HMK Madde 383 - Çekişmesiz yargı: Görevli mahkeme

Bu madde, çekişmesiz yargı işlerinde başvurulacak görevli mahkemeyi belirleyen tek fıkralık bir kural getirir. Hükme göre çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir. Maddenin yapısı, çekişmesiz yargının kendine özgü niteliği gözetilerek genel bir görev kuralı koymak ve bu kuralı ancak başka bir düzenlemenin öngördüğü hâllerde geri çekmek üzerine kuruludur. Böylece çekişmesiz yargı işlerinde, kanunun başka bir mahkemeyi görevli kılan özel bir hükmü yoksa, başvurunun sulh hukuk mahkemesine yapılması esası benimsenmiştir.

Usul mekaniği bakımından kural, bir genel görev kuralı ile bu kuralın geri çekildiği hâlleri ayırır. Asıl olan sulh hukuk mahkemesinin görevli olmasıdır; ancak madde, “aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece” ibaresiyle bu görevin mutlak olmadığını, başka bir düzenlemenin belirli çekişmesiz yargı işleri için farklı bir mahkemeyi görevlendirebileceğini açıkça öngörür. Bu nedenle hükmün uygulanmasında önce ilgili çekişmesiz yargı işi için özel bir görev düzenlemesi bulunup bulunmadığı belirlenir; böyle bir düzenleme yoksa madde uyarınca sulh hukuk mahkemesi görevli kabul edilir. Madde, çekişmesiz yargı işlerinde görev konusundaki dağınıklığı tek bir başlangıç noktasına bağlayarak başvuru mercii bakımından genel çerçeveyi çizmektedir.