HMK Madde 305 - Hükmün tavzihi

Hüküm, kural olarak verildikten sonra onu veren mahkeme bakımından bağlayıcı hâle gelir; ancak kararın infaz edilebilmesi için açık ve tereddüde yer vermeyen bir içeriğe sahip olması gerekir. HMK 305, işte bu ihtiyaca yönelik bir düzeltici yol olarak hükmün tavzihini düzenler. Birinci fıkra, tavzihin başvuru zeminini üç hâlle sınırlandırır: hükmün yeterince açık olmaması, icrasında tereddüt uyandırması ya da birbirine aykırı fıkralar içermesi. Aynı fıkra, başvuru zaman aralığını “icrası tamamlanıncaya kadar” biçiminde belirler ve bu imkânı “taraflardan her biri”ne tanır; talebin konusu, hükmün açıklanması yahut mevcut tereddüt veya aykırılığın giderilmesidir. İkinci fıkra ise tavzihin sınırını çizerek, hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ile yüklenen borçların tavzih yoluyla sınırlandırılamayacağını, genişletilemeyeceğini ve değiştirilemeyeceğini öngörür.

Usul mekaniği bakımından tavzih, kararı veren mahkemeden istenen ve var olan hükmün anlamını netleştirmeye yönelik bir taleptir; metnin lafzına göre buradaki işlev hükmü düzeltmek değil, mevcut içeriği açıklamak ya da çelişki ve tereddüdü gidermektir. İkinci fıkradaki yasak, bu işlevin maddi sınırını oluşturur: tavzih, hüküm fıkrasındaki hak ve borç dengesini koruyacak biçimde işlemek zorunda olup, taraflara yeni bir hak veya yükümlülük ekleyecek ya da mevcut olanı kapsam itibarıyla değiştirecek nitelikte kullanılamaz. Başvurunun zamansal çerçevesi resmî metinde icranın tamamlanmasıyla bağlanmış olduğundan, bu sürenin değerlendirilmesi maddenin lafzına dayanır. Tavzih kararı, açıklanan veya çelişkisi giderilen asıl hükümle birlikte değerlendirilir ve niteliği itibarıyla onun bir parçasını oluşturur.