Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe HMK Madde 40 Ret talebini incelemeye yetkili merci
HMK 40, hâkimin reddi talebinin, reddi istenen hâkim katılmadan mensup olduğu mahkemece inceleneceğini; mahkeme bu yüzden toplanamıyor ya da tek hâkimliyse talebi hangi mahkeme veya hâkimin inceleyeceğini gösterir.
Resmi Metin
Ret talebini incelemeye yetkili merci
Madde 40- (1) Hâkimin reddi talebi, reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece incelenir.
(2) Reddedilen hâkimin katılmamasından dolayı mahkeme toplanamıyor ya da mahkeme tek hâkimden oluşuyor ise ret talebi, o yerde asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkim tarafından incelenir. O yerde, asliye hukuk hâkimliği görevi tek hâkim tarafından yerine getiriliyorsa, o hâkim hakkındaki ret talebi, asliye ceza hâkimi varsa onun tarafından, yoksa en yakın asliye hukuk mahkemesince incelenir.
(3) Sulh hukuk hâkimi reddedildiği takdirde, ret talebi, o yerdeki diğer sulh hukuk hâkimi tarafından incelenir. O yerde, sulh hukuk hâkimliği görevi tek hâkim tarafından yerine getiriliyorsa, o hâkim hakkındaki ret talebi, bulunma sıralarına göre; o yerdeki sulh ceza hâkimi, asliye hukuk hâkimi, asliye ceza hâkimi, bunların da bulunmaması hâlinde, en yakın yerdeki sulh hukuk hâkimi tarafından incelenir.
(4) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi talebi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece karara bağlanır. Hukuk dairelerinin toplanmasını engelleyecek şekildeki toplu ret talepleri dinlenmez.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Hükümde, hâkimin reddi talebinin hangi merci tarafından inceleneceği düzenlenmektedir. Birinci fıkra ilkeyi koyar: ret talebi, reddi istenen hâkim katılmaksızın, onun mensup olduğu mahkemece incelenir. İkinci fıkra, hâkimin katılmaması yüzünden mahkemenin toplanamadığı ya da mahkemenin tek hâkimden oluştuğu durumu karşılar; bu hâlde inceleme, o yerdeki asliye hukuk hâkimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hâkime, asliye hukuk görevi tek hâkimce yürütülüyorsa varsa asliye ceza hâkimine, yoksa en yakın asliye hukuk mahkemesine geçer. Üçüncü fıkra sulh hukuk hâkiminin reddine ilişkin benzer bir sıralama getirir; dördüncü fıkra ise bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyeleri yönünden kuralı belirleyip, daireyi toplanamaz hâle getirecek toplu ret taleplerinin dinlenmeyeceğini öngörür.
Düzenlemenin işlevi, reddedilen hâkimin kendi reddine ilişkin kararı vermesini engelleyerek incelemeyi tarafsız bir mercie bırakmaktır. Bu nedenle metin, kademeli bir merci tayini sistemi kurmakta; öncelikle ilgili mahkeme, bunun mümkün olmadığı hâllerde fıkralarda gösterilen sıraya göre başka hâkim ya da mahkemeleri yetkili kılmaktadır. Dördüncü fıkradaki toplu ret taleplerinin dinlenmemesi kuralı, ret kurumunun dairenin çalışmasını fiilen durdurmak amacıyla kullanılmasının önüne geçen bir sınırlama niteliğindedir.
Gerekçe
Madde, 1086 sayılı Kanunun 33. maddesinin kısmen karşılığıdır. Söz konusu maddede “Vekilin, hakimin reddi isteminde bulunabilmesi bu konudaki yetkisinin vekaletnamede belirtilmiş olması” koşuluna bağlayan hüküm, bu Tasarıya alınmamıştır. Çünkü “Davaya vekalette özel yetki verilmesini gerektiren haller” kenar başlıklı 79 uncu maddede, hakimin reddi için vekilin özel yetkisi olması gerektiği gösterilmiş olduğundan, böylece tekrardan kaçınılmıştır.
Dördüncü fıkrada bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi başkan ve üyelerinin reddi taleplerini incelemeye yetkili merci konusunda hüküm getirilmiştir.