Usul Hukuku

İsticvap Ne Demektir?

İsticvap, Arapça “Cevap” kelimesinden türetilmiş olup, sözlükte “sorup cevap alma“, ”sorgulama” ve “birini sorguya” çekme anlamları taşır. Hukukta isticvap sözcüğünün anlamı ” davada” kendi aleyhine olan maddi olgularla ilgili olarak hakim tarafından sorguya çekilmesidir.

Mahkeme; görülmekte olan bir dava ile ilgili olarak, davanın taraflarından her birini re’sen ya da talep üzerine isticvaba (sorgulamaya) karar verebilir (HMK. md. 169/1). İsticvap; davanın temelini oluşturan vakıalar ve bu vakıalarla ilgili hususlar hakkında olur (HMK. md. 169/2).

Taraf, kendi lehine olan bir maddi olguyla ilgili olarak isticvap edilemez. Re’sen araştırmaya tabi davalarda isticvap uygulaması olmaz. Mahkeme, isticvaba re’sen karar verebileceği, taraf talebiyle de isticvap uygulayabilir.

Taraf olmayanların isticvabı söz konusu olmaz. Tüzel kişiler adına yetkili organ temsilcileri; ( 170/1); küçük ve kısıtlılar adlarına da yetkili kanuni temsilcileri isticvap olunur (HMK.md. 170/2)

Reşit olmayan ya da kısıtlı olan kimselere bizzat dava hakkı tanınan hallerde, yasal temsilci değil, doğrudan kendileri isticvap olunur (HMK md. 170/3).

İSTİCVAP NASIL YAPILIR?

İsticvabına karar verilen kimsenin bizzat kendisine davetiye gönderilir. Davetiyede, belirlenen gün ve saatte isticvap olunmak üzere hazır bulunması gerektiği belirtilir. Gönderilen davetiyede, ayrıca, isticvap konusu maddi vakıalar (olgular) gösterilir.

İsticvap için davet edilen taraf geçerli bir mazereti olmaksızın gelmediği ya da gelip de sorulacak sorulara cevap vermediği takdirde, isticvap konusu vakıalar ” ikrar etmiş sayılacağı” ihtarına mutlaka davetiyede yer verilir (HMK. md. 171/1).

İsticvap için çağırılan taraf, mazeretiz olarak duruşmaya gelmediği ya da gelip de isticvap sorularını cevapsız bıraktığı takdirde, mahkemece sorulan ” vakıalar ikrar edilmiş” sayılır (HMK. md. 171/2).

Kendisine isticvap davetiyesi çıkarılacak kimsenin bizzat kendisinin mahkemeye gelmesi gerekir. Ancak, isticvap edilecek kişi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresi dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvap olunması da mümkün değilse, bu takdirde istinabe yoluyla isticvap olunur (HMK. md. 172/1).

İsticvap olunacak kimse, hastalık, sakatlık veya benzeri sebeplerle gerek davanın görüldüğü mahkemeye gerekse istinabe edilen mahkemeye bizzat gelemeyecek durumda ise, bulunduğu yerde isticvap olunur (HMK. md. 172/2).

Hakim; isticvap davetine icabet eden tarafa, (isticvaba başlamadan önce) maddi vakıalarla ilgili sorulacak sorulara doğru cevap vermesi ve gerçeği söylemesi gerektiği hususunu hatırlatır. Ancak isticvap olunana yemin verdirilemez.

Karşı taraf ve taraf vekilleri isticvap esnasında hazır bulanabilirler. İsticvap olunan taraf; mahkemenin izin ve müsadesi olmadıkça yazılı notlar kullanamaz (HMK. md. 173/1-4).

İsticvap sırasında tanıklar hazır bulunamazlar.

İsticvap işlemi sırasında isticvap olunana mahkemece yöneltilen sorular ve alınan cevaplar tutanağa geçirilir. Düzenlenen tutanak, taraflar huzurunda okunduktan sonra isticvap olunan tarafa imzalattırılır.

İsticvap olunan taraf, haklı bir gerekçe gösterilmeksizin, “tutanağı” imzalamaktan kaçınırsa, bu durum, hakim tarafından tutanakla tespit olunur (HMK. md. 174).

Görülmekte olan bir davada gerek re’sen gerekse taraf talebiyle yapılacak isticvap, bir tür “taraf tanıklığı” sayıldığından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’muzun tanıklığa ilişkin 249, 250, 259-263 üncü madde hükümleri, -niteliğine aykırı düşmediği sürece- isticvap işleminde de kıyasen uygulanır (HMK. md. 175). Mahkeme, isticvap beyanlarını re’sen değerlendirir.

Hakim tarafından her dinlenilme isticvap mıdır?

Tarafların hâkim tarafından her dinlenilmesi teknik anlamda bir isticvap değildir. İsticvap, bir tarafın ancak adı geçen Kanunun m. 169-175’e göre dinlenilmesi halinde söz konusu olur. Bunun dışındaki tarafların hâkim tarafından dinlenmesi, teknik anlamda bir isticvap değil, sadece tarafların dinlenmesidir ( HMK m. 140, 144 gibi)

Hâkim, davanın her halinde, tarafları veya vekillerini davet ederek dava konusu vakıalar hakkında tarafları dinleyebilir ( HMK m. 140, 144; HUMK. m. 213 ). Böylece, davacının davasının veya davalının savunmasının açıklanmasına çalışılır.

Bunun gibi, hâkim, açıklama ( aydınlatma ) ödevi gereğince, müphem veya çelişik gördüğü iddia ve sebepler (vakıalar) hakkında taraflardan açıklama isteyebilir ( HMK m. 31; HUMK. m. 75 ); yani tarafları dinleyebilir.

Tarafların ( HMK m. 140, 144’e göre; HUMK. m. 213 ) sadece dinlenilmesi ile ( HMK m. 169- 175’e göre, HUMK. m. 230- 235 ) isticvabı arasında önemli nitelik farkları vardır. Fakat taraf çağrıldığı oturuma gelerek sorulanlara cevap verirse, sonuç bakımından hangi usule göre çağrılmış olduğunun bir önemi yoktur. Buna karşılık, taraf çağrıldığı oturuma gelmezse, o zaman HMK’nun m. 171’deki ( HUMK. m. 234 ) yaptırımın ( ikrar etmiş sayılma yaptırımının ) uygulanabilmesi için, tarafın m. 169-175’e göre isticvap için çağrılmış olması gerekir.

İsticvabın konusu, dava ile ilgili belli (davanın temelini oluşturan) vakıalar ve onunla ilişkisi bulunun hususlardır (HMK m. 169/2; HUMK. m. 230/2). İsticvap, isticvap edilecek tarafı bir ikrarda ( HMK. m. 188; HUMK. m. 236 ) bulunmaya götürebileceğinden ve tarafın gelmemesi halinde taraf isticvap konusu vakıayı ikrar etmiş sayılacağından (HMK. m. 171; HUMK. m. 234) bir taraf, ancak kendi aleyhine olan vakıalar hakkında isticvap edilebilir; yoksa, kendi lehine olan vakıalar için isticvap edilemez.

Kaynak: 1

Avukat Saim İNCEKAŞ – Adana Avukatlık ve Hukuk Ofisi

Son düzenleme tarihi 29 Mayıs 2021 13:41

Paylaş
Avukat Saim İncekaş

Avukat Saim İncekaş. Adana'da ikamet etmektedir. Kurucu sıfatıyla kendisine ait Adana Avukatlık ve Danışmanlık Bürosunda çalışmalarına devam etmektedir. Ceza Hukuku, Medeni-Boşanma-Aile Hukuku, Bilişim Hukuku avukatlığı ana çalışma dallarıdır. Özellikle boşanma ve ceza avukatlığı üzerine pratik ve deneyim sahibidir. Bu alanlarda 5.000'den fazla yazı ve makalesi bulunmaktadır. Epistemofili teşhisi bulunmaktadır. Adres: Kayalıbağ, Ziya Algan İş Merkezi, Turhan Cemal Beriker Blv. No:9 E-posta: av.saimincekas@gmail.com Telefon: 0534 910 97 43

Yorum bırakın

E-posta adresiniz gizli tutulur.






Arama

Nitelikli arama yapmak için tıklayınız.


Adalet olmayınca devlet büyük bir çeteden başka nedir ki?
Augustinus


Hukuki uyuşmazlıklarınız için avukata danışın!