HMK Madde 173 - İsticvabın yapılması

Hüküm, isticvabın bizzat yapılmasına ilişkin esasları ve bu sırada uyulacak usul kurallarını düzenlemektedir. Birinci fıkra, isticvabına karar verilen kimsenin bizzat isticvap olunacağını öngörerek bu işlemin kişiye sıkı sıkıya bağlı niteliğini ortaya koyar; isticvabın amacı, ilgilinin bizzat dinlenmesi yoluyla vakıalar hakkında açıklama elde edilmesi olduğundan, açıklamanın bizzat tarafça yapılması esastır. İkinci fıkra, hâkimin isticvaba başlamadan önce isticvap olunan tarafa gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatmasını şart koşar. Üçüncü fıkra, isticvap esnasında karşı taraf ile taraf vekillerinin hazır bulunabileceklerini düzenleyerek işlemin tarafların huzurunda yürütülmesine imkân tanır. Dördüncü fıkra ise isticvap olunan tarafın mahkemenin izni olmadıkça yazılı notlar kullanamayacağını belirterek açıklamanın hazırlıksız ve doğrudan alınmasını güvence altına alır.

Usul mekaniği bakımından isticvap, hâkim huzurunda sözlü olarak yürütülen ve tarafın bizzat dinlendiği bir tahkikat işlemidir; bu nedenle açıklamanın vekil veya temsilci eliyle yapılması metnin öngördüğü yapıya uymaz. Hâkimin gerçeği söyleme yükümlülüğüne ilişkin hatırlatması, isticvabın başlangıcında yerine getirilen ön bir işlem niteliğindedir ve isticvabın geçerli biçimde yürütülmesinin koşullarından sayılır. Karşı tarafın ve taraf vekillerinin hazır bulunabilmesi, çelişmeli yargılama ve hukuki dinlenilme hakkının isticvap aşamasındaki bir görünümünü oluşturur; hükmün ifadesinden, bu kişilerin katılımının bir hak olarak tanındığı, ancak zorunlu kılınmadığı anlaşılmaktadır. Yazılı not kullanımının kural olarak yasaklanıp mahkemenin iznine bağlanması ise, isticvabın anlık ve sözlü beyana dayanması ilkesiyle bağlantılıdır.