TMK Madde 550 - Vasiyeti yerine getirme görevlisi: atanma ve ehliyet

Uyuşmazlık, TMK m.550/son uyarınca hizmeti karşılığında uygun bir ücret isteyebilen vasiyeti yerine getirme görevlisinin ücretini hangi mahkemenin belirleyeceği ve sulh hâkiminin ücret kararına karşı asliye mahkemesine itiraz edilip edilemeyeceği noktasında toplanmaktadır; somut olayda asliye mahkemesi, itirazı inceleme görevi bulunmadığına hükmetmiş ve sonradan temyiz talebini de ek kararla reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, oyçokluğuyla hükmün bozulmasına karar vermiş; gerekçesinde görevlinin sulh hukuk hâkimince denetlendiğini (TMK m.555), ücretin sulh hâkimince belirleneceğini ve TMK m.555/son uyarınca sulh hâkiminin kararına karşı asliye mahkemesine itiraz edilebileceğini, asliye mahkemesince verilen kararın kesin olduğunu kabul ederek asliye mahkemesinin işin esasını incelemesi gerektiğini saptamıştır. Ayrıca asliye mahkemesinin temyizi kabil bir karara karşı temyiz talebini reddetme yetkisi bulunmadığından ek kararın bozularak kaldırılmasına hükmedilmiştir. Karşı oyda ise, belirlenecek ücretin terekenin borcu niteliğinde olup göreve son verme (TMK m.555) ile benzerlik taşımadığı, m.555'teki itiraz düzenlemesinin yalnızca göreve son vermeye ilişkin olduğu, bu nedenle ücret kararı için kıyasen itiraz yolunun kabul edilemeyeceği ve genel temyiz hükümlerinin (HUMK m.427) uygulanması gerektiği savunulmuştur.

Uyuşmazlık, sulh hâkiminin vasiyetname açma ve buna bağlı işlemleri usulüne uygun yerine getirip getirmediğine ilişkindir; somut olayda vasiyetname açılırken ilgililere okunmamış (TMK m.596) ve açılan vasiyetname ilgililere tebliğ de edilmemiştir (TMK m.597). Yargıtay, sulh hâkiminin görevinin vasiyetnameyi açmak, ilgililere tebliğ etmek, istek hâlinde mirasçılık belgesi vermek ve terekeyi yasal mirasçılara geçici teslim ya da resmen yönetimini emretmekten ibaret olduğunu vurgulamıştır. Karar, bu görevler arasında, vasiyetnamede vasiyeti yerine getirme görevlisi (tenfiz memuru) atanmış olması hâlinde sulh hâkiminin açılışın ardından bu görevi atanan kişiye bildirmesi gerektiğini de TMK m.550/3 uyarınca saymıştır. Açıklanan tebliğ ve okuma yükümlülükleri gözetilmeden hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunduğundan, temyiz edilen hüküm bu sebeple bozulmuş ve temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

Dava, "vasiyeti yerine getirme görevlisi atanması" istemiyle açılmış olup, yerel mahkeme hükmü temyiz edilmiştir. Yargıtay; dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle mirasbırakan tarafından vasiyetname ile vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmamış bulunmasına (TMK m.550) dayanarak, yerinde görmediği temyiz isteğinin reddiyle hükmün onanmasına karar vermiştir. Gerekçenin özünü TMK m.550 oluşturur: bu görevli yalnızca mirasbırakanın iradesiyle, vasiyetname yoluyla atanabildiğinden, vasiyetnameyle böyle bir atama yapılmamış olan somut olayda mahkemeden bu yönde bir görevlendirme istenemez. Karar oybirliğiyle verilmiş olup, tebliğden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açıktır.

Uyuşmazlık, mirasbırakanın 3.2.1994 tarihli vasiyetnamesiyle mirasçı atamayıp yalnızca belirli mal vasiyetinde bulunması üzerine açılan, belirli mal vasiyetinin yerine getirilmesi (TMK m.600) istemine ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerel mahkeme hükmünü oybirliğiyle bozmuş ve bozma sebebine göre diğer yönlerin incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir. Bozmanın ilk gerekçesi, vasiyetnamenin TMK m.517 anlamında mirasçı atama içermeyip belirli mal vasiyeti niteliğinde olması nedeniyle görevin, vasiyet edilen payın dava tarihindeki değerine göre (HUMK m.1/2) belirlenmesi gerektiği; mahkemenin bu değeri tespit etmeden hüküm kurmasının doğru olmadığıdır. İkinci gerekçe ise, vasiyeti yerine getirme görevlisinin ancak mirasbırakan tarafından vasiyetnameyle atanabileceği (TMK m.550/1), vasiyetnamede böyle bir görevli atanmadığından sulh hâkiminin görevli atama yetkisinin bulunmadığı ve buna rağmen görevli atanmasının usul ve yasaya aykırı olduğudur.