HMK Madde 176 - Islah: Kapsamı ve sayısı

Resmi Metin

Kapsamı ve sayısı

Madde 176- (1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir.

(2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Avukat Yorumu

Bu madde, ıslah kurumunun kapsamını ve kaç kez başvurulabileceğini düzenler. İlk fıkraya göre taraflardan her biri, dava içinde yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen ya da tamamen ıslah edebilir; yani ıslahın konusu, tarafın daha önce gerçekleştirdiği usul işlemleridir ve bu işlemler bütünüyle veya yalnızca bir bölümüyle düzeltilebilir. İkinci fıkra ise bu imkâna sayısal bir sınır koyar: aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Böylece hüküm, hem ıslahın geniş kapsamını hem de tek defalık niteliğini birlikte belirler.

Usul mekaniği açısından ıslah, tarafın kendi usul işlemlerinde sonradan düzeltme yapmasına olanak tanıyan bir başvuru yoludur ve kısmî ya da tam olarak kullanılabilir. Tek seferlik sınır taraf bakımındandır; her bir taraf bu hakkı aynı davada yalnızca bir kez kullanabileceğinden, başvurunun kısmî mi yoksa tam mı yapılacağı bu sınır gözetilerek belirlenir. Maddenin lafzı emredici biçimde “edebilir” ve “başvurabilir” ifadelerini kullandığından, kapsam tarafın iradesine bırakılmış, sayı ise kanunla sabitlenmiştir. Hükümde ıslahın şekli, süresi veya hangi aşamada yapılacağına dair ayrı bir düzenleme yer almaz; bu madde yalnızca ıslahın kapsamı ile bir kezlik sınırını ortaya koyar.

Gerekçe

1086 sayılı Kanunun 83 üncü maddesi hükmü esas olarak kabul edilmiş, ancak anlaşılmasını kolaylaştırmak için ifadesi değiştirilmiş ve iki fıkra halinde düzenlenmiştir.

Taraflar, daha önce olduğu gibi, ıslah yolu ile iddialarını ve savunmalarını genişletip değiştirebileceklerdir. Buna göre, davacı dava dilekçesinde belirttiği dava sebebini değiştirebileceği gibi, örneğin; daha önce belirttiği ödünç sözleşmesi sebebini değiştirip, sebepsiz zenginleşme sebebine dayanabilecektir. Keza, davacı dava dilekçesinde belirttiği vakıaları eksik belirtmişse, onları ıslah yolu ile tamamlayabilecektir. Ayrıca, davacının dava dilekçesinde belirttiği talebini ıslah yolu ile artırması, örneğin daha önce istediği ellibin Türk Lirasını yüzbin Türk Lirasına çıkarması mümkün olduğu gibi, talebini değiştirmesi de mümkündür, aynen talep ettiği otomobilden vazgeçip, ıslah yolu ile değerini isteyebileceği gibi, otomobilden tümüyle vazgeçip, ıslah yolu ile bilgisayar istemesi de mümkündür. Aynı şekilde davalı da, vermiş olduğu cevap dilekçesini ıslah edip, daha önce eksik bıraktığı savunmasını tamamlayabileceği gibi, savunmasını dayandırdığı vakıaları tümüyle de değiştirebilecektir. Hukukumuzda, ıslah yolu ile davanın taraflarının değiştirilip değiştirilemeyeceği konusunda farklı görüşler mevcut olup, Yargıtayın uygulaması da ıslah yolu ile davanın taraflarının değiştirilemeyeceği yönündedir. Bu Tasarıda, açıklanan esaslar tamamen kabul edilmiştir.

Islah yolu ile davanın geciktirilmesi ve sürüncemede bırakılması mümkün olduğundan, ikinci fıkra ile, tarafların ıslah yoluna bir defa başvurabileceklerine ilişkin sınırlama bu Tasarıda da kabul edilmiştir.

Uygulamada, zamanaşımının ıslah yolu ile ileri sürülüp sürülemeyeceğine dair bazı tereddütler var ise de zamanaşımı ilk itiraz olmayıp, ıslah yolu ile de ileri sürülebileceğinde tereddüt etmemek gerekir.

ADALET KOMİSYONU RAPORU

Tasarının 180 ve 181 inci maddeleri, teselsül nedeniyle 182 ve 183 üncü maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.

TBMM GENEL KURULU

TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - HMK m.176 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2020/606 K. 2020/841 14.09.2020 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Islah, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının başlamasından sonra taraflara bir defaya mahsus tanınmış bir usul işlemi olup (HMK m.176/1-2), kural olarak ancak tahkikat aşamasının sona ermesine kadar başvurulabilir (HMK m.177/1). Bölge adliye mahkemesinin usule ilişkin kaldırma kararı üzerine yeniden esas hakkında araştırma yapılması gerekiyorsa tahkikat aşamasının bittiği kabul edilemeyeceğinden, bu hâlde ıslah yapılması mümkündür.

Detaylı özeti gör

Somut olayda taraflar arasındaki dava, Taşkın Yapı Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil, olmazsa Tazminat istemine ilişkin terditli bir davadır; uyuşmazlığın esası TMK'nın 722, 723 ve 724. maddeleri kapsamındaki taşkın yapı sorunudur ve HMK m.176 yalnız bu davada yapılan ıslahın usulî geçerliliği yönünden gündeme gelmiştir. İlk derece mahkemesi davayı önce reddetmiş, ancak Dairenin terditli tazminat talebinin değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle verdiği kaldırma kararı üzerine dosya yerel mahkemeye dönmüştür. Daire, kaldırma kararı sonrasında terditli tazminat talebiyle ilgili yeniden esas hakkında araştırma yapılması gerektiğinden tahkikat aşamasının bittiğinin kabul edilemeyeceğini, dolayısıyla davacılara ıslah için süre verilerek ıslahla tazminat miktarının artırılabileceğini belirlemiş; istinaf kaldırma kararından sonra ıslah yapılamayacağı gerekçesiyle ıslah talebinin reddini usul ve yasaya aykırı bulmuştur. Bu doğrultuda yeniden yapılan yargılamada davacıların ıslah dilekçesindeki talep dikkate alınarak ek bilirkişi raporundaki tazminata hükmedilmiş, taraf vekillerinin istinaf başvuruları HMK m.353/1-b-1 uyarınca esastan reddedilmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

HMK Madde 176 Islah: Kapsamı ve sayısı