme raporları, kayıt ve uyarı cihazlarının arızalı olduğunu göstermiştir. Bir cihazın kazadan önceki belirli tarihten beri arızalı olduğu, başka bir cihazın kayıtlarında büyük boşluklar bulunduğu ve onaylı dokümandaki onarım süresinin aşıldığı belirlenmiştir. Bu bulgular, tanığın gerçekten bilinçli biçimde ayrılıp ayrılmadığını saptamak üzere beyanın maddi verilerle karşılaştırılmasında esas alınmıştır.

CGK E.2015/187 K.2018/206 İtirazın Reddi

Maddi unsur, failin tanıklık sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunup yalan söylemesidir. Yemin etmek suçun unsurları arasında değildir; ancak beyan, yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde verilmişse daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâl gerçekleşir. Her gerçeğe aykırı açıklama yalan tanıklık sayılmaz, tanığın gerçekten bilinçli olarak ayrılması aranır.

Detaylı özeti gör

Karar, tanıklık kurumunun tanımından başlayarak hükmün kademeli yapısına ulaşmaktadır. Tanıklık, olayı algılamış veya algıladığı varsayılan kişinin beş duyusuyla edindiği bilgileri yetkili makam önünde anlatmasıdır; tanık, konuya ilişkin bildiklerini eksiksiz açıklamalıdır. Bu yükümlülüğün yaptırımı, yanlış beyanlarla yargılamanın yönünün saptırılmasını ve tarafların haklarının zarar görmesini önlemeye hizmet eder. Yemin verdirme yetkisi olmayan merci önündeki fiil temel şekildir. Mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye yetkili merci önündeki beyan ile üst sınırı üç yıldan fazla hapis gerektiren bir suçun soruşturma ya da kovuşturmasındaki tanıklık ayrı ağırlaştırıcı hâllerdir. Kararın devamında uyuşmazlık TCK m.274'teki etkin pişmanlık hükümleri yönünden incelenmiştir.

Diğer kararlar (1)
CGK E.2014/428 K.2018/8 İtirazın Reddi

Yalan tanıklık suçunun maddi unsuru, failin gerçeğe aykırı tanıklık yaparak yalan söylemesidir; bununla birlikte tanığın her yanlış beyanı değil, bilinçli biçimde gerçekten ayrılması suç oluşturur. Beyanlar arasındaki çelişki tek başına yeterli değildir; gerçeğe aykırı tanıklığın bilerek ve istenerek yapıldığı kuşkuya yer bırakmayacak şekilde kanıtlanmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, yalan tanıklığın ispat ölçüsünü ceza muhakemesinin maddi gerçeğe ulaşma amacıyla ilişkilendirmektedir. Kurula göre, usulüne uygun toplanan ve ulaşılabilir bütün deliller ele alınıp tartışılmalı; bozulan kamu düzeninin yeniden kurulması bu yolla sağlanmalıdır. Bu nedenle yalnız beyanlar arasındaki çelişki değil, tanığın bilinçli biçimde gerçekten ayrılıp ayrılmadığı gösterilmelidir. Somut olayda sanık, silahlı saldırı iddiası üzerine kollukta verdiği ifadede olaya karışan kişileri ve olayın gelişimini anlatmış; aynı olayın yargılamasında ise bu kişileri olay yerinde görmediğini söylemiştir. Silahla birden fazla kişi tarafından birlikte tehdit, 6136 sayılı Kanun'a aykırılık ve mala zarar verme suçlarına ilişkin yargılamada mahkemenin dayandığı deliller, Kurulun bu çelişkiyi değerlendirmesinin çıkış noktası olmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.