Anasayfa » MAKALELER » MALVARLIĞINA ELKOYMA NEDİR?

MALVARLIĞINA ELKOYMA NEDİR?

ELKOYMA 

Muhafaza (koruma) altına alma, delil olabilecek veya müsadereye tabi olan eşyanın zilyedinin rızasıyla koruma altına alınmasıdır (CMK m.123, Arama Yönetmeliği m.4). Rıza ile teslim edilmeyen eşyalara elkonulur. Eşyayı muhafaza altına almak için karara gerek yoktur. Kolluk muhafaza altına alabilir.

Elkoyma,  zilyedin bir eşya üzerindeki tasarruf yetkisinin rızası olmasa bile gerektiğinde zor kullanılarak kaldırılmasıdır. Elkoyma ancak kararla olabilir.

Kanunumuza göre; İspat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri, muhafaza altına alınır. Yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği bu tür eşyaya elkonulur (CMK m.123). Kanunumuza göre elkoyma, ancak eşya rıza ile teslim edilmezse söz ko­nusu olabilir.

Elkoyma bir koruma tedbiridir. Elkoyma ile eşyanın zilyetliği adliyenin emaneti altına alınır. El koyulan eşya mahkeme kararı ile müsadere edilirse, mülkiyet devlete geçer.

  • Elkoyma sadece faile ait eşyalar hakkında olmaz. Delil olan eşya başkasına ait olsa bile elkonulması mümkündür (CMK m.131/1)

ELKOYMA KARARI KİM TARAFINDAN VERİLİR?

El koyma kararını hâkim verir. Soruşturma evresinde el koyma kararı, sulh ceza hâkimi tarafından verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının emriyle elkoyma kararı verilebilir. Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde kolluk amiri yazılı olarak elkoyma kararı verebilir.

Hâkim kararı olmaksızın C.savıcısı veya kolluk amirinin emri üzerine uygulanan elkoyma işlemi elkoymadan itibaren yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar. Aksine bir durumda elkoyma kendiliğinden ortadan kalkar (CMK m. 127).

  • Elkonulan şeyler süresi içinde hakime onay için gönderilmezse veya hakim elkoyma kararını süresi içinde onaylamazsa C.savıcısı veya kolluk amirinin emri üzerine elkonulan şeyler, hukuka aykırı delil haline gelir. Bu deliller ceza muhakemesinde kullanılamaz.

ELKOYMA KARARINA KARŞI GELEN KİŞİ HAKKINDA UYGULANAN CEZA

Elkonulacak eşyayı veya diğer malvarlığı değerlerini yanında bulunduran kişi, istem üzerine bu şeyi göstermek ve teslim etmekle yükümlüdür. Teslimi istenen eşyayı vermekten kaçınması halinde bu şeyin zilyedi hakkında disiplin hapsi uygulanabilir. Disiplin hapsinin amacı; bulunamadığı için elkonulamayan eşyanın ortaya çıkarılması konusunda kişiye baskı uygulamaktır. Disiplin hapsinin süresi en fazla üç aya kadar olabilir. (CMK m. 60,124).

  • Disiplin hapsi, şüpheli, sanık ve tanıklıktan çekinebilecekler hakkında uygulanmaz.
  • F’nin cinayeti işlerken kullandığı tabanca, T’nin nezdinde iken muhafaza altına alınabilir. Bulunamadığı için muhafaza altına alınamamış tabanca hakkında el koyma kararı çıkarılır. T, hakkında elkoyma kararı olan silahı teslime yanaşmazsa, T, hâkim/mahkeme kararı ile üç aya kadar disiplin hapsine atılabilir. Disiplin hapsi T’nin silahı teslim etmeye zorlanması amacıyla uygulanır. Fakat T, F’nin babası ise T hakkında disiplin hapsi uygulanması mümkün değildir.
  • Disiplin hapsine atılan kişi, eşyayı iade ettiğinde disiplin hapsi sona erer.

HANGİ DURUMLARDA ELKOYMA KARARI VERİLEMEZ?

Kanun koyucu bazı şeylere el koymayı yasaklamıştır. Şüpheli veya sanık ile yakınlıkları sebebiyle tanıklıktan çekinebilecek olanlar ile mesleklerini icra ederken öğrendikleri bilgiler sebebiyle tanıklıktan çekinebilecek olanlar arasındaki mektuplara ve belgelere bu kimselerin nezdinde bulundukça elkonulamaz (CMK m. 45, 46,126).

  • Tanıklıktan çekinebilecek bu kimselerin nezdinde değilken bu tür eşyalara elkonulması mümkündür.Örnek: Fail F’nin doktoru D’ye ve Abisi A’ya yazmış olduğu ve samimi ikrarlarını içeren mektuba, D ve A’nın nezdinde (hâkimiyetinde) iken elkonulması mümkün değildir.

     

  • “Kişilerin müdafii ile yazışmaları denetime tabi tutulamaz” (CMK m.154). Bu nedenle failin gönderdiği mektup avukatın nezdinde değilse bile bu mektuba el konulması mümkün değildir.

Avukat bürolarında arama yapılırken ele geçirilen müvekkil ile arasındaki mesleki bilgiye ilişkin belgelere elkonulamaz (CMK m. 130/2).

Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçlarına, suç aleti olduğu gerekçesiyle elkonulamaz, bunlar hakkında müsadere kararı verilemez (Anayasa m.30).

Soruşturma evresinde delil olarak kullanılmak amacıyla basılmış eserin en fazla üç adedine C.savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan halde kolluk tarafından elkonabilir (Basın K. m.25).

Elkoyma Kararının İcrası

Elkoyma kararı kural olarak hâkim tarafından verilir. Karar üzerine elkoymayı kolluk ifa eder (CMK m.127).

Elkoyma işlemi bir tutanağa bağlanır. Bu tutanağa kural olarak kolluk görevlilerinin açık kimlikleri yazılır. Fakat Ceza Kanununda yer alan, devlete karşı işlenen bazı suçlar ile Terörle Mücadele Kanununda yer alan terör içerikli bazı suçlardan ötürü yapılan elkoymalar için tutulan tutanaklara kolluk görevlilerinin kimlikleri yazılmaz. Bunun yerine kolluk görevlilerinin sadece sicil numaraları yazılır ( CMK m. 127/2, 169/7).

Tutanakta elkonulan eşyaların tam bir listesi yapılır. Elkonulan eşya bir mühürle mühürlenir veya bir işaret konur. Elkoyma işlemi uygulanan kimsenin istemesi halinde kişiye bu liste verilir (CMK m.121/3).

Elkoyma işlemi suçtan zarar gören şahsa gecikmeksizin bildirilir (CMK m. 121/1-3, 127/2-5).

Askerî mahallerde elkoyma mümkündür. Askeri mahallerde elkoyma kararı C.savcısının istemi üzerine verilir. El koyma işlemini askeri makamlar yerine getirir. C.savcısının el koymanın ifasında hazır bulunması şarttır (CMK m.127/6).

Elkoyma Kararlarının Denetlenmesi ve Elkonulanın İadesi

Elkoyma diğer koruma tedbirleri gibi geçicidir. En geç kovuşturmanın sonuna kadar devam edebilir. Muhakemenin sonunda elkonulan eşya müsadere edilmezse ilgilisine iade edilir. Elkoyma sebebi ortadan kalkmışsa, muhakemenin sonu beklenmeden iade edilebilir (CMK m.131/1).

Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi tarafından verilen el koyma kararına itiraz mümkündür. Hakim kararlarına itiraz mümkündür. Bunun için kanunda düzenleme olmasına gerek yoktur (CMK m.267).

Elkoyma işlemi gerçekleştikten sonra eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir (CMK m.127/4). Soruşturma veya kovuşturmada el koyulan eşyanın iadesi talep edildiğinde bu konuda karar verecek merci; soruşturma evresinde C.savcısı67, kovuşturma evresinde ise mahkemedir. Elkonulan eşyanın iadesine dair talebin reddedilmesi halinde, ret kararına itiraz mümkündür (CMK 127/4, 133).

Örnek: Kamyonuna elkonulan M, kovuşturma aşamasında mahkemeden elkonulan kamyonunun iadesini talep edebilir. Mahkeme istemi reddettiğinde bu ret kararına yedi gün içinde itiraz etmek mümkündür.

Elkoyma ile müsadere birbirine benzer fakat farklı iki kurumdur. Elkoyma delilin kaybolmamar için uygulanan bir koruma tedbiridir. Müsadere ise kasıtlı suçlarda uygulanabilen bir güven’ tedbiridir. Üçüncü kişilere ait eşyalara elkonulabilir. İyi niyetli üçüncü kişilere ilişkin eşyalar m sadere edilemez. Taksirli suçlarda el koyma mümkündür. Fakat taksirli suçlarda müsadere r maz. Müsadere kararını mahkeme verir. El koyma kararını kolluk amiri bile verebilir. Elkoyma zilyetlik değişir. Müsadere kararı ile mülkiyet değişir.

Elkonulan Eşyanın Elden Çıkarılması

Elkonulan eşyaların değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli tedbirler C.savcılığı veya mahkeme tarafından alınır (CMK m.132/4). Mercii; yediemine teslim, elden çıkarma ve ilgilisine teslim konusunda karar verebilir.

Elkonulan eşyanın yedi emine teslimine karar verilebilir. Elkonulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla, muhafaza edilmek üzere, şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir. Verilecek bırakma kararı teminat gösterilmesi koşuluna bağlanabilir (CMK m.132/5). Yediemine teslim kararını soruşturma evresinde C.başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme verir.

Elkonulan eşyaların zarar görmesi ihtimali varsa veya değerleri düşecekse, bu eşyaların hüküm kesinleşmeden önce elden çıkarılması mümkündür. Elden çıkarma için eşyanın zarara uğraması veya değerinde önemli ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi bulunmalıdır. Böyle bir durumda hüküm kesinleşmeden evvel bu eşya elden çıkarılabilir (CMK m.132/1).

Elden çıkarma kararı ancak yargıç ya da mahkeme tarafından verilebilir. Elden çıkarma kararını soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir (CMK m.132/2).

Elden çıkarma kararı verilmeden önce eşyanın sahibi şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir. Elden çıkarma kararı kendilerine bildirilir (CMK m.132/3).

Elkonulan eşyanın ilgiliye teslimine karar verilebilir. Elkonulan eşya, delil olarak saklanmasına gerek kalmaması halinde değerini öderse ilgiliye teslim edilebilir. Eşyanın teslimi, rayiç değerini öderse faile yapılabilir. Teslim gerçekleştikten sonra müsadere kararı verilirse, müsadere kararının konusunu, ödenen rayiç değer oluşturur (CMK m.132/6).

Taşınmaz Hak ve Alacaklara El Koyma 

Elkoyma, suç delilleri ve müsadereye tabi eşya için uygulanan bir koruma tedbiridir. Elkonulan eşyalar şartları varsa müsadere edilir. Ceza hukukunda suç işlenmesi ile sağlanan menfaatin değerlendirilmesi veya dönüştürülmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik kazançların müsadere edilmesi mümkündür. Kazanç müsaderesine konu taşınmaz hak ve alacaklara el koymak mümkündür.

Taşınmaz hak ve alacaklara el koymada amaç; özellikle ticari faaliyetler kapsamında işlenen suçlarda hak ve alacağın zayi olmasına, kaybolmasına engel olmak, muhakemenin sonunda müsadere kararı verildiğinde müsadere kararının kağıt üzerinde kalmasına engel olmaktır.

Şüpheli veya sanığa ait el koyulabilecek taşınmaz hak ve alacaklar kanunda gösterilmiştir. Bunlar; ulaşım araçları, taşınmazlar, banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesap, gerçek veya tüzel kişiler nezdinde bulunan her türlü hak ve alacak, failin ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık payı, kıymetli evrak, kiralık kasa mevcutları ve diğer malvarlığı değerleri olabilir (CMK m.128).

Taşınmaz Hak ve Alacaklara El Koyma Kararı Vermek İçin Aranan Şartlar

Taşınmaz hak ve alacaklara el koyma”, normal el koymadan farklılık gösterir. Öncelikle kararın verilebilmesi için kanunda gösterilen şartların gerçekleşmiş olması gerekir.

  • Failin suçu işlediğine dair ve bu taşınmaz hak ve alacakların suçtan elde edildiğine dair “somut delillere dayanan kuvvetli şüphe” olmalıdır.

Kuvvetli şüphe, delillerle desteklemiş en yüksek şüphe seviyesidir.

  • Taşınmaz hak ve alacağın suç failinin mülkiyetinde bulunması gerekir. “Somut olarak belirlenmiş” olan taşınmaz hak ve alacağın zilyetliğinin başka birinde olması önemli değildir.
  • Taşınmaz, hak ve alacaklara el koyma kararı ancak kanunda gösterilen suçlarda mümkündür. Her türlü suçun işlendiğine dair şüphe, kararın verilmesine imkân sağlamaz.

Kanunda taşınmaz hak ve alacaklara el koyma kararına gerekçe olacak suçlar tahdidi şekilde belirtilmiştir. Bunlar; hırsızlık, yağma, dolandırıcılık gibi ekonomik içerikli “otuz” kadar suçtur. Bunlardan birisinin işlendiğine ve suçun bunlardan elde edildiğine dair somut delillere dayalı kuvvetli şüphe bulunması halinde taşınmaz hak ve alacaklara ancak hakim kararı ile elkonulabilir.

  • Ceza Muhakemesi Kanununa göre; taşınmaz hak ve alacaklara elkoyma kararını ancak hakim verebilir. Cumhuriyet savcısı veya başka birisinin bu kararı vermesi mümkün değildir. Karar sadece şüpheli hakkında verümez. Kovuşturma evresinde hakim kararı ile sanık hakkında da verilmesi mümkündür.

Kanunda taşınmaz hak ve alacaklara elkoyma kararına itiraz edileceğine ilişkin açık düzenleme yoktur. Fakat karar soruşturmada ve kovuşturmada hakim tarafından verildiğinden, karara itiraz mümkündür (CMK m. 128, 267).

Örnek: Şüpheli veya sanık F’nin dolandırıcılık suçunu işlemek suretiyle elde ettiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunan; binasına, bankadaki parasına hakim kararı ile el konulabilir. Bu eşyaların zilyetliğinin başka birinde olması önemli değildir. F’nin mülkiyetinde olması yeterlidir.

İlgili kurumlardan rapor alınmış olmalıdır. Taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma kararı verilebilmesi için ilgisine göre; “Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu”, “Sermaye Piyasası Kurulu”, “Mali Suçları Araştırma Kurulu”, “Hazine Müsteşarlığı” ve “Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan” suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Bu rapor en geç üç ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir.

Elkoyma Kararının İfası

El koyma kararının ifası elkonulacak şeyin taşınmaz, ulaşım aracı, banka ve mali kurumlardaki hesap, şirketteki pay, hak ve alacak olmasına göre farklılık arz eder.

Taşınmaz: El konulacak şey bir taşınmazsa, taşınmaza elkonulması kararı tapu kütüğüne şerh edilir. Şerh etmek suretliyle el koyma işlemi tamamlanır (CMK m.128/4).

Kara, deniz ve hava ulaşım aracı: Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilir. Şerh verme suretiyle karar icra edilir (CMK m. 128/4).

Banka veya diğer malî kurumlardaki hesap: Banka veya diğer malî kurumlardaki hesaplara elkonul- ması kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili banka veya malî kuruma ayrıca tebliğ de edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra, el konulan hesaplar üzerinde yapılan el koyma kararını etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir. Bu işlemler yapılmamış sayılır (CMK m. 128/5).

Şirketteki ortaklık payı: Şirketteki ortaklık paylarına elkoyma kararı, ilgili şirket yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik iletişim araçlarıyla bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne ayrıca tebliğ edilir (CMK m. 128/6).

Hak ve alacak: Hak ve alacaklara elkoyma kararı, ilgili gerçek veya tüzel kişiye teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili gerçek veya tüzel kişiye ayrıca tebliğ edilir (CMK m. 128/7).

Taşınmaz hak ve alacaklara el koyma kararı ile elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri, suçtan zarar gören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması halinde, soruşturma veya kovuşturmanın her hangi bir aşamasında sahibine iade edilir (CMK m.131/2).

El Koyma Kararının Gereklerine Aykırı Hareket

Taşınmaz hak ve alacağa “el koyma kararının gereklerine aykırı hareket eden kişi” hakkında muhafaza görevini kötüye kullanma suçundan cezaya hükmolunur (CMK m. 128/8, TCK m.289).

Bankadaki alacaklara el koyma kararının tebliğinden sonra paraları şüpheliye ödeyen banka görevlisi hakkında muhafaza görevini kötüye kullanma suçundan cezaya hükmolunur. Yapılan ödeme geçersiz sayılır.

Elkonulan taşınmaz hak ve alacakların idaresi gerektiğinde bu malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla hakim kararı ile kayyım atanabilir. Bu kararı soruşturma veya kovuşturmada ancak hakim verebilir. Bu durumda “şirket yönetimi için kayyım tayini” tedbirine ilişkin hükümler kıyasen uygulanır ( CMK m. 128/,9-10, m.133).

Postada Elkoyma

Suçun delillerini oluşturduğundan şüphe edilen ve gerçeğin ortaya çıkarılması için soruşturma ve kovuşturmada adliyenin eli altında olması zorunlu sayılıp, posta hizmeti veren her türlü resmî veya özel kuruluşta bulunan gönderilere, hâkimin veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararı ile el- konulabilir (CMK m.129).

Kolluk amirinin postada elkoyma kararı verme yetkisi yoktur.

POSTADA ELKOYMA KARARININ YERİNE GETİRİLMESİ

Postada el koyma işlemini gerçekleştiren kolluk memurunun zarf ya da paketleri açma yetkisi yoktur. Elkonulan gönderiler, ilgili posta görevlilerinin huzuru ile mühür altına alınıp derhâl elkoyma kararını veya emrini veren hâkim veya Cumhuriyet savcısına teslim edilir. Soruşturma ve kovuşturmanın amacına zarar vermek olasılığı bulunmadıkça elkoyma işlemi ilgililere bildirilir (CMK m.129/2,3).

Gönderi ve mektupların açılmamasına veya açılıp da içeriği bakımından adliyenin eli altında tutulmasına gerek bulunmadığına karar verilen gönderiler, ilgililerine teslim edilir (CMK m.129/4).

Avukatlara ait gönderi veya mektuplara el koyma kararının ifasında avukat bürolarında yapılan arama ve el koymaya ilişkin aşağıdaki kurallar uygulanır. (CMK m.130/3).

Avukat Bürolarında Arama ve Elkoyma

Savunma hakkının kutsallığından yola çıkan kanun koyucu, avukat bürolarında yapılacak aramayı farklı usullere tabi tutmuştur. Kanun koyucu müdafii ibaresini kullanmamış “avukat” kelimesini kullanarak avukat bürolarının aranmasını müdafilik göreviyle sınırlı tutmamış, avukat bürosunda yapılacak tüm aramaları bu kapsama sokmuştur. Avukat bürolarında suç şüphesi üzerine ancak mahkemenin kararı ile arama yapılabilir.

Aramanın İcrası

Avukat büroları mahkeme kararı ile kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilir.

Avukat bürolarında arama yapılırken bazı kimselerin bulunması zorunludur. Avukat büroları aranırken öncelikle C.savcısının hazır bulunması şarttır. Aramada Baro Başkanı veya onu temsil eden bir avukatın da hazır bulunması gerekir.

Arama ifa edilirken elkonulmasına karar verilen şeylerin müvekkil ile avukat arasındaki mesleki ilişkiye ait olduğu iddiası ortaya atılabilir. Bu iddia; bürosunda arama yapılan avukat, baro başkanı veya onu temsil eden avukat tarafından ileri sürülebilir. İddia üzerine bu şeyler ayrıca paketlenerek, mühürlenir. Bu iddia hakkında karar verme yetkisi hâkim veya mahkemenindir. Karar verecek merci, soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada yetkili ve görevli mahkemedir. İstem kabul edilirse yani elkonulan şeyin avukatla müvekkil arasındaki meslekî ilişkiye ait olduğu saptanırsa, elkonulan şeyler derhal avukata iade edilir. Yapılan işlemi belirten tutanaklar ortadan kaldırılır (CMK m.130). İddia hakkında yetkili merci kararını yirmi dört saat içinde verir.

Bilgisayar Kütüklerinde Arama ve Elkoyma

Günümüzde bilgisayarlar her alanda kullanılmaktadır. İşlenen suçların birçoğuna ilişkin bilgisayar ve ağlarda deliller barınmaktadır. Bilgisayar ve kütüklerinde bulunabilecek bu delilleri ele geçirmek amacıyla arama ve elkoyma yapmak mümkündür.

Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma faaliyeti esnasında bilgisayar programlarında ve kütüklerinde, arama yapmak, bunlardan kopya almak veya bunlara elkoymak mümkündür

Ceza hukukunda yer alan bir suç dolayısıyla başlamış soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine “şüphelinin kullandığı” bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine “hâkim” tarafından karar verilir (CMK m.134).

Şartları varsa kütüklere elkoymak da mümkündür. Elkoyma yapılabilmesi için bilgisayar, bilgisayar programlarına ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamamış olması gerekir. Bu durumda kütükte bulunan bilgilerin çözümün yapılabilmesi, gerekli kopyaların alınabilmesi için kütüklere elkonulabilir. Kütüklere el konulduğunda, bunlar ilgili merkezlere götürülerek çözümlemeler ve kopyalamalar yapılır. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınmasının akabinde elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın ilgilisine iade edilir (CMK m.134/2).

Bilgisayar Kütüklerinde, Arama, Kopyalama ve Elkoyma Kararı Verilebilmesi İçin Gereken Şartlar

Bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma kararı vermek için kanun koyucu bir takım şartlar aramıştır.

  • Karar ancak soruşturma evresinde verilebilir.
  • Kütüklerde arama yapmak veya el koymaya karar vermek için; “somut delillere dayanan kuvvetli şüphe” bulunmalı ve “başka surette delil elde etme imkânı bulunmamalıdır”. En son çare olarak bu yönteme başvuruluyor olmalıdır.
  • Hâkim kararı olmalıdır. Kütüklerde, arama, kopyalama el koyma kararı Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sadece sulh ceza hâkimi tarafından verilebilir.

Kütüklerde arama, kopyalama el koyma tedbirine ancak soruşturma evresinde ve hakim kararı ile başvurulabilir.

Kararın İcrası

Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoymaksızın da, sistemdeki verilerin tamamının veya bir kısmının kopyası alınabilir. Kütükte kopyalama ve arama faaliyeti kütüğün içindeki verilerde araştırma yapmak, bulununca kopyalamak şeklinde yapılır. Kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılır. Bu husus tutanağa kaydedilir. Tutanak ilgililer tarafından imza altına alınır (CMK m. 134/ 5).

Elkoyma kararının ifası farklıdır. Kütüklere el koyma kararı verilmişse öncelikle sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır. Yedeklemeden bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir (CMK m. 134/ 3, 4).

Hâkimin verdiği bu kararlara itiraz etmek mümkündür (CMK m.267).

Tesadüfen Ele Geçirilmiş Delilleri Muhafaza Altına Alma

Arama ve elkoyma tedbirlerinin uygulanması esnasında soruşturma ve kovuşturma konusu suçlarla ilgili olmayan, başka suçun işlendiği izlenimini uyandıran bir başka delil ele geçirilirse bu delil muhafaza altına alınır. Tesadüfen ele geçirilen bu delil derhal C.savcılığına bildirilir (CMK m. 138/1).

Örnek: Kolluk memuru M, arama kararına istinaden cinayet silahı ararken başka bir suçun işlendiği izlenimi uyandıran sahte bir fatura bulursa, tesadüfen bulunan bu delili C.savcılığına bildirir.

Tesadüfen ele geçirilen delillerin muhakemede delil olarak kullanılabilmesi için arama ve elkoymanın usulüne uygun şekilde yapılıyor olması gerekir.

Hukuka aykırı bir aramada tesadüfen ele geçirilen deliller muhakemede delil olarak kullanılamaz.

ELKOYULAN ŞİRKET İÇİN KAYYIM TAYİNİ

Suçun belirli bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüpheler varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse, şirketin idaresi amacıyla bir kayyım tayin edilebilir.

Bu tedbirin uygulanabilmesi için kanunda tahdidi şekilde belirtilen suçlardan birine ilişkin soruşturma ve kovuşturma yürütülüyor olmalıdır (CMK m.133).

Tedbire Hükmetmek İçin Aranan Şartlar

  • Kayyım atamaya gerekçe oluşturan suçun, kanunda sayma suretiyle gösterilen katalog suçlardan birisi olması gerekir.

Kanunda kayyım atanmasına gerekçe olacak suçlar tahdidi şekilde sayılmıştır. Bunlar; göçmen kaçakçılığı, insan ticareti, uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, fuhuş, zimmet, silahlı örgüt, kültür varlığı kaçakçılığı gibi ekonomik içerikli yirmi kadar suçtur.

  • Yukarıda belirtilen katalog suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı gerekir.
  • Şirkete kayyım atanması maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olmalıdır.
  • Şartlar varsa hâkim/mahkeme kararı ile kayyım atanması mümkündür. Kayyım atama kararı soruşturma evresinde sulh ceza yargıcı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir.

Karar ancak hakim/mahkeme tarafından verilebilir.

Kararın İcrası

Atama hakim/mahkeme kararı ile olur. Atama kararının kanunda belirtilen şekil şartlarına uygun olması gerekir. Atama kararında yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim organının yetkilerinin tümüyle kayyıma verildiği açıkça belirtilir. Kayyım tayinine ilişkin karar, ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan olunur (CMK m. 133/1).

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (2 oy, puan: 5,00 üzerinden 5)
Loading...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İletişim
error: Silence is golden