TMK Madde 395 - Aile yurduna son verme: Malikin sağlığında

Uyuşmazlık, aile konutu şerhinin kaldırılması (TMK m.194) istemine ilişkin davanın hangi mahkemece ve hangi sıfatla görüleceğine, yani görev sorununa ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 4787 sayılı Kanunun 5133 sayılı Kanunla değişik 4. maddesi uyarınca TMK ikinci kitabının üçüncü kısım hariç (m.118-395) kaynaklanan bütün davalara aile mahkemelerince, bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemelerince "aile mahkemesi sıfatıyla" bakılması gerektiğini belirtmiştir. Daire ayrıca görevin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden (re'sen) dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle, davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken asliye hukuk mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bularak hükmü oyçokluğuyla bozmuş, bozma nedenine göre diğer yönlerin incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir.

Uyuşmazlık, Beykoz 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülen bir evliliğin iptali davasında işin hangi mahkemenin görevine girdiği noktasında toplanmaktadır. Yargıtay, Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabından üçüncü kısım (vesayet) hariç olmak üzere TMK m.118-395 ile 5133 sayılı Kanun'un 2-3 maddelerinden kaynaklanan dava ve işlere Aile Mahkemesi'nde bakılması gerektiğini; bu görevin kamu düzenine ilişkin olup yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesinin zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Bu kapsamda evliliğin iptali davasının da Aile Mahkemesi'nin görev alanına girdiğini belirten Yargıtay, mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bularak hükmü bozmuş; bozma sebebine göre sair yönlerin şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir. Kararda TMK m.395, davanın esasına ilişkin bağımsız bir dayanak olarak değil; Aile Mahkemesi'nin görev alanını belirleyen "TMK İkinci Kitap, üçüncü kısım hariç (m.118-395)" madde aralığının üst sınırını gösteren çerçeve-liste atfı olarak anılmıştır.

Uyuşmazlık, katkı payına ilişkin bir davada, dava açıldıktan sonra Çorum'da aile mahkemesi kurulup faaliyete geçmesi üzerine yerel mahkemenin davayı aile mahkemesine devretmesi gerekip gerekmediği usul meselesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4/1. maddesi uyarınca TMK İkinci Kitabından (üçüncü kısım hariç) kaynaklanan davaların görevli ve yetkili aile mahkemelerine devredileceğini belirterek, devir kararı verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı bulmuş ve hükmü oybirliğiyle BOZMUŞtur. Kararda TMK m.395 bağımsız/esas bir hüküm olarak uygulanmamış; 4787 sayılı Kanun m.4/1 ile aile mahkemelerinin görev alanı belirlenirken TMK İkinci Kitabının (Aile Hukuku) kapsamı "TMK 118-395" madde aralığı biçiminde anılmış, m.395 bu aralığın üst sınırını oluşturmuştur. Sonuç itibariyle bozma, esasa değil görevli mahkemenin (aile mahkemesi) belirlenmesine ve davanın bu mahkemeye devredilmesi gerekliliğine dayanmaktadır.

Uyuşmazlık, Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından kaynaklanan bir soybağı davasına genel (asliye) mahkemenin mi yoksa aile mahkemesinin mi bakmakla görevli olduğu noktasında toplanmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulüne Dair Kanunun 4/1. maddesi uyarınca, 4721 sayılı TMK'nın ikinci kitabından (üçüncü kısım hariç) yani 118-395. maddeler arasından kaynaklanan davaların aile mahkemelerinde görüleceğini ve Bağcılar'da aile mahkemesinin kurulup faaliyete geçtiğini vurgulamıştır. Bu nedenle mahalli mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekirken işin esasına girip hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bularak hükmü bozmuştur. Kararda TMK m.395, davanın esasına ilişkin bağımsız bir maddi dayanak olarak değil, aile mahkemelerinin görev alanını çizen "TMK ikinci kitabı 118-395" aralığının üst sınırı olarak anılmıştır; karar esasen görev (görevsizlik) konusuna ilişkindir.